Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Акање

**Акање** е фонолошки феномен кај словенските јазици каде луѓето наместо буквата „о“ ја изговараат буката „а“. Типичен пример за акањето се рускиот и белорускиот јазик. Кај рускиот јазик акањето е присутно во фонолошка форма, но не и во правописна. Како резултат на тоа, на пример, главниот град на Русија се пишува „Москва“ а сеизговара како [масква]. Од другата страна пак, во белорускиот акањето е присутно и фонолошки и правописно, па така имаме име „Янка“ (Јанка), не „Янко“ (Јанко).

Покрај овие јазици, акањето се сретнува и кај некои украински дијалекти, во некои словенечки дијалекти и кај некои родопски дијалекти во Бугарија.

## Наводи

## Поврзано

* Руски јазик
* Белоруски јазик
* Фонологија
# Карлајл

|  |
| --- |
| **Карлајл** |
| [[Податотека:||240px]] Панорама на градот, катедралата во Карлајл, старото градско собрание, замокот во Карлајл и тврдината
  |
| Население | 74,281 (2021) |
|     - Лондон |  261 ми (420 kм)  |
| Церемонијална грофовија | Камбрија |
| Регион | Северозапад |
| Земја | Англија |
| Суверена држава | Обединето Кралство |
| Полиција |   |
| Пожарна |   |
| Итна помош |   |
| ЕУ парламент |  |
| Список на места: ОК •  Англија •  Камбрија |

**Карлајл** (англ. *Carlisle) ―* град во северозападна Англија и главен град на грофовијата Камбрија (Камберленд). Карлајл се наоѓа на 13 километри од шкотската граница. Градот е сместен на сливот од 3 реки: Иден, Колдју и Петерил.

Карлајл бил основан како римска населба за да служи како упориште долж Адријановиот ѕид во Римска Британија. Во IX век, градот бил уништен од Данците, а подоцна бил обновен од Вилијам Црвениот. Поради близината со Шкотска, тврдината во Карлајл (изградена од Вилијам Црвениот) и градот станале важно воено упориште во средниот век. Замокот служел како затвор за шкотската кралица Мери во 1568 година.

Во 19 век, за време на индустриската револуција, започнал процес на социоекономска трансформација на Карлајл, кој прераснал во густо населен мелнички град. Ова, заедно со неговата стратешка местоположба, му овозможило на Карлајл да се развие како важен железнички град, со седум железнички компании кои ја делат железничката станица. Во близина на градот има аеродром. Исто така во градот се наоѓа Камбрискиот универзитет и има многу музеи.

## Наводи

## Надворешни врски

* Cumbria County History Trust: Carlisle (nb: provisional research only – see Talk page)
* „Carlisle (England)“ , *Encyclopædia Britannica*, **5** (11. изд.), 1911, стр. 341–342
* Carlisle and Hadrian's Wall Country
# Шпанија во Втората светска војна

**Шпанија** за време на Втората светска војна, на чело со генералот Франсиско Франко, била неутрална за време на војната. Сепак, властите во Шпанија давале голема поддршка на Силите на Оската како од економска така и од воена гледна точка. Со почетокот на Граѓанската војна во Шпанија во јули 1936 Хитлер и Мусолини го поддржале фашистичкиот генерал Франко и неговите сили во неговата војна против шпанската република поддржана од страна на Советскиот Сојуз.
# Средоземна фока-мечка

| Средоземна фока-мечка |
| --- |
|  |
| Заштитен статус |
|  Критично загрозен  (МСЗП 3.1) |
| Научна класификација |
| Царство: | Animalia |
| Колено: | Chordata |
| Класа: | Mammalia |
| Ред: | Carnivora |
| Подред: | Pinnipedia |
| Семејство: | Phocidae |
| Род: | *Monachus* |
| Вид: | M. monachus |
| Научен назив |
| Monachus monachus (Hermann, 1779) |
|  |
| Распространетоста на средоземната фока-мечка |

**Средоземна фока-мечка** (*Monachus monachus*)

Двата вида Monachus monachus се загрозени. Покрупниот вид, средоземната фока-мечка, се наоѓа на списокот на најзагрозени видови. Крзното може да има од темнокафеава до бледокафеава боја. Женките се покрупни од мажјаците, а младенчињата се раѓаат со црно крзно, што е голема реткост меѓу фоките. Овој вид фоки порано биле доста распространети, но, поради повеќевековното претерано ловење, нивниот вкупен број се намалил на само неколку стотици. Тие главно живеат во Средоземјето, но најголема е колонијата на атлантскиот брег на Мароко. Најблиска роднина на оваа фока е ретката хавајска фока-мечка.

