# Суверена држава

Карта на која во светлосина боја се прикажани сите земји-членки на Обединетите нации (ООН), како што е дефинирано од ООН. Сите земји-членки на ООН се суверени држави, но тоа не мора да значи дека сите суверени држави во светот се членки на ООН.
**Суверена држава** — политички субјект којшто е претставен од една централизирана влада која има суверенитет над географска површина. Според меѓународното право, суверените држави имаат постојано население, дефинирана територија, една влада и капацитет да влезат во односи со други суверени држави. Исто така, вообичаено се подразбира дека суверената држава е независна. Според декларативната теорија за државност, суверена држава може да постои без да биде признаена од други суверени држави. Непризнаените држави често имаат потешкотии да склучат договори или да се вклучат во дипломатски односи со други суверени држави.

## Историја

Од крајот на 19 век, скоро целиот свет е поделен на делови (земји) со повеќе или помалку дефинирани граници доделени на различни држави. Претходно, прилично големи парцели биле или непотребни или напуштени, или населени од номадски народи кои не биле организирани во држави. Сепак, дури и во современите држави, постојат големи оддалечени области кои не се населени со луѓе, како што се тропските шуми на Амазон, тие се ненаселени или населени исклучиво или главно од домородни луѓе (а некои од нив сè уште не се во постојан контакт). Исто така, постојат држави кои немаат де факто контрола врз целата своја територија или таму каде што контролата е оспорена.

Во моментов, меѓународната заедница вклучува повеќе од 200 суверени држави, од кои повеќето се претставени во Обединетите нации. Овие држави постојат во систем на меѓународни односи, каде што секоја држава ги зема предвид политиките на другите држави правејќи свои пресметки. Од оваа гледна точка, државите се интегрирани во меѓународниот систем на специјална внатрешна и надворешна безбедност и легитимирање на дилемата. Неодамна, концептот на меѓународната заедница е формиран да се однесува на група на држави кои имаат воспоставено правила, процедури и институции за спроведување на односите. Така, поставена е основата на меѓународното право, дипломатијата помеѓу официјално признатите суверени држави, нивните организации и формалните режими.

## Вестфалски суверенитет

Суверенитетот на Вестфалија е концепт на суверенитет на национална држава заснован на територијалност и отсуство на улога за надворешните агенти во домашните структури. Тоа е меѓународен систем на држави, мултинационални корпорации и организации кои започнаа со Вестфалскиот мир во 1648 година.

Суверенитетот е термин кој често се злоупотребува. До 19 век, радикализираниот концепт на „стандард на цивилизацијата“ беше рутински распореден за да се утврди дека одредени луѓе во светот се „нецивилизирани“ и немаат организирани општества. Таа позиција се рефлектираше и конституираше во идејата дека нивниот „суверенитет“ или целосно недостасува или барем има инфериорен карактер кога ќе се спореди со оној на „цивилизираниот“ народ “. Ласа Опенхајм рече: „Не постои можеби никаква концепција чиешто значење е поконтроверзно од тоа на суверенитетот. Неоспорен факт е дека оваа концепција, од моментот кога е воведена во политичката наука до денес, никогаш немала значење, за кое било универзално договорено “. Според мислењето на Х.В. Еват од Високиот суд во Австралија, „суверенитетот не е ниту прашање на факт, ниту прашање на закон, туку прашање што воопшто не се појавува“.

Суверенитетот доби поинакво значење со развојот на принципот на самоопределување и забраната против заканата или употребата на сила како *jus cogens* норми на современото меѓународно право . Повелбата на Обединетите нации, Нацрт-декларацијата за правата и должностите на државите и повелбите на регионалните меѓународни организации изразуваат став дека сите држави се правно еднакви и ги уживаат истите права и должности засновани врз самиот факт на нивното постоење како лица под меѓународни закон. Правото на нациите да го одредуваат сопствениот политички статус и да користат постојан суверенитет во рамките на нивните територијални јурисдикции е широко признато.

Во политичката наука, суверенитетот обично се дефинира како најсуштински атрибут на државата во форма на нејзино целосно самостојно задоволување во рамките на одредена територија, тоа е нејзината надмоќ во внатрешната политика и независноста во надворешната.

Наречен според Договорот од Вестфалија од 1648 година, Вестфалскиот систем на државен суверенитет, кој според Брајан Тарнер е „направена повеќе или помалку јасна поделба меѓу религијата и државата и им го призна правото на кнезовите да ја признаат државата“, т.е. да се утврди верската припадност на нивните кралства врз прагматичниот принцип на *cuius regio eius religio*.

