Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Општа спогодба за царини и трговија

**Општа спогодба за царините и трговијата** (англиски: *General Agreement on Tariffs and Trade*, *GATT*) — мултилатерална спогодба за слободна трговија склучена во 1947 година. Таа претставува претходничка на Светската трговска организација.

## Историја

Општата спогодба за царините и трговијата била склучена во 1947 година, а со текот на времето неа ја потпишале повеќе од 100 земји кои учествувале со повеќе од 90 % во светската трговија. Основната цел на оваа спогодба била намалувањето на царините и на другите ограничувања на меѓународната трговија, како и спречување на едностраните мерки на земјите-потписнички насочени против слободната трговија.

## Преговорите во рамките на ГАТТ

Отстранувањето на царините и на другите пречки на слободната трговија во рамките на ГАТТ се спроведувале постепено преку неколку т.н. рунди кои претставуваат мултилатерлани преговори меѓу земјите-потписнички на ГАТТ. Од првата рунда (т.н. Женевска рунда од 1947 година) до шестата рунда (т.н. Кенедиева рунда од 1964-1967) преговорите биле насочена кон намалување на царините. Седмата рунда е позната како Токиска рунда (1973-1979) ги опфатила нецаринските ограничувања, како што се квотите. Уругвајската рунда (1986-1994) била најобемна и ги вклучила услугите и интелектуалните услуги. Истовремено, таа ја поставила основата за формирање на Светската трговска организација.

## Наводи

## Литература

* Игор Јанев, UN and the international financial and economic organizations, Institute of Political Studies, Belgrade, 2004.
# Министер

|  |
| --- |
|
Овој серијал е дел од темата „Политика“ |
|  |
| * Извршна власт
* Шеф на држава
	+ Диктатор
	+ Монарх
	+ Претседател
* Влада
	+ Шеф на влада
		- Канцелар
		- Премиер
	+ Кабинет
	+ Министерство
	+ Министер

Системи
* Претседателски
* Полупретседателски
* Парламентарен
	+ Сожителство
	+ Вестминстерски
* Лидери
* Влади
* Гувернер
* Градоначалник
 |
| **Портал „Политика“** Кутијава: * преглед
* разговор
* уреди
 |

**Министер** или **повереник** — политичар кој има важна управна улога во рамките на една национална или регионална влада на една држава. Тие се членови на кабинетот, обично под водство на монарх, генерален гувернер или претседател. Во уставните монархии суверениот или поткралот, и во полупретседателските земји, претседателот го има премиерот како главен советник.

## Потекло

Поимот „министер“ води потекло од средноанглиски израз, кој пак влече корени од старофранцускиот збор *ministre*, од латински: *minister*, што значи 'слуга' . Во некои земји (како САД, Хонгконг, Филипините и Обединетото Кралство), таквото лице се нарекува секретар. Овој поим е користен и сѐ уште се користи во дипломатијата за второстепени дипломати (шефови на пратеништво). Во некои земји оваа функција се нарекува **секретар**.

## Избор

Кај многу парламентарни системи на управување, особено оние со Вестминстерски модел како Обединетото Кралство, Канада и Австралија, мнистрите мораат да бидат избрани од законодавно тело. Кај претседателските системи на управа како САД и Мексико, министрите ги назначува претседателот, и не се избираат од парламентот.

## Видови на министри

Земји со премиери (во сина боја), оние што претходно ја имале таа позиција (во темно црвена) и оние што никогаш не ја имале таа позиција (во сива боја).
* Кабинетите имаат министри во разни земји, вид. Список на кабинети. Други кабинети се обично дадени во рамките на статии *Политика на ..*
* Список на државници, во кои се дадени списоци на министри по земја
* Конкретни министри:
	+ Премиер (главен министер)
	+ Министер за финансии
	+ Министер за надворешни работи
	+ Министер за одбрана
	+ Министер за внатрешни работи
	+ Министер за образование
	+ Министер за животна околина
	+ Министер за здравство
	+ Министер за правда
	+ Министер за култура
	+ Министер за земјоделство
	+ Министер за даночни приходи
	+ понекогаш *канцелар*

## Поврзано

* Министер на Круната
* Министерство

## Наводи
# Фаворланшки јазик

| Favorlang |
| --- |
| Застапен во | Тајван |
| Говорници | 0   |
| Јазично семејство | австронезиско
* формозански
	+ северноформозански
		- **favorlang**
 |
| Јазични кодови |
| ISO 639-3 | – |

**Фаворланшки јазик** — исчезнат формозански јазик кој бил сличен со бабузаскиот јазик. Тајванскиот јазичар Пол Џен-куеи Ли тврди дека фавроланшкиот бил посебен јазик, но тој бил многу сличен со бабузаскиот. Всушност, името „фаворланг“ потекнува од бабузаскиот јазик.

