Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Радио Слободна Европа

Радио Слободна Европа / Радио Слобода| Официјално лого на РФЕ/РЛ |
| Кратенка | РФЕ/РЛ |
| Основана | 1949 (Радио Слободна Европа), 1953 (Радио Слобода), 1976 (здружување) |
| Цел | Радиодифузен медиум |
| Седиште | Прага |
| Место | Прага, Чешка |
| Службени јазици | англиски Програма исто така е достапна на албански, ерменски, азербејџански, башкирски, босански, белоруски, бугарски, чеченски, кримскотатарски јазик, дариски, грузиски, унгарски, казашки, македонски, црногорски, паштунски, персиски, романски, руски, српски, таџички, татарски, туркменски, украински и узбечки јазик Во минатото, исто така и на полски, чешки, словачки, литвански, естонски и разни други јазици |
| в.д. претседател | Дејзи Синделар (од 27 јуни, 2020). |
| Главен финансиски директор | Марк Контос |
| Буџетски директор | Стефани Шмидт |
| Општ советник (секретар) | Бенџамин Херман |
| Буџет | $124,400,000 (фискална година 2020) |
| Мреж. место | RFERL.org |

**Радио Слободна Европа / Радио Слобода(РФЕ** / **РЛ)** — приватна, непрофитна, меѓународна мултимедијална радиодифузна корпорација, финансирана преку грант од Конгресот на САД, преку Агенцијата за глобални медиуми. Медиумот служи како слободен про-демократски печат во земјите каде што „слободниот проток на информации е или забранет од властите или не е целосно развиен“.

## Наводи
# Сачма

Сачми
**Сачма** — ситно топче наполнето во фишеци што се користи како проектил кога сачмарката пука. Овие сачми обично се направени од олово, челик или други материјали и се спакувани заедно во внатрешноста на фишекот. Кога се пука со сачмарка, избувливата сила создадена од капислата и барутот во фишекот ја придвижува сачмата надвор од цевката во распространета шема. Оваа распространета шема им овозможува на сачмарките успешно да погодуваат цели на поширока област, што ги прави популарни за лов на птици и мал дивеч, како и за спортски дејности за гаѓање, како што е стрелање глинени гулаби.

Сачмите доаѓаат во различни големини, кои се означени со бројки или букви. Поголемите сачми вообичаено се користат за лов на поголем дивеч, додека помалите се користат за помал дивеч или за гаѓачки спортови.

## Наводи

## Надворешни врски
# Цевка (огнено оружје)

Царскиот топ
**Цевка** — метален дел низ кој се испукува куршуми од огнено оружје или гранати од орудија. Тоа е клучна компонента на оружјата, обезбедувајќи контролирана патека за избувливите гасови произведени од барутот за да го придвижат проектилот напред. Внатрешноста на цевката е типично изжлебена, што значи дека има спирални жлебови исечени во отворот за да се пренесе центрифугата на проектилот, стабилизирајќи го неговиот лет и подобрувајќи ја точноста. Цевките доаѓаат во различни должини и пречници во зависност од видот на огненото оружје и неговата намена, од пиштоли до пушки и орудија. Материјалите што се користат за цевки вклучуваат челик и други легури познати по нивната цврстина и отпорност на топлина. Редовното одржување и чистење на цевката се од суштинско значење за да се обезбеди безбедно и ефективно работење на огненото оружје.

## Библиографија

* Quertermous, Russell C.; Quertermous, Steven C. (1981). *Modern Guns* (Revised 3rd. изд.). Paducah, Kentucky: Collector Books. ISBN 0-89145-146-3.

## Наводи

## Надворешни врски
# Готварски нож

Видови на кујнски ножеви
**Готварски нож** или **кујнски нож** е секој нож што е наменет да се користи за подготовка на храна. Додека голем дел од оваа работа може да се оствари со неколку ножеви за општа намена - особено голем нож од готвач, тежок клирак и мал нож за ножење - исто така има и многу специјализирани ножеви кои се наменети за специфични задачи. Кујнските ножеви може да се направат од неколку различни материјали.