Пред 1900 година суверените држави уживаа апсолутен имунитет од судскиот процес, произлезен од концептите на суверенитет и вестфалската еднаквост на државите . Првите артикулирани од ан Бодин, овластувањата на државата се сметаат за *супрема потенција* во територијалните граници. Врз основа на ова, јуриспруденцијата се разви по линија на давање имунитет од гонење на странски држави во домашните судови. Во *размената Шунер v.* *М'Фадон*, главен судија Johnон Маршал од Врховниот суд на Соединетите држави напиша дека „совршената еднаквост и апсолутната независност на суверените држави“ создаде класа случаи каде „се разбира дека секој суверен се откажува од вежбање на дел од тој комплетен ексклузивен територијален јурисдикција, за која е наведено дека е атрибут на секоја нација “.

Апсолутниот суверен имунитет веќе не е општо прифатен како во минатото, а некои земји, вклучувајќи ги Соединетите Држави, Канада, Сингапур, Австралија, Пакистан и Јужна Африка, воведоа ограничен имунитет со статут, што експлицитно го ограничува јурисдикција на имунитет на јавноста акти, но не приватни или комерцијални, иако не постои прецизна дефиниција според која јавните акти лесно можат да се разликуваат од приватните.

## Признавање

Признавањето на државата ја означува одлуката на една суверена држава да третира друг ентитет како исто така суверена држава. Признавањето може да биде изразено или имплицирано и обично е ретроактивно во неговите ефекти. Тоа не мора да значи желба за воспоставување или одржување дипломатски односи.

Ниту една дефиниција не е обврзувачка за сите членови на заедницата на нации за критериумите за државност. Во реалната пракса, критериумите се главно политички, а не правни. ЛЦ Грин го наведе признавањето на неродените полски и чехословачки држави во Првата светска војна и објасни дека „бидејќи признавањето на државноста е прашање на дискреција, отворено е на секоја постоечка држава да прифати како држава кој било субјект што го посакува, без оглед на постоење на територија или на воспоставена влада “.

Во меѓународното право, сепак, постојат неколку теории за тоа кога една држава треба да се признае како суверена.

### Конститутивна теорија

**Конститутивната теорија на државност ја** дефинира државата како личност на меѓународното право ако и само ако е признаена како суверена од барем една друга држава. Оваа теорија на препознавање е развиена во 19 век. Под него, една држава беше суверена ако друга суверена држава го признаеше како такво. Поради ова, новите држави не можеа веднаш да станат дел од меѓународната заедница или да бидат обврзани со меѓународното право, а признаените нации не мораа да го почитуваат меѓународното право во работењето со нив. Во 1815 година, на Конгресот во Виена, Завршниот акт призна само 39 суверени држави во европскиот дипломатски систем, и како резултат на тоа, беше цврсто утврдено дека во иднина новите држави ќе мора да бидат признати од други држави, а тоа значеше во пракса признавање од една или повеќе од големите сили .

Една од најголемите критики на овој закон е конфузијата предизвикана кога некои држави признаваат нов ентитет, но други држави не. Херш Лаутерпахт, еден од главните поборници на теоријата, посочи дека една држава мора да даде признание како можно решение. Сепак, една држава може да користи какви било критериуми кога проценува дали тие треба да дадат признание и немаат обврска да ги користат таквите критериуми. Многу држави можат да признаат друга држава само ако тоа е во нивна корист.

### Декларативна теорија

Спротивно на тоа, декларативната теорија на државноста ја дефинира државата како личност во меѓународното право доколку ги исполнува следните критериуми: 1) дефинирана територија; 2) постојано население; 3) влада и 4) капацитет за влегување во односи со други држави. Според декларативната теорија, државноста на еден ентитет е независна од неговото признавање од страна на другите држави, сè додека суверенитетот не е стекнат со воена сила. Декларативниот модел беше најпознато изразен во Конвенцијата од Монтевидео од 1933 година.

„Територијата“ во контекст на меѓународното право се состои од копнена територија, внатрешни води, територијално море и воздушен простор над територијата. Не постои услов за строго ограничени граници или минимална големина на земјиштето, но вештачките инсталации и непогодните територии не можат да се сметаат за територии доволни за државност. Терминот „трајно население“ ја дефинира заедницата што има намера трајно да ја населува територијата и е способна да ја поддржи надградбата на државата, иако не постои услов за минимално население. Владата мора да биде способна да спроведува делотворна контрола врз територијата и населението (барање познато во правната теорија како „тест за делотворна контрола“) и да гарантира заштита на основните човекови права со правни методи и политики. „Капацитетот за влегување во односи со други држави“ го одразува степенот на независност на ентитетот.