## Примери

>
> Оче наш
> Namoa tamau tamasea paga de boesum,
>
> Ipadassa joa naan.
>
> Ipasaija joa chachimit o ai.
>
> Ipa-i-jorr'o oa airab maibas de boesum, masini de ta channumma.
>
> Epe-e namo-no pia-dai torro uppo ma-atsikap.
>
> So-o abo-e namo tataap o kakossi namoa,
>
> maibas channumma namo mabo tamasea parapies i namo.
>
> Hai pasabas i namo, so-o barra'i namo innai rapies ai.
>
> Inau joa micho chachimit o ai, so-o barr'o ai, so-o adas ai, taulaulan,
>
> Amen.
>
>
>
>
>
>
>
>

## Користена литература

* Happart, Gilbertus, Walter Henry Medhurst (trans.). 1840. *Dictionary of the Favorlang dialect of the Formosan language, written in 1650*. Batavia, Printed at Parapattan.
* Li, Paul Jen-kuei. 2003. "Introduction: Notes on Favorlang, an Extinct Formosan language." In Ogawa, Naoyoshi. 2003. *English-Favorlang vocabulary*, pp. 1–13. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa.
* Ogawa, Naoyoshi. 2003. *English-Favorlang vocabulary*. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa.
* Marsh, Mikell Alan. 1977. *Favorlang-Pazeh-Saisiat: a putative Formosan subgroup*. Ph.D. dissertation. Washington State University.

## Поврзано

* Формозански јазици
* Австронезиски јазици
# Басајски јазик

| Басајски јазик |
| --- |
| Застапен во | Тајван |
| Говорници | исчезнат   |
| Јазично семејство | австронезиско
* источноформозански
	+ **басајски јазик**
 |
| Јазични кодови |
| ISO 639-3 | byq |

**Басајски јазик** — формозански јазик кој се зборувал на територијата на денешен Тајпеј во северен Тајван. Јазикот го зборувале народите Басаи, Каукаути и Тробијавани. Податоци за јазикот се црпат од белешките на Ерин Асаи од 1936 година, кои биле собрани од последните говорници на јазикот.

## Дијалекти

Јазикот ги содржел следните дијалекти:

* тробијавански
* линавски
* какаутски

## Користена литература

* Li, Paul Jen-kuei (1999). Some problems in the Basay language. In Zeitoun, E., & Li, P. J-K., *Selected Papers From the 8th International Conference on Austronesian Linguistics*. Taipei, Taiwan: Academica Sinica.

## Поврзано

* Формозански јазици
* Австронезиски јазици
# Англизам

Типичен трговски центар во Ла Рошел, во западна Франција, покажува многу примери на англиски јазик.
**Англизми** (англиски: *Anglicisms*) — позајмување зборови или изрази од англиски на друг јазик. Англизам е секој збор земен од англискиот јазик што означува предмет, идеја или замисла како составен дел на англиската цивилизација; не мора да е од англиско потекло, но мора да се прилагоди според составот на англискиот јазик и да се вклопи во англискиот речник. Посебно се користени од младината поради влијанието на англискиот јазик и англофонската култура во областа на информатиката, музиката и филмот.

