Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Политички систем

**Политички систем** е систем на политика и управување. Обично се споредува со правниот систем, економски ситем, културен систем и други општествени системи. Тој е различен од нив, и општо се дефинира со скептар од лево, т.е. комунизам и социјализам, до десно, т.е. фашизам. Меѓутоа, ниеден систем не е крајно позициониран, па така највеќето се поблиску до средината. Австралија е добар пример за центро-деснистичка земја.

## Преглед

Постојат неколку дефиниции за поимот „политички систем“:

* Политички систем е целосен збир на институции, групи на интерес (како партии, синдикати, лоби-групи), соодносот помеѓу тие институции и политичките норми и правила по кои тие се водат (устав, изборно право).
* Еден политички систем е составен од членовите на некоја општествена организација (група) која е на власт.
* Политичкиот систем е систем кој има две неопходни својства: збир меѓузависни компоненти и ограничувања на околината со која тој е во сооднос.
* Политичкиот систем е концепт во теорија е начин на управување кој води политика и огранизира раководење.
* Политички систем е тоа што го обезбедува одржувањето на редот и поредокот во општеството, кое истовремено им овозможува и на другите институции да ги поднесуваат своите жалби и поплаки.

Заеднички елементи на политичките системи:

* Меѓузависни делови
	+ Државјани
	+ Управување (Влада)
* Ограничувања
	+ Државјанство
	+ Територија
	+ Сопственост

## Основни облици на политички системи

* Анархизам
* Демократија
* Монархија
* Република
* Социјализам
* Султанат
* Вестминстерски модел

## Поврзано

* Државно уредување, сроден, но засебен поим
* Список на државни уредувања
* Изборен систем

## Наводи

* Almond, Gabriel A. и др. *Comparative Politics Today: A World View* (Седмо издание). 2000. ISBN 0-316-03497-5
# Андалусија

| **Андалусија** |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Грб | Знаме |

 |
|  |
| Алказар, арапска тврдина, Херез де ла Фронтера |
| Држава |  Шпанија |
| Главен град | Севиља |
| Јазик во заедницата | шпански |
| Службени јазици | шпански |
| Назив на жителите | Андалужанци, Андалужанки |
| Број на жители (INE 2006) | 7.975.672 |
| Површина | 87.268 км² |
|  |
| **Број на пратеници** |
| Конгрес | 61 |
| Сенат | 30 |
| Претседател | Хосе Антионио Грињан (PSOE) |
| Интернет страница |

**Андалусија** (шпански: *Andalusia*) — автономна покраина во Шпанија. Таа граничи со Гибралтар, Средоземно Море и Атлантски Океан на југ; со Екстремадура и Кастиља-Ла Манча на север; со покраината Мурсија на исток; и со Португалија на запад. Андалусија зафаќа површина од 87.268 км2 и има 8,3 милиони жители. Главен град на Андалусија е Севиља.

## Андалусија како тема во уметноста и во популарната култура

* „Андалусија“ (*Andalucia*) — песна на американскиот рок-музичар Џон Кејл (*John Cale*) од 1973 година.

## Поврзано

* ел-Андалус

## Наводи

## Надворешни врски

* Андалусија на Ризницата ?
# Сланина

Сланина
**Сланина** е еден вид на месо, направена од свинско месо. Сушените сланини содржат голема количина сол во расолу или во суво пакување. Од оваа постапка се прави **свежи сланина**.  Варените сланини се подготвени да се јадат, но сѐ уште може да се готват пред јадење.

Според некои истражувања, ако се јадат во умерени количини, сланина може да имаат позитивно влијание врз здравјето. Имено, речиси половина маст од сланина има Монстурене масти кои се навагаат во маслиново масло, и се појавува  да се намали нивото на холестерол. Исто така, научниците напоменале дека секојдневното јадење на сланина може да предизвика проблеми во здравјето.

## Пример за користење

* Варени јајца со сланина
* Зајак шпикуван со сланина

## Извори

## Наводи
# Измет

Коњски измет
„Fecal Matter“ води овде. За Американскиот гранџ бенд, видете Fecal Matter (бенд).
**Измет** е краен отпаден производ на варењето на храната кај животните и луѓето, кој се исфрла преку анусот или клоаката во процесот на дефекација.

