# Црква (градба)

|  |
| --- |
| Дел од темата **Христијанство**
 |
| **Историја на христијанствотоИсус од Назарет**
Раѓање · Крстење
Распнување· Воскреснување
Велигден  |
| **Рано христијанство**
Апостолите
Милански едикт · Екуменски совет  |
| **Среден век**
Голем раскол
Крстоносни војни
Реформација |
| **Свето Тројство**
Господ-Отецот
Христос-Синот
Светиот Дух |
| **Христијанско богословие**
Црква
Христијанско богослужение
Божествена благодат · Спасение
Проповед на планината
Десет Божји заповеди |
| **Библијата**
Стар завет
Нов завет
Апокрифи  |
| **Христијански звањаКатолицизам**
Римокатолицизам · Англикализам
Независни· Стар католизам
**Источно христијанство**
Православие · Древноисточни цркви
Асирска црква на Истокот
**Протестантство**
Лутеранство · Калвинизам · Методизам
Анабаптизам · Баптизам · Адвентизам
Евангелизам · Свето движење
Пентекостализам
**Антитринитаризам**
Јеховини сведоци
Движење за подоцнежните светци
Унитаријанство
Христоделфијани
Единствен пентекостализам  |
| * п
* р
* у
 |

Црква
**Црквата** претставува градба/објект со намена за обавување на христијански верски обреди. Црквата се состои од три дела:

1. припрата (нартекс), каде се палат свеќи
2. наос, средиштен дел
3. олтар.

Во внатрешноста на црквата се наоѓаат икони и фрески на кои се насликани светци.

Потребата од црквите произлегла од редовните средби на христијаните, на почетокот во приватни куќи а подоцна како што се зголемувала заедницата, се јавила потреба за поголем простор наменет за богослужба. Голем замав градењето на цркви земало за време на царот Константин I.

## I век

Првите христијани биле жители на Палестина и нивните богослужби се одвивале во приватните куќи и синагогите. После првата еврејска војна почнало да се престанува со богослужење во синагогите.

## II. и III век

Во сирискиот град Дура-Европос на западниот брег на Еуфрат на римската граница, при опсадата на градот од страна на Партите во 257. година уништен е градот, но била сочувана црква и синагога кои биле украсени со фрески. И двата објекта биле пренаменети од приватни куќи во верски објекти.

## Златен век

Со миланскиот едикт и поддршката која ја давал царот Константин I дошло до голем градителски замав на градење на цркви. Црковната архитектура од тоа време била пример како треба да изгледа една црква во следните векови. Тука спаѓаат базиликата Св. Петар и базиликата Св. Павле.

## Источен тип

Источниот тип на црковна архитектура се заснова на впишан крст со купола во средината. Својот почеток го има во изградбата на храмот Аја Софија во Цариград. Овој тип на црковна архитектура има влијание сè до денешен ден во источните цркви.

## Среден век

Во Западна Европа во средниот век се формирале два архитектонски стила на цркви. Романскиот стил, со прост полукружен лак, изгледот на црквата е едноставен а зидните површини не се посебно украсени. Вториот стил е готскиот стил, каде се употребува прекршен лак како основен елемент во градбата, карактеристичен за катедралите, изгледот на црквите е прекрасен. За готскиот стил се карактеристични насликаните ѕидови и големите стаклени површини исполнети со витражи.

## Нов век

После готскиот стил, се открива вредноста на мирните и урамнотежени ренесансни форми. Во баркното време се појавуваат најкреативни решенија како во просторното обликување така и во декорацијата на ѕидовите.

## XIX и XX век

Во овој период црквата тежи да го задржи своето влијание покрај другото и со изградба на големи објекти, при што се користат модерни конструкции за градба и методи како што се армиранобетонски конструкции, електроакустика и климатизација.

## Православни цркви

Православната архитектура има литургично значење. За сите православни храмови, заедничка е идејата дека „храм е место на кое со учество во светата литургија влегуваме во заедница со царството Божје“. Православните храмови обично се составени од три дела: припрат или предворие (нартекс), среден дел на храмот - брод (наос) и олтар. Сите три дела често се украсени со фрески и икони, а многу од нив се со извонредна уметничка вредност.

## Олтар

Христијанските храмови се поставуваат во правец исток-запад. На источната страна од храмот се наоѓа олтарот (кај католичките цркви олтарот е на западната страна). Се смета дека олтарот е најсветиот дел на црквата. Во олтарот се наоѓаат: трпеза - престол, проскомидија и ѓаконик. На престолот мора да има: антиминс, Свето Евангелие, крст, дарохранилка во која се наоѓаат материјал за причестување на болни лица, мироносница - потребна за свето крстење, свеќи, кандило и службеник. Проскомидијата е место во олтарот, каде се чува сè што е потребно за богослужба: путир, дискос, копје, лажичка, одела за служба ...