## Поврзано

* Галицизам
* Германизам
* Русизам
* Грцизам
* Турцизам
* Србизам
* Арабизам

## Наводи
# Томас Алва Едисон

| Томас Едисон |
| --- |
| "Гениј е еден процент инспирација, деведесет и девет проценти пот." – Томас Алва Едисон, Harper's Monthly (Септември 1932) |
| Роден(а) | Томас Алва Едисон 11 февруари 1847(1847-02-11) Охајо, САД |
| Починал(а) | 18 октомври 1931(1931-10-18) (возр. 84) Њу Џерси, САД |
| Занимање | Пронаоѓач, научник, стопанственик |
| **Потпис** |

(англиски) *A Day with Thomas Edison* (1922)
**Томас Алва Едисон** (11 февруари 1847 – 18 октомври 1931) бил американски техничар и пронаоѓач. Негови најзначајни пронајдоци се: фонографот (грамофонот), микрофонот, акумулаторот, електричната светилка, го усовршил телефонот, меѓу првите изградил електрична централа, прв ја применил филмската лента од целулоид и изградил прво филмско ателје во светот.

Како награда за спасување на синот на шефот на железничката станица, 12–годишниот Едисон добил можност да ракува со телеграф. Неколку години работел како телеграфски оператор насекаде низ САД. Успеал да заштеди доволно за да почне свој бизнис. Во сопствената работилница го покажал сиот пронаоѓачки талент. Меѓу неговите патенти се вбројуваат: грамофонот, телеграфот – печатач, карбонскиот телефонски трансмитер, микрофонот, како и многу други апарати. Кон крајот на животот произвел звучни филмови.

## Занимливости

Во музејот „Хенри Форд“ во Мичиген, во мала стаклена епрувета се чува воздухот за кој се тврди дека е последниот здив на Едисон. Имено, кога Едисон умрел во својата спална соба во Њу Џерси, пред него имало отворена епрувета во која наводно тој го издишал последниот здив, по што неговиот лекар ја запечатил епруветата.

## Наводи
# Гета (обувки)

**Гета** — вид на јапонска обувка која наликува на кломпa или сандала.

Возвишената дрвена платформа (јапонски:台 - даи) се задржува за ногата преку ремен направен од ткаеница (памук, коноп, винил или кожа). Двете парчиња дрво наречени заби (јапонски: 歯 - ха) ја поткрепуваат гетата од долу. Тие прават особен звук кој во јапонската ономатопеја е познат како *Каранкорон*. За жал овој звук станува сè поредок по улиците во Јапонија во XXI век.

Гети се носат со традиционална јапонска облека т.е., кимоно или јуката. Поженствената гета е во форма на елипса а машкиот вид повеќе зазема форма на правоаголник. Во минатото трговците носеле гети со повисоки заби за избегнување на ѓубрето околу крајбрежните пристаништа.

Гети можат да бидат целосно направени од едно парче дрво, во кој случаи се избегнува изработката на забите.
# З

| Кирилична буква З |
| --- |
|  |
| Кирилица |
|  |
| Словенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А
 | Б
 | В
 | Г
 | Ґ
 | Д
 | Ѓ
 | Ђ
 |
| Е
 | Ѐ
 | Ё
 | Є
 | Ж
 | З
 | Ѕ
 | И
 |
| Ѝ
 | І
 | Ї
 | Й
 | Ј
 | К
 | Л
 | Љ
 |
| М
 | Н
 | Њ
 | О
 | П
 | Р
 | С
 | Т
 |
| Ќ
 | Ћ
 | У
 | Ў
 | Ф
 | Х
 | Ц
 | Ч
 |
| Џ
 | Ш
 | Щ
 | Ъ
 | Ы
 | Ь
 | Э
 | Ю
 |
| Я
 |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Несловенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ӑ
 | Ӓ
 | Ә
 | Ӛ
 | Ӕ
 | Ғ
 | Ҕ
 | Ӻ
 |
| Ӷ
 | Ԁ
 | Ԃ
 | Ꚉ | Ӗ
 | Ӂ
 | Җ
 | Ӝ
 |
| Ԅ
 | Ҙ
 | Ӟ
 | Ԑ
 | Ӡ
 | Ԇ
 | Ӣ
 | Ҋ
 |
| Ӥ
 | Қ
 | Ӄ
 | Ҡ
 | Ҟ
 | Ҝ
 | Ԟ
 | Ԛ
 |
| Ӆ
 | Ԓ
 | Ԡ
 | Ԉ
 | Ԕ
 | Ӎ
 | Ӊ
 | Ң
 |
| Ӈ
 | Ҥ
 | Ԣ
 | Ԋ
 | Ӧ
 | Ө
 | Ӫ
 | Ҩ
 |
| Ԥ
 | Ҧ
 | Ҏ
 | Ԗ
 | Ҫ
 | Ԍ
 | Ҭ
 | Ԏ
 |
| Ӯ
 | Ӱ
 | Ӳ
 | Ү
 | Ұ
 | Ҳ
 | Ӽ
 | Ӿ
 |
| Һ
 | Ԧ
 | Ҵ
 | Ҷ
 | Ӵ
 | Ӌ
 | Ҹ
 | Ꚇ |
| Ҽ
 | Ҿ
 | Ӹ
 | Ҍ
 | Ӭ
 | Ԙ
 | Ԝ
 | Ӏ
 |