## Надворешни врски

* FAQ страниза за измет
* Free reference linking feces and illness Архивирано на 9 јули 2017 г.
* Liver биохемија Архивирано на 27 април 2006 г.
* MedFriendly's Артикл за измет
# Прирачно дело

**Прирачно** или **референтнодело** е зборник од информации, обично од конкретен тип, составено во книга за згоднa проверка на информациите. Овие информации се така поставени за да можат да се најдат брзо и лесно кога се потребни. На овие дела корисникот се повикува по потреба, а не се чита од почеток до крај. Пишаниот стил на овие дела е информативен; авторите избегнуваат да користат прво лице и да нагласуваат факти. Во таквите дела често наоѓаме и индекси. По потреба се објавуваат и подобрени, понови изданија, во некои случаи годишно.

За споредба, **прирачна книга** (**референтна книга**) во една библиотека е дело кое може да се користи само во рамките на библиотеката и не може да се изнесува. Многу такви дела се прирачни дела (во првата смисла) кои обично се користат само накратко или се фотокопираат, и затоа не се изнесуваат. Бидејќи стојат постојано во библиотеката, тие секогаш се достапни за употреба. Други прирачни дела може да бидат книги кои се премногу драгоцени за да се изнесуваат.

Еве примери за прирачни дела:

* Алманах - табелација на податоци по конкретни полиња и по датуми
* Атлас - збирка географски карти
* Географски речник - азбучен список на географски поими и нивни толкувања
* Граматика - книга во која можат да се најдат разни аспекти од граматиката на еден јазик
* Директориум - список на предметни определници што служи за лесно наоѓање на нејзиниот предмет
* Енциклопедија - опширен зборник
* Конкорданција - список на секој збор во една книга, и каде се користи истиот во тие рамки
* Математички таблици - табелација на математички резултати
* Научни таблици - табелација на научни резултати
* Прирачник - Упатство кое резимира еден предмет
* Речник или Лексикон (второспоменатиот дава повеќе граматичка анализа) - азбучен список на зборови и нивните значења/дефиниции
* Тезаурус - список на зборови со слично, сродно или спротивно значење
* Цитатен индекс - наведува кои публикации цитираат други публикации
# Јужна Каролина

|  |
| --- |
| **Јужна КаролинаState of South Carolina |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Знаме | Печат |
| *Прекар(и): The Palmetto State* |
| *Гесло: Dum spiro spero* (Додека дишам, се надевам) и *Animis opibusque parati* (Спремни со душа и средства)' |
|  |

 |
| **Службен јазик** | Англиски јазик |
| **Главен град** | Колумбија |
| **Најголем град** | Колумбија |
| **Површина** | 40. место |
|  - Вкупно | 82 965 км² |
|  - Широчина | 320 км |
|  - Должина | 420 км |
|  - % вода | 6 |
|  - Гео. ширина | 32° 2′ N до 35° 13′ N |
|  - Гео. должина | 78° 32′ W до 83° 21′ W |
| **Население** | 24. место |
|  - Вкупно | 4 012 012 |
|  - Густина | 51,45/км² (21. место) |
| **Надм. вис.** |   |
|  - Највисока точка | Планина Сасафрас 1 085 м |
|  - Најниска точка | Атлантски Океан 0 м |
| **Влез во сојузот** | 23 мај 1788 (8) |
| **Гувернер** | Марк Сенфорд (Р) |
| **Сенатори**  | Линдзи Грејам (Р) Џим Деминт (Р) |
| **Делегација на конгресот** |
| **Часовен појас** | {{{часовен појас}}} |
| **Кратенки** | SC US-SC |
| **Портал** | www.sc.gov |

**Јужна Каролина** е сојузна држава од САД. Се наоѓа во југоисточниот дел од земјата. Излегува на Атлантскиот Океан. Главен град е Колумбија.