Членот 3 од Конвенцијата од Монтевидео декларира дека политичката државност е независна од признавањето од страна на други држави и на државата не и е забрането да се брани. Спротивно на тоа, признавањето се смета за услов за државност според конститутивната теорија на државноста. Важен дел од конвенцијата беше членот 11 кој забранува употреба на воена сила за стекнување на суверенитет.

Слично мислење за „условите под кои субјектот претставува држава“ е изразено во *Мислењата на* Европската економска заедница *на Арбитражниот комитет* во Бадинтер, според кои државата е дефинирана со тоа што има територија, население, влада и капацитет за влез во односи со други држави.

### Државно признавање

Државната практика во врска со признавањето на државите обично паѓа некаде помеѓу декларативните и конститутивните пристапи. Меѓународното право не бара држава да признава други држави. Признавањето честопати се задржува кога новата држава се смета за нелегитимна или се случила со кршење на меѓународното право. Скоро универзално непризнавање од меѓународната заедница на Родезија и Северен Кипар се добри примери за тоа, првиот беше признаен само од Јужна Африка, а вториот беше признаен од Турција . Во случајот на Родезија, признавањето беше широко задржано кога белото малцинство ја презеде власта и се обиде да формира држава по линија на Апартхејд Јужна Африка, потег што Советот за безбедност на Обединетите нации го опиша како создавање на „нелегален режим на расистичко малцинство“ . Во случајот на Северен Кипар, признанието беше задржано од државата создадена во Северен Кипар. Меѓународното право не содржи забрана за прогласување независност а признавањето на една земја е политичко прашање. Како резултат, кипарските Турци добија „статус на набудувач“ во Парламентарното собрание на Советот на Европа, а нивните претставници се избрани во Собранието на Северен Кипар; и Северен Кипар стана член набverудувач на Организацијата за исламска соработка и Организацијата за економска соработка .

### *Де факто* и *де јуре* држави

 Де факто мапа на контрола на светот, мај 2019 година.
Повеќето суверени држави се и *де јуре* и *де факто* (т.е. постојат и во правото и во реалноста). Сепак, државите што се само *де јури* држави понекогаш се признаваат како легитимна влада на територија над која немаат вистинска контрола. На пример, за време на Втората светска војна, владите во егзил на повеќе држави продолжија да уживаат во дипломатски односи со сојузниците, без оглед на тоа што нивните земји беа под окупација на силите на Оската . ПЛО и палестинските власти тврдат дека Државата Палестина е суверена држава, тврдење кое е признаено од повеќето држави, иако поголемиот дел од територијата за која тврди дека е под *де факто* контрола на Израел . Другите субјекти може да имаат *де факто* контрола врз некоја територија, но немаат меѓународно признавање; овие може да се сметаат од меѓународната заедница дека се само *де факто* држави. Тие се сметаат за *де јуре* држави само според нивниот сопствен закон и од држави што ги признаваат. На пример, Сомалиленд најчесто се смета за таква држава. За список на субјекти кои сакаат да бидат универзално признати како суверени држави, но немаат целосно светско дипломатско признавање, видете го списокот на држави со ограничено признавање .

## Односот меѓу држава и влада

Иако термините „држава“ и „влада“ често се користат наизменично, меѓународното право прави разлика помеѓу нефизичката држава и нејзината влада; и всушност, концептот на „ влада во егзил “ е предодреден на таа разлика. Државите не се физички правни субјекти, а не организации од каков било вид. Меѓутоа, вообичаено, само владата на една држава може да ја обврзува или обврзува државата, на пример со договор.

## Истребување на државата

Општо земено, државите се трајни субјекти, иако може да се изгаснат, или преку доброволни средства или од надворешни сили, како што е военото освојување. Насилната државна аболиција практично престана од крајот на Втората светска војна. Бидејќи државите не се физички правни лица, се тврди дека нивното истребување не може да се должи само на физичката сила. Наместо тоа, физичките активности на војската мора да бидат поврзани со правилни социјални или судски активности со цел да се укине држава.

## Трендови во бројот на држави

Од крајот на Втората светска војна, бројот на суверени држави во меѓународниот систем е зголемен. Некои истражувања сугерираат дека постоењето на меѓународни и регионални организации, поголема достапност на економска помош и поголемо прифаќање на нормата на самоопределување ја зголемиле желбата на политичките единици да се одделат и истите може да бидат заслужни за зголемувањето на бројот на држави во меѓународниот систем. Економистот од Харвард, Алберто Алесина, и економистот од Тафтс, Енрико Сполаоре, во нивната книга „*Големината на народите“* тврдат дека зголемувањето на бројот на држави може делумно да се припише на помирниот свет, поголемата слободна трговија и меѓународната економска интеграција, демократизација и присуство на меѓународни организации кои ги координираат политичките и економските политики.

## Наводи