 |
| Словенски букви вон употреба |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꙉ
 | Ҁ
 | Ѻ
 | Ѹ
 | Ѡ
 | Ѿ
 | Ѣ
 | Ꙗ
 |
| Ѥ
 | Ѧ
 | Ѫ
 | Ѩ
 | Ѭ
 | Ѯ
 | Ѱ
 | Ѳ
 |
| Ѵ
 | Ѷ
 | Ꙟ
 |  |  |  |  |  |

 |
|  |
| * Список на кирилични букви
* Кирилични диграфи
 |
| * п
* р
* у
 |

**З** (кирилица: , ꙁ; глаголица: ) — буква од кириличната азбука и е деветта буква во македонската азбука. Буквата ја претставува звучната вредност /z/. Буквата е идентична со бројот 3. Буквата потекнува од грчката буква зета. Буквата З ја користат сите кирилични азбуки без разлика дали се од словенско или несловенско потекло.

| Македонска азбука |
| --- |
| А | а | Б | б | В | в | Г | г | Д | д | Ѓ | ѓ | Е | е | Ж | ж | З | з | Ѕ | ѕ | И | и | Ј | ј | К | к | Л | л | Љ | љ |
| М | м | Н | н | Њ | њ | О | о | П | п | Р | р | С | с | Т | т | Ќ | ќ | У | у | Ф | ф | Х | х | Ц | ц | Ч | ч | Џ | џ |
| Ш | ш |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
# Ӷ

| Ӷӷ |
| --- |
|  |
| Кирилица |
|  |
| Словенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А
 | Б
 | В
 | Г
 | Ґ
 | Д
 | Ѓ
 | Ђ
 |
| Е
 | Ѐ
 | Ё
 | Є
 | Ж
 | З
 | Ѕ
 | И
 |
| Ѝ
 | І
 | Ї
 | Й
 | Ј
 | К
 | Л
 | Љ
 |
| М
 | Н
 | Њ
 | О
 | П
 | Р
 | С
 | Т
 |
| Ќ
 | Ћ
 | У
 | Ў
 | Ф
 | Х
 | Ц
 | Ч
 |
| Џ
 | Ш
 | Щ
 | Ъ
 | Ы
 | Ь
 | Э
 | Ю
 |
| Я
 |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Несловенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ӑ
 | Ӓ
 | Ә
 | Ӛ
 | Ӕ
 | Ғ
 | Ҕ
 | Ӻ
 |
| Ӷ
 | Ԁ
 | Ԃ
 | Ꚉ | Ӗ
 | Ӂ
 | Җ
 | Ӝ
 |
| Ԅ
 | Ҙ
 | Ӟ
 | Ԑ
 | Ӡ
 | Ԇ
 | Ӣ
 | Ҋ
 |
| Ӥ
 | Қ
 | Ӄ
 | Ҡ
 | Ҟ
 | Ҝ
 | Ԟ
 | Ԛ
 |
| Ӆ
 | Ԓ
 | Ԡ
 | Ԉ
 | Ԕ
 | Ӎ
 | Ӊ
 | Ң
 |
| Ӈ
 | Ҥ
 | Ԣ
 | Ԋ
 | Ӧ
 | Ө
 | Ӫ
 | Ҩ
 |
| Ԥ
 | Ҧ
 | Ҏ
 | Ԗ
 | Ҫ
 | Ԍ
 | Ҭ
 | Ԏ
 |
| Ӯ
 | Ӱ
 | Ӳ
 | Ү
 | Ұ
 | Ҳ
 | Ӽ
 | Ӿ
 |
| Һ
 | Ԧ
 | Ҵ
 | Ҷ
 | Ӵ
 | Ӌ
 | Ҹ
 | Ꚇ |
| Ҽ
 | Ҿ
 | Ӹ
 | Ҍ
 | Ӭ
 | Ԙ
 | Ԝ
 | Ӏ
 |