## Белешки
# Пиемонтски јазик

| Пиемонтски |
| --- |
| piemontèis |
| Застапен во | Италија |
| Подрачје | Пиемонт Лигурија Ломбардија Аостинска Долина |
| Говорници | 2.000.000 (2012)   |
| Јазично семејство | индоевропски
* италски
	+ латинофалиски
		- романски
			* западноиталски
				+ западноромански
					- галоромански
						* галоиталски
							+ **пиемонтски**
 |
| Статус |
| Службен во |  Италија * Пиемонт
 |
| Јазични кодови |
| ISO 639-3 | pms |
| **Распространетост на пиемонтскиот јазик во Европа**:
  Области каде што се зборува пиемонтски јазик
  Области каде што се зборува пиемонтски јазик, заедно со другите јазици (окситански, арпитански, алемански, лигурски и ломбардски) |

**Пиемонтски јазик** (*piemontèis* или *lenga piemontèisa*) ― јазик што го зборуваат околу 2.000.000 луѓе главно во Пиемонт, регион во северозападна Италија. Иако повеќето лингвисти го сметаат за посебен јазик, во Италија често погрешно се смета за италијански дијалект. Лингвистички е вклучен во групата галоиталски јазици во Северна Италија (со ломбардски, емилиски, лигурски и ромањолски), што би го направило дел од пошироката западнороманска група јазици, која исто така ги вклучува францускиот, окситанскиот и каталонскиот. Се зборува во јадрото на Пиемонт, во северозападна Лигурија (близу Савона) и во Ломбардија (некои општини во најзападниот дел на Ломелина во близина на Павија).

## Наводи
# Религијата во Ерменија

| Верници во Ерменија |
| --- |
|  |  |  |
| Православни |    | 98 % |
| Муслимани |    | 0,3 % |
| Језиди |    | 1 % |
| Други |    | 0,7 % |

Поголемиот дел од Ерменците се христијани, кое во Ерменија постои пред околу 1.700 години. Ерменија има своја црква, Ерменска апостолска црква. Христијанството има силно влијание во земјата. Освен Ерменската Апостолска црква, во Ерменија има и други помали верски заедници.

## Христијанство

### Ерменска апостолска црква

Ерменската православна црква е една од Древноисточните цркви и една од најстарите христијански цркви. Според едно предание, таа била основана од страна на Апостол Вартоломеј и Апостол Тадеј. Историски била формирана од страна на светецот Григориј Просветител во 301 година, чијшто син Аристакес учествувал на Првиот вселенски собор. Оваа црква се потпира на решенијата од првите три вселенски собори и ја поддржува христологијата на Свети Кирил Александриски. Веќе на Четвртиот вселенски собор, ерменската апостолска црква не учествувала и не ги поддржала односно признала решенијата од тој собор. Во периодот од 491 до 536 година конечно се оделила од Византија. Црквата има седум таинства, ја почитува Пресвета Богородица. Во нејзин склоп опстојуваат пет епархии во Америка, Европа, Азија и Австралија.

### Римокатолизам во Ерменија

Римокатоличката црква во Ерменија е дел од Римокатоличката црква, и е дел од духовното водство на папата во Рим. Нив во Ерменија ги има околу 110.000, што претставува околу 4% од вкупниот број на верници во земјата.

### Други христијански вери

Исто така, постојат мали заедници на Ерменците кои потекнуваат од различни протестантски вероисповеди, потоа Јеховини сведоци, Црква на Исус Христос, според која се смета дека има околу 2000 верници.

## Јудаизам

Евреите имаат историско присуство во Ерменија. Во времето на Советскиот Сојуз, Ерменија била сметена за една од најпознатите толерантни републики кон Евреите. Во моментов има околу 750 Евреи во земјата.

## Ислам

Сината џамија во Ереван
Исламскиот свет на Ерменија главно се состои од Азерите и Курдите. Во 2009 година, според Истражувачкиот центар Пју се смета дека помалку околу 1.000 жители на Ерменија се муслимани.

Во текот на 1988-1991 година мнозинство од муслиманското население ја напуштило земјата, како резултат на Нагорнокарабашката војна и тековниот конфликт меѓу Ерменија и Азербејџан. Еден од најпознатиот муслимански храм во Ерменија е Сината џамија во Ереван.