## Надворешни врски

Wikibooks
Англиските Викикниги нудат повеќе материјал на тема:
Cookbook:Knife skills Cooking For Engineers - Kitchen Knives Архивирано на 10 декември 2023 г. – explains common kitchen knives
* „Tools & Food“. *The Smithsonian Institution's Human Origins Program* (англиски). 22 December 2009.
# Викторинокс

Палета на ножеви
**Викторинокс** (*Victorinox*) е производител на ножеви со седиште во Ибах, кантон Швиц, Швајцарија. Најпознат е по својот Швајцарски војнички нож (*Swiss Army knife*), чие право на пласман го делел со фирмата Венгер (*Wenger*) сѐ додека Викторинокс не ја купил таа фирма во 2005 год.

## Историја

Фирмата е основана во 1884. Од 1891 таа е добавувач на ножеви за швајцарската армија. Нивниот познат амблем — крст во штит — е во употреба од 1909. Таа година починала мајката на основачот Карл Елснер и затоа тој ја преименува фирмата во *Victoria*, во нејзина чест. Во 1921, со воведувањето на моделот *инокс* (не'рѓосувачки челик на француски е *acier inoxydable*), името на фирмата уште еднаш се менува на денешниот Викторинокс („Victoria“+„Inox“).

На 26 април 2005 Викторинокс ја купил фирмата Венгер која го делела правото за Швајцарскиот војнички нож од 1908 г. до тогаш. Засега Викторинокс се има изјаснето дека сепак двете марки ќе останат посебни.

## Производи

Најосновен Швајцарски војнички нож (модел *Spartan*)
Најсложениот Швајцарски војнички нож (модел *SwissChamp*)
SwissCard
SwissTool

### Швајцарски војнички ножеви

Швајцарскиот војнички нож (*Swiss Army knife*) е најважниот производ на фирмата. Најпрвин Викторинокс бил единствениот застапник, но од 1908 до 2005 ова право го делел со Венгер. Во 2005 Викторинокс го купува Вегнер, но марките остануват посебни.

Познато е дека Швајцарскиот војнички нож се користи нашироко вон војската. Ова се корисни повеќенаменски алатки за секојдневна употреба во најразлични големини и функционални комбинации. Дури и космонаутите на НАСА користат нож од Викторинокс како дел од стандардната опрема. Ножевите на Викторинокс имаат допатувано и до Монт Еверест како и на Арктикот.

### SwissCard

Со намалената употреба на џебни ножеви во последниве години, Викторинокс го вовел производот SwissCard во формат сличен на кредитна картичка.

### SwissTool

SwissTool е Викториноксовата верзија на ваквата алатка од Ледерман т.е. клешти и други алатки преклопени заедно. Меѓутоа Викториноксовата палета е многу помала од таа на Ледерман.

### Рачни часовници

Марката има и рачни часовници, од оние на затворање, до сосема отворени. Можат да се гравираат.

### Кујнски ножеви

Викторинокс има широк асортиман на кујнски ножеви, иако без штитот на крст. Покрај ова Викторинокс продава и кујнски ножеви под марката **Forschner**. Иако овие ножеви имаат стискана острица, а не се ковани, сепак добиваат високи оценки.

### Проширување на марката

Во последно време марката Викторинокс се шири вон ножеви и часовници, и во инструменти за пишување, патни торби, па дури и облека. Ова проширување значи употреба на нивниот амблем, а не посебно производство.

## Наводи

## Надворешни врски

* Blog Victorinox Swiss Army watches Архивирано на 27 август 2007 г.
* Меѓународно мрежно место (германски) (англиски) (француски)
* Страна на марката Swiss Army (англиски)
# Чкрапало

Наједноставното чкрапало за неавтоматска пушка.
**Чкрапало** (англиски: *trigger*) или **чкрапец** — механизам што се притиска за да се пука со дометно оружје (огнено оружје, самострел). Обично тоа е мала рачка што се притиска со прстот. Кога ќе го повлечете чкрапалото, тоа предизвикува верижна реакција во внатрешноста на оружјето и го тера да пука.

## Одлики

Чкрапалата се составен дел на огненото оружје уште од најраните пушки со фитил од XV век. Првично, механизмот за пукање имал лост во облик на „S“ прикачен на табла на кундакот на пушката. Со притискање на долниот дел од оваа рачка, позната како чкрапало, се ослободил осигурувачот или се активирала пружината, во зависност од видот на огненото оружје. За пушките, ова дејство ја вклучувало пружината на колото, додека подоцна пушките користеле кремени или капачиња, при што чкрапалото ја ослободувало затегнатата рачка што го носела кременот или го вклучувала механизмот на капачето. До средината на XIX век, пушките се развиле за да имаат чкрапала што непосредно ја активирале ударната игла во затворачот, механизам што се користи и денес.