## Наводи

* Peter Saundry. (2010) C Michael Hogan (Topic Editor) "Mediterranean monk seal" Encyclopedia of Earth. Eds. Cutler J. Cleveland (Washington, DC: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment)
* William Johnson, (1988), *The Monk Seal Conspiracy*, Heretic Books ISBN 0-946097-23-2

## Надворешни врски

* Mediterranean Monk Seal Архивирано на 1 август 2015 г.
* ARKive - images and movies of the Mediterranean monk seal *(Monachus monachus)* Архивирано на 26 мај 2006 г.
* The Monachus Guardian
* Hellenic Society for the study and protection of the monk seal
* Madeira Monk Seal Colony
* SAD-AFAG (English version Архивирано на 7 октомври 2011 г.)
* Turkish National Action Plan for the Preservation of the Mediterranean Monk Seal *(Monachus monachus)* Архивирано на 5 септември 2007 г.
* Mediterranean monk seal factsheet at the United Nations Environment Programme - World Conservation Monitoring Centre Архивирано на 10 јануари 2008 г.
# Семјуел Морз

|  |
| --- |
| **Семјуел Ф. Б. Морз** |
|  |
| Роден | *Samuel Finley Breese Morse* 27 април 1791

  Чарлстаун, Масачусетс |
| Починал | 2 април 1872

  Њујорк Сити, Њујорк на 80-годишна возраст |
| Занимање | писател, сликар, научник |
| Сопружник | Лукреција Пикеринг Вокер, Сара Елизабет Гризволд |
| Татко |  |
| Родители | Џедидаја Морз и Елизабет Ен Бриз Морз |

**Семјуел Финли Бриз Морз(е)** (англиски: *Samuel Finley Breese Morse*; (27 април 1791 – 2 април 1872) — американски уметник и пронаоѓач познат по своите два најзначајни патенти - електричниот телеграф и Морзеовата азбука.

Морз е роден во Чарлстаун, Масачусетс на 27 април 1791 година и се школува на Универзитет во Јејл. Учи да црта во Лондон и станува успешен сликар на портрети и еден од најголемите национални уметници во свое време. Истовремено бил и добар вајар.

Во 1826 година станал првиот претседател на Интернационалната Академија за Дизајн во Њујорк. Во тоа време се заинтересирал за хемиски и електрични експерименти и инструменти и започнал со правењето на електромагнетниот телеграф, што целосно успеал да го конструира и комплетира во 1836 година, кога имал 45 години. Истовремено, со самото комплетирање на оваа иновација тој измислил и кодирана азбука, која денес е позната како Морзова азбука, токму во негова чест. На 4 септември 1837 година, во присуство на поголем број научници, Морз со успех ја демонстрира работата на телеграфот.

Во 1843 година, Американскиот конгрес на Морз му одобрува 30.000 $ за конструкција на телеграфска мрежна врска меѓу Вашингтон и Балтимор, Мериленд. Линијата е успешно инсталирана една година подоцна и официјално е отворена на 24 мај 1844 година, кога Морз ја испраќа првата телеграфска порака: "*What hath God wrought*" („*Што правеше Бог?*”, Библија, *Книга Броеви*, 23:23).

Во 1850-тите, Морз бил многу познат како бранител на ропството во Америка.

Умира на 2 април 1872 година, во својот дом, на возраст од 80 години.

## Наводи

## Надворешни врски

* Семјел Финли Бриз Морз
* Текстовите на Семјуел Ф. Б. Морз
	+ *Хронологија на животот на Морз*
* Семјуел Ф. Б. Морз во Американската сала на славни пронаоѓачи