## Језидство

Околу 2% од ерменското население, претежно етнички Курди што живеат во западниот дел на земјата, припаѓаат на античките Језиди. Многу Језиди кои дошле во Ерменија и Грузија, за време на 19 век и почетокот на XX век доживеале верски прогон.

## Бахајство

Се смета дека бројот на верници на оваа религија во Ерменија е околу 1.400
.

## Наводи
# Умар ибн Абд ал-Азиз

**Умар II ибн Абд ал-Азиз** бил осмиот калиф на Омејадската династија (717–720) и еден од најпочитуваните владетели, често нарекуван „*праведниот Омејад*“ поради неговата побожност, скромност и реформаторски дух.

## Ран живот

Роден е околу 682 година во Медина, во семејство поврзано со Омејадите. Бил внук на Марван I и оженет со ќерката на Абд ал-Малик, што го поврзувало со двете главни линии на династијата. Познат уште од младоста како учен и побожен човек, Умар II се истакнувал со својата наклонетост кон исламските науки и со својата скромност.

## Владеење

На престолот се искачил во 717 година, по смртта на неговиот братучед Сулејман ибн Абд ал-Малик, кој го назначил за наследник. За разлика од многу други Омејадски калифи, Умар II се обидел да ја води државата во духот на праведност и исламски морал. Тој ја намалил раскошната потрошувачка на дворот, ја ограничил моќта на гувернерите и се грижел за сиромашните и слабите.

Една од неговите најзначајни реформи била во однос на џизијата (данокот за немуслиманите). Умар II наредил дека новите муслимански преобратеници не треба да плаќаат џизја, со што ја охрабрил искрената исламизација на империјата. Оваа политика имала големо влијание врз ширењето на исламот, особено во Персија и Централна Азија.

Неговото владеење било кратко, само околу две години, но оставило силен впечаток. Починал во 720 година, на возраст од околу 38 години, најверојатно во Дамаск. Некои извори дури тврдат дека бил отруен поради неговите реформи, кои не им одговарале на влијателните кругови во династијата.

Умар II останува запаметен како исклучок меѓу Омејадските калифи – владетел кој се стремел кон праведност, побожност и морална чистота. Во исламската традиција, особено кај сунитите, тој често се смета за еден од „праведните калифи“ и се издвојува од останатите Омејади по својата репутација.
# Хоризонт

Хоризонт
**Хоризонтот** е линија која го дели небото од земјата. Во астрономијата разликуваме математички и вистински хоризонт. Математичкиот претставува рамнина која го тангира местото на Земјината топка. Вистинскиот хоризонт ретко се поклопува со математичкиот, пред сѐ, бидејќи Земјата нема прав облик, туку е во форма на геоид.
# Закривеност

Мигрирачка Диктивиумска Дисковиумска клетка на Дивиот тип чија граница е обоена со заоблување. Скалирана лента: 5 μm.
Во математиката кривината е секој од голем број лабаво сродни концепти во различни области на геометријата. Интуитивно кривина е износот со кој геометрискиот објект, како што е површината, отстапува од мазна површина, или крива да биде исправена како во случајот на правата, но тоа се дефинира на различни начини во зависност од контекстот. Постои клучна разлика меѓу надворешната кривина, која е дефинирана за објекти вградени во друг простор (обично евклидовски простор) - на начин што се однесува на полупречникот на закривеност на круговите кои го допираат објектот - и внатрешната кривина, која е дефинирана во термини на должината на кривините во рамките на римановскиот многообразен.

Оваа статија се занимава првенствено со надворешна искривување. Неговиот канонски пример е оној на кругот, кој има кривина еднаква на реципроцитетот на полупречникот насекаде. Помалите кругови се поинтензивни и, со тоа, имаат повисока заобленост. Заобленоста на мазната крива се дефинира како искривување на нејзиниот осцилирачки круг во секоја точка.