 |
| Словенски букви вон употреба |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꙉ
 | Ҁ
 | Ѻ
 | Ѹ
 | Ѡ
 | Ѿ
 | Ѣ
 | Ꙗ
 |
| Ѥ
 | Ѧ
 | Ѫ
 | Ѩ
 | Ѭ
 | Ѯ
 | Ѱ
 | Ѳ
 |
| Ѵ
 | Ѷ
 | Ꙟ
 |  |  |  |  |  |

 |
|  |
| * Список на кирилични букви
* Кирилични диграфи
 |
| * п
* р
* у
 |

**Ӷ** е кирилична буква која ја користат несловенски јазици. Буквата потекнува од буквата Г.

## Употреба

| јазик | изговор |
| --- | --- |
| апхаски јазик | /ɣ ~ ʁ/ |
| кетски јазик |  |
| нившки јазик |  |
| сибирски јупички јазик | /ɢ ~ q/ |

## Кодирање

| Знак | Ӷ | ӷ |
| --- | --- | --- |
| **Уникоден назив** | CYRILLIC CAPITAL LETTER PHE WITH DESCENDER | CYRILLIC SMALL LETTER PHE WITH DESCENDER |
| Бр. систем | дец. | хекс. | дец. | хекс. |
| Уникод | 1270 | U+04F6 | 1271 | U+04F7 |
| UTF-8 | 211 182 | D3 B6 | 211 183 | D3 B7 |
| Бројчена ознака | &#1270; | &#x4F6; | &#1271; | &#x4F7; |

## Наводи

## Поврзано

* Г
* Кирилица
# Ӫ

| Кирилична буква Ӫ |
| --- |
| Кирилица |
|  |
| Словенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А
 | Б
 | В
 | Г
 | Ґ
 | Д
 | Ѓ
 | Ђ
 |
| Е
 | Ѐ
 | Ё
 | Є
 | Ж
 | З
 | Ѕ
 | И
 |
| Ѝ
 | І
 | Ї
 | Й
 | Ј
 | К
 | Л
 | Љ
 |
| М
 | Н
 | Њ
 | О
 | П
 | Р
 | С
 | Т
 |
| Ќ
 | Ћ
 | У
 | Ў
 | Ф
 | Х
 | Ц
 | Ч
 |
| Џ
 | Ш
 | Щ
 | Ъ
 | Ы
 | Ь
 | Э
 | Ю
 |
| Я
 |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Несловенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ӑ
 | Ӓ
 | Ә
 | Ӛ
 | Ӕ
 | Ғ
 | Ҕ
 | Ӻ
 |
| Ӷ
 | Ԁ
 | Ԃ
 | Ꚉ | Ӗ
 | Ӂ
 | Җ
 | Ӝ
 |
| Ԅ
 | Ҙ
 | Ӟ
 | Ԑ
 | Ӡ
 | Ԇ
 | Ӣ
 | Ҋ
 |
| Ӥ
 | Қ
 | Ӄ
 | Ҡ
 | Ҟ
 | Ҝ
 | Ԟ
 | Ԛ
 |
| Ӆ
 | Ԓ
 | Ԡ
 | Ԉ
 | Ԕ
 | Ӎ
 | Ӊ
 | Ң
 |
| Ӈ
 | Ҥ
 | Ԣ
 | Ԋ
 | Ӧ
 | Ө
 | Ӫ
 | Ҩ
 |
| Ԥ
 | Ҧ
 | Ҏ
 | Ԗ
 | Ҫ
 | Ԍ
 | Ҭ
 | Ԏ
 |
| Ӯ
 | Ӱ
 | Ӳ
 | Ү
 | Ұ
 | Ҳ
 | Ӽ
 | Ӿ
 |
| Һ
 | Ԧ
 | Ҵ
 | Ҷ
 | Ӵ
 | Ӌ
 | Ҹ
 | Ꚇ |
| Ҽ
 | Ҿ
 | Ӹ
 | Ҍ
 | Ӭ
 | Ԙ
 | Ԝ
 | Ӏ
 |