Кај револверите, чкрапалата служат за повеќе улоги во зависност од градбата. Кај постарите револвери со еднократно чкрапало, основната функција на чкрапалото била да пука со оружјето, барајќи од корисникот рачно да го затегнува петлето пред секој истрел. Спротивно на тоа, кај двократните револвери, чкрапалото не само што го испукува оружјето, туку и го притиска петлето со едно повлекување, обезбедувајќи поедноставен и побрз процес на пукање. Овие варијации во функционалноста на чкрапалото нудат прилагодливост и одговараат на различни претпочитања и потреби за пукање кај различни видови огнено оружје.

## Наводи

## Надворешни врски

* PARTS AND FEATURES OF FIREARMS
# Восток 1

Патеката на *Восток 1* околу Земјата
Восток-1 — првиот вселенски брод од советскиот вселенски програм **Восток** (Исток). Гагарин за 108 минути еднаш ја обиколил Земјата. Гагарин полетал од космодромот Бајконур, а се спуштил јужно од Саратов. Како резервни астронаути во програмата биле уште и Герман Титов и Григориј Нељубов.

При крајот на педесеттите години на 20 век наредната голема цел на вселенската трка била јасна - која светска сила прва ќе прати човек во орбитата. Советите имале очигледна предност, бидејќи Спутник 2, нивниот втор сателит, веќе тежел половина тон, а успеле да ги пратат сондите надвор од Земјиното непосредно соседство. На 12 април 1961 година, изненадувајќи ги сите во светот, соопштиле дека полковникот Јуриј Гагарин станал првиот човек кој летал во вселената во леталото „Восток 1“. Гаргарин се вратил на земјата како херој на СССР, а американската вселенска програма, што тогаш ја водела НАСА, повторно заостаувала. Мисиите Восток исто така отвориле ново поглавје во историјата со праќањето на првата жена во вселената и зголемување на времето поминато во орбитата, а во орбитата пратиле дури и повеќе летала наеднаш.
# Т-72

|  T-72  |
| --- |
| T-72 во музејот Борден во Канада |
| Тип | Главен борбен тенк |
| Потекло |  СССР |
| Употребна историја |
| Во служба | 1973–денес |
| Производна историја |
| Конструктор | Kartsev-Venediktov |
| Конструирано | 1967–1973 |
| Производител | Uralvagonzavod |
| Цена (по единица) | $1–2 милиони (во 2009) |
| Год. на производство | 1971–present |
| Произведени | 25,000+ |
| Тех. особености (T-72A) |
| Тежина | 41.5 тони |
| Должина | 9.53 метри (со оружје напред) |
| Ширина | 3.59 метри |
| Висина | 2.23 |
| Екипаж | 3 |
|

---

 |
| Погон | V-12 дизел 582 kw |
| Моќност/тежина | 18.8 hp/t |
| Амортизација | торзова шипка |
| Возна висина | 0.49 метри |
| Горивоносивост | 1.200 литри |
| Работен дострел | 460 км-700 км |
| Брзина | 60 км/ч |

**T-72** е Советски главен борбен тенк кој почнал да се произведува во 1970 г.

## Потекло

Т-64 веројатно имал најнапреден тенковски дизајн во цел свет, но раните проблеми со енџинот 5TDF, тркалата и неточностите на главното оружје го предизвика Советското раководство да бара нискотехнолошка алтернатива со слични перформанси, особено по високите трошоци и трудоинтезивниот производен процес на T-64 стана очигледен. Тенкот беше премногу скап за да се овозможи на сите советски тенковски армии, а камоли на сојузниците од Варшавскиот пакт. Еден "економичен" тенк со стариот дизајн V-46 powerplant беше развиван од 1967 г. во фабриката Uralvagonzavod сместена во Нижни Тагил. Главниот инженер Леонид Карцев првично го создал "Објектот 172", но прототипот, означен како "Објект 172М" беше рефиниран и завршен од страна на Валери Венедиктов. Теренските испитувања 1971-1973 г. и по усвојувањето во Чељабинската фабрика за тенкови, веднаш престана производството на Т-55 и Т-62 за да се модернизираат со новиот Т-72 тенк.
Барем некои технички документации на Т-72 беа предадени на ЦИА од страна на Полскиот полковник Рисард Куклински.

T-72 споменик во неговото продукционо место, Нижни Тагил.
## Надворешни врски