## Делови на црква

* План на катедрала со трансепт
* главен брод
* странични бродови
* надолжна градба
* трансепт попречна градба
* презбиториум
* Хор
* апсида

## Црквите како тема во уметноста и во популарната култура

* „За црквата св. Илија“ — песна на македонската поетеса Христина Аслимоска од 2003 година.
* „Црквата во Новоград“ — расказ на рускиот писател Исак Бабел.
* „Катедрала“ — расказ од истоимената збирка на американскиот писател Рејмонд Карвер од 1983 година.
* „Црква“ — песна од истоимената збирка на македонскиот поет Блаже Конески од 1988 година.
* „Напуштена црква“ (шпански: *Iglesia abandonada*) — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.
* „В црква“ — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.
* „Пред црквата“ — песна на полската поетеса Марија Павликовска-Јасножевска.
* „Олтар“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.
* „Во катедралата“ — песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.
* „Катедрала“ (француски: *La Cathédrale*) — роман на францускиот писател Жорис-Карл Уисманс од 1898 година.
* „Овде Црква“ — песна на македонската група ПМГ Колектив од 2012 година.
* Црква (англиски: *The Church*) — австралиска рок-група, основана во 1980 година.
* „Црквичката Грејстоун“ (англиски: *Greystone Chapel*) — песна на американскиот кантри-музичар Г. Ширли (*G. Shirley*).

## Надворешни врски

* Church from the Catholic Encyclopedia (англиски)
* Churches Encyclopedia Архивирано на 10 јануари 2010 г. (англиски)
* United Status Church Directory (All Denominations) Архивирано на 16 декември 2012 г. (англиски)
* Archeologist discover first Church (англиски)

## Галерија

* Црквата Св. Софија во Охрид
* Црквата „Св. Јован Богослов“ (Канео) во Охрид
* Црквата „Св. Богородица Перивлептос“ во Охрид
* Црквата „Мал св. Климент“ во Охрид (1378)
* Црквата „Св. Димитрија“ во Охрид (1378-79)
* Црквата „Св. Константин и Елена“ во Охрид
* Црквата „Св. Богородица Болничка“ во Охрид (14 век)
* Црквата „Успение на Богородица-Каменско“ во Охрид (1832)
* Соборната црква „Св. Климент Охридски“ во Скопје
* Црквата Св. Спас во Скопје
* Црквата „Св. Димитриј“ во Скопје
* Црквата „Св. Спас“ во Матка, Скопје
* Црквата „Св. Спас“ во Горно Нерези, Скопје
* Црквата Св. Илија во Аеродром, Скопје
* Црквата Св. Илија во Скопје
* Црквата „Тројца јерарси“ во Скопје
* Црквата „Св. Троица“ во Радовиш
* Црквата „Св. Богородица“ во Битола
* Црквата „Св. Лидија Македонска“ во Свети Николе
* Црквата „Св. Петар и Павле“ во Галичник
* Црквата „Св. Атанасиј“ во Арбиново, Дебрца
* Црквата „Св. Варвара“ во Сливово, Дебрца
* Црквата „Св. Никола“ во Мраморец
* Црквата св. Димитрија во Солун
* Црква Рождество на Пресвета Богородица во Сараево, Босна и Херцеговина
* Црквата св. Мартин во Касел, Германија
* Католичката црква св. Петар и Павле во Марбург, Германија
* Евагелистичката црква св. Елизабета во Марбург, Германија
* Евагелистичката црква св. Елизабета во Марбург, Германија
* Болничката црква (Hospitalkirche) во Вецлар, Германија
* Францисканската црква (Franziskanerkirche) во Вецлар, Германија
* Катедралата во Вецлар, Германија
* Катедралата во Франкфурт на Мајна (Frankfurter Dom), Германија
* Готската црква св. Петар и Павле во Гетинген, Германија
* Црквата св. Јован во Гетинген, Германија
* Црквата св. Албан во Гетинген, Германија
* Црквата св. Албан во Гетинген, Германија
* Католичката црква св. Михаил во Гетинген, Германија
* Црквата Св. Јаков во Гетинген, Германија
* Евангелистичката „Црква на крстот“ (Evangelistiche Kreuzkirche) во Бон
* Базиликата „Св. Касиј, Флоријан и Мартин“ (Bonn Münster) во Бон
* Црквата „Името Исусово“ (Namen-Jesu-Kirche) во Бон
* Католичката црква „Големиот св. Мартин“ (Gross Sankt Martin) во Келн, Германија
* Католичката црква „Големиот св. Мартин“ во Келн
* Внатрешноста на католичката црква „Големиот св. Мартин“ во Келн
* Доминиканската црква „Св. Андреас“ во Келн
* Католичката црква „Успение на Богородица“ во Келн
* Внатрешноста на католичката црква „Успение на Богородица“ во Келн
* Келнската катедрала
* Црквата св. Василиј во Москва, Русија
* Катедралата Преображение Господово во Санкт Петербург, Русија
* Катедралата св. Софија во Новгород, Русија
* Катедралата Санта Марија Асунта (или Санта Марија Матриколаре) во Верона, Италија
* Катедралата „Успение на Пресвета Богородица“ во Комо, Италија
* Катедралата Сан Алесандро во Бергамо, Италија
* Катедралата Санта Марија Асунта во Бреша, Италија
* Катедралата св. Никола во Бангкок, Тајланд
* Катедралата на Вознесението на Богородица и на Св. Јован Крстител, Седлец, Чешка
* Црквата Сисвети во Седлец, Чешка
* Црквата „Св. Марија Магдалена“ во Карлови Вари, Чешка
* Црквата „Свети Петар и Павле“ во Карлови Вари
* Црквата „Мајката божја пред Тин“ во Прага
* Катедралата „Св Вит“ во Прага (детаљ)
* Црквата „Свети Јиржи“ во Прага
* Црквата „Свети Лудмил“ во Прага
* Црквата „Свети Микулаш“ во Прага

## Наводи