 |
| Словенски букви вон употреба |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꙉ
 | Ҁ
 | Ѻ
 | Ѹ
 | Ѡ
 | Ѿ
 | Ѣ
 | Ꙗ
 |
| Ѥ
 | Ѧ
 | Ѫ
 | Ѩ
 | Ѭ
 | Ѯ
 | Ѱ
 | Ѳ
 |
| Ѵ
 | Ѷ
 | Ꙟ
 |  |  |  |  |  |

 |
|  |
| * Список на кирилични букви
* Кирилични диграфи
 |
| * п
* р
* у
 |

**Ӫ** — дел од кириличната несловенска азбука. Буквата ја користат хантиски јазик и евенски јазик . Буквата потекнува од кириличната буква О со одредени модификации. Буквата има звучна вредност /ø/ или /ʏ/ во хантиски а во евенски има вредност /ɞ/.
# Ҽ

| Кирилична буква Ҽ |
| --- |
| Кирилица |
|  |
| Словенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А
 | Б
 | В
 | Г
 | Ґ
 | Д
 | Ѓ
 | Ђ
 |
| Е
 | Ѐ
 | Ё
 | Є
 | Ж
 | З
 | Ѕ
 | И
 |
| Ѝ
 | І
 | Ї
 | Й
 | Ј
 | К
 | Л
 | Љ
 |
| М
 | Н
 | Њ
 | О
 | П
 | Р
 | С
 | Т
 |
| Ќ
 | Ћ
 | У
 | Ў
 | Ф
 | Х
 | Ц
 | Ч
 |
| Џ
 | Ш
 | Щ
 | Ъ
 | Ы
 | Ь
 | Э
 | Ю
 |
| Я
 |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Несловенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ӑ
 | Ӓ
 | Ә
 | Ӛ
 | Ӕ
 | Ғ
 | Ҕ
 | Ӻ
 |
| Ӷ
 | Ԁ
 | Ԃ
 | Ꚉ | Ӗ
 | Ӂ
 | Җ
 | Ӝ
 |
| Ԅ
 | Ҙ
 | Ӟ
 | Ԑ
 | Ӡ
 | Ԇ
 | Ӣ
 | Ҋ
 |
| Ӥ
 | Қ
 | Ӄ
 | Ҡ
 | Ҟ
 | Ҝ
 | Ԟ
 | Ԛ
 |
| Ӆ
 | Ԓ
 | Ԡ
 | Ԉ
 | Ԕ
 | Ӎ
 | Ӊ
 | Ң
 |
| Ӈ
 | Ҥ
 | Ԣ
 | Ԋ
 | Ӧ
 | Ө
 | Ӫ
 | Ҩ
 |
| Ԥ
 | Ҧ
 | Ҏ
 | Ԗ
 | Ҫ
 | Ԍ
 | Ҭ
 | Ԏ
 |
| Ӯ
 | Ӱ
 | Ӳ
 | Ү
 | Ұ
 | Ҳ
 | Ӽ
 | Ӿ
 |
| Һ
 | Ԧ
 | Ҵ
 | Ҷ
 | Ӵ
 | Ӌ
 | Ҹ
 | Ꚇ |
| Ҽ
 | Ҿ
 | Ӹ
 | Ҍ
 | Ӭ
 | Ԙ
 | Ԝ
 | Ӏ
 |

 |
| Словенски букви вон употреба |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꙉ
 | Ҁ
 | Ѻ
 | Ѹ
 | Ѡ
 | Ѿ
 | Ѣ
 | Ꙗ
 |
| Ѥ
 | Ѧ
 | Ѫ
 | Ѩ
 | Ѭ
 | Ѯ
 | Ѱ
 | Ѳ
 |
| Ѵ
 | Ѷ
 | Ꙟ
 |  |  |  |  |  |