Заобленоста е вообичаено скаларна количина, но може да се дефинира и кривичен вектор кој ја зема предвид правецот на свијокот, покрај неговата големина. Заобленоста на посложените објекти (како површини или дури и закривени n-димензионални простори) е опишана од покомплексни објекти од линеарна алгебра, како што е општата тензорот на закривената римана.

Оваа статија ја скицира математичката рамка која ја опишува кривината на кривата вградена во рамнината и кривината на површината во евклидовиот простор.
# Ризница (Викимедија)

**Ризница
*Wikimedia Commons|  |
| URL | commons.wikimedia.org |
| Комерцијална? | Не |
| Тип на место | Складиште на мултимедијални податотеки |
| Регистрација | Изборна (задолжителна за подигнување на податотеки) |
| Сопственик | Фондација Викимедија |
| Создавач | заедницата на Викимедија |
| Пуштена | 7 септември 2004 |

**Ризница** (или **Викимедиина ризница**; англиски: *Wikimedia Commons*) е складиште на слободни слики, звуци, видеоснимки и други мултимедијални податотеки. Таа е проект на Фондацијата Викимедија, а податотеките што се подигнати на Ризницата може да се користат од сите проекти на Викимедија на сите јазици, односно Википедија, Викикниги, Викиизвор и Викивести, или за преземање и користење на друго место, бидејќи целата содржина е или во јавна сопственост или е издадена под слободни лиценци како ГНУ-овата лиценца за слободна документација.

Во јануари 2008, Ризницата содржела повеќе од 2 милиони мултимедијални податотеки, додека на крајот од 2012 година 15 милиони.

## Наводи

{{|2}}

## Надворешни врски

* Главната страница на Ризницата на македонски
* Главната страница на Ризницата на англиски
* Mayflower Архивирано на 17 јуни 2007 г., галериски пребарувач за Ризницата
# 2010-ти

|  |  |
| --- | --- |
| **Милениум:** | 3-ти милениум |
| **Векови:** | 20-ти век – **21-ви век** – 22-ри век |
| **Децении:** | 1980-ти 1990-ти 2000-ти – **2010-ти** – 2020-ти 2030-ти 2040-ти |
| **Години:** | 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 |
|  |  |

**2010-тите** („две илјади и десеттите“) — десетлетие кое започна на 1 јануари 2010 и заврши на 31 декември 2019 г. Ова беше второто десетлетие на XXI век и III милениум.

## Настани

* ...

## Личности

* ...

## Откритија

* ...
# Оперета

Жак Офенбах
**Оперета**  е музичко сценско дело со ведра и забавна содржина, со присуство на лесен хумор, блага сатира која е испреплетена со говорни дијалози. Оперета е мала опера, не во обемот на делото, туку во намалување на музичкиот дел. Значајно место во оперетата зазема музиката за игра, која одговара на времето и средината во која е изведувана.

Оперетата настанала во Париз 1839 г., а нејзиниот творец е големиот забавувач на француската метропола, Жак Офенбах. Во 1855 г. Офенбах основал мал театар кој подоцна станал средиште на оперската музика, не само во Париз, туку и во светот. Набргу оперетата почнува да доминира и во Виена, каде значајни претставници се: Франц Фон Супе и Јохан Штраус помладиот.

Жак Офенбах во Париз и Јохан Штраусво Виена, секој во духот на музичките потреби на својот град, ги положиле темелите на забавно - музичкиот театар и стиллски се доближиле до забавната музика. Заедно со другите композитори на оваа музичко - сценска форма Франц Лехар, Калман, Врскае, претставуваат ремек-дело во оваа област на музичко сценското творештво.

## Познати оперети

* Жак Офенбах: Орфеј во подземјето, Убавата Елена, Париски живот
* Јохан Штраус помладиот: Лилјак, Циганскиот барон, Индиго, 40 разбојници
* Франц Лехар: Веселата вдовица
* Франц Супе: Селската девојка
* Имре Калман: Царицата на Чардаша, Графиня Марица
# Музичко видео

Слика од музичко видео на Мерлин Монро
**Музичко видео** или **спот** е промотивен филм за песни во популарната музика. Музичките видеа почнале да се пуштаат на телевизија во почетокот на 80-те години на XX век.

## Наводи