 |
|  |
| * Список на кирилични букви
* Кирилични диграфи
 |
| * п
* р
* у
 |

**Ҽ** — дел од кириличната несловенска азбука. Буквата ја користи апхаскиот јазик. Буквата потекнува од кириличната буква **е** со одредени модификации. Буквата има звучна вредност /tʂ/.
# Ѥ

| Кирилична буква Е јотирано |
| --- |
|  |
| Кирилица |
|  |
| Словенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А
 | Б
 | В
 | Г
 | Ґ
 | Д
 | Ѓ
 | Ђ
 |
| Е
 | Ѐ
 | Ё
 | Є
 | Ж
 | З
 | Ѕ
 | И
 |
| Ѝ
 | І
 | Ї
 | Й
 | Ј
 | К
 | Л
 | Љ
 |
| М
 | Н
 | Њ
 | О
 | П
 | Р
 | С
 | Т
 |
| Ќ
 | Ћ
 | У
 | Ў
 | Ф
 | Х
 | Ц
 | Ч
 |
| Џ
 | Ш
 | Щ
 | Ъ
 | Ы
 | Ь
 | Э
 | Ю
 |
| Я
 |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| Несловенски букви |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ӑ
 | Ӓ
 | Ә
 | Ӛ
 | Ӕ
 | Ғ
 | Ҕ
 | Ӻ
 |
| Ӷ
 | Ԁ
 | Ԃ
 | Ꚉ | Ӗ
 | Ӂ
 | Җ
 | Ӝ
 |
| Ԅ
 | Ҙ
 | Ӟ
 | Ԑ
 | Ӡ
 | Ԇ
 | Ӣ
 | Ҋ
 |
| Ӥ
 | Қ
 | Ӄ
 | Ҡ
 | Ҟ
 | Ҝ
 | Ԟ
 | Ԛ
 |
| Ӆ
 | Ԓ
 | Ԡ
 | Ԉ
 | Ԕ
 | Ӎ
 | Ӊ
 | Ң
 |
| Ӈ
 | Ҥ
 | Ԣ
 | Ԋ
 | Ӧ
 | Ө
 | Ӫ
 | Ҩ
 |
| Ԥ
 | Ҧ
 | Ҏ
 | Ԗ
 | Ҫ
 | Ԍ
 | Ҭ
 | Ԏ
 |
| Ӯ
 | Ӱ
 | Ӳ
 | Ү
 | Ұ
 | Ҳ
 | Ӽ
 | Ӿ
 |
| Һ
 | Ԧ
 | Ҵ
 | Ҷ
 | Ӵ
 | Ӌ
 | Ҹ
 | Ꚇ |
| Ҽ
 | Ҿ
 | Ӹ
 | Ҍ
 | Ӭ
 | Ԙ
 | Ԝ
 | Ӏ
 |

 |
| Словенски букви вон употреба |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ꙉ
 | Ҁ
 | Ѻ
 | Ѹ
 | Ѡ
 | Ѿ
 | Ѣ
 | Ꙗ
 |
| Ѥ
 | Ѧ
 | Ѫ
 | Ѩ
 | Ѭ
 | Ѯ
 | Ѱ
 | Ѳ
 |
| Ѵ
 | Ѷ
 | Ꙟ
 |  |  |  |  |  |

 |
|  |
| * Список на кирилични букви
* Кирилични диграфи
 |
| * п
* р
* у
 |

**E јотирано** ( ) била буква од старословенското писмо. Таа претставувала лигатура од буквите „І“ и „Є“, која го претставувала јотираниот самогласен глас /E/.
# Ԉ

**Комско Ԉ** (Ԉ ԉ; ракописно: *Ԉ ԉ*) — буква од комската азбука, поинаков вид на кирилицата. Се користела за пишување кај коми јазикот. Станува збор за буквата кириличната буква Љ (Љ љ).Некои од облиците се слични со клуч 16 (几).

## Сметачки кодови

| Знак | Ԉ | ԉ |
| --- | --- | --- |
| **Уникоден назив** | КИРИЛИЧНА ГОЛЕМА БУКВА Ԉ | КИРИЛИЧНА МАЛА БУКВА Ԉ |
| Бр. систем | дец. | хекс. | дец. | хекс. |
| Уникод | 1288 | U+0508 | 1289 | U+0509 |
| UTF-8 | 212 136 | D4 88 | 212 137 | D4 89 |
| Бројчена ознака | &#1288; | &#x508; | &#1289; | &#x509; |

## Поврзано

* Л л : кирилична буква Л
* Кирилични букви во Уникод
# Кирилични бројки

Часовник со кирилични бројки на кула во Бигорскиот манастир.

| Бројни системи кај разни народи и култури |
| --- |
| Индоарапски броеви |
| Западноарапски • Источноарапски |
| Бенгалски • Гуџаратски • Гурмухски • Деваганарски (Индиски) • Синхалски • Тамилски |
| Балиски • Бурмански • Ѕонгкански (Бутански) • Јавански • Кмерски • Лаоски • Монголски • Тајландски |
| Источноазиски броеви |
| Виетнамски Јапонски Кинески (Суџојски) | Корејски *Стапчиња* Хокиенски  |
| Азбучни броеви |
| Абџадски Арјабатини Гиски (Етиопски) Грузиски Грчки | Ерменски Кирилични Римски Хебрејски |
| Други системи |
| Атички Брамански Вавилонски Глаголични Егејски Египетски Етрурски Инуитски | Кипу Кхаростенски Мајански Муискански Поле со урни *Праисториски* Чувашки |
| Положбени системи по основа |
| Десетични (10) |
| 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 12, 16, 20, 30, 36, 60 повеќе… |
| * п
* р
* у
 |

**Кирилични бројки** — броен систем на основа на старословенската кирилица, употребувана кај јужните и источните Словени, вклучувајќи ја Македонија. Овој систем се употребувал во Русија сѐ до 1700-тите кога Петар Велики ја заменил со индоарапскиот броен систем.

Системот бил квазидекаден, заснован на јонскиот броен систем и се пишувал со соодветни графеми од кирилицата. Секоја единица (1, 2, ... 9) имала своја буква, како и секоја десетка (10, 20, ... 90) и секоја стотка (100, 200, ... 900). Броевите се запшишувале од лево на десно со исклучок на броевите од 11 до 19. Тие биле пишувани од десно на лево. Броевите се разликувале од текстот по тоа што врз нив се придодавало титло. Доколку бројот бил поголем од 1000, бил употребуван знакот за илјадници се пишувал пред бројката **҂** и по него се пишувал бројот на илјадницните со соодветните букви.

Примери:

* — 1706
* — 7118 година по библиски стил, еднаква на 1610 н.е.)

Глаголичните броеви работеле на сличен принцип, освен тоа што бројките се пишувале по глаголскиот азбучен ред, а не по ред преземен од грчкото писмо.

## Поврзано

* Старословенско писмо
* Глаголица
* Глаголични броеви
* Грчки броеви
* Римски броеви

## Наводи
# Симеон Нигер

**Симеон Нигер** е личност во Книгата за делата во Новиот завет. Тој се споменува во Делото 13: 1 како еден од „пророците и учителите“ во Антиохиската црква:

>
> Во црквата на Антиохија имаше пророци и учители: Варнава, Симеон наречен Нигер, Лукиј Киринеецот, Манаин (кои биле доведени заедно со Ирод тетрархот) и Павле.
>
>
> — Дела 13:1, НМВ
>

Прекарот *Нигер* значи „црн“, и се однесува на темниот тен или африканското потекло.

## Наводи
# Степско царство

Јавач на коњ
**Степските царства** биле царства основани од номадски народи во Евроазиската Степа, од класичната антика (Скитија) по се до раниот нов век (Џунгари). Тие се најистакнатиот пример на не-седентерно државно уредување.

Некои номадски империи се консолидирале со основање на престолнина во освоената држава, и потоа експлоатирајќи ги постоечките бирократски и комерцијални ресурси на тоа не-номадско општество. Во такво сценарио, првичната номадска династија можела културно да се асимилира во културата на окупираната нација пред конечно да биде соборена. Ибн Халдун (1332–1406) опишал сличен циклус во помал обем во 1377 година.

Историчарите во раниот средновековен период најчесто ги нарекуваат овие држави „ханати“ (по *хан*, титулата на нивните владетели). После монголските освојување во 13ти век започнал да се користи и терминот *орда* — како на пр. „Златната Орда“.

## Наводи