Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Јазично семејство

Главни јазични семејства на светот (во некои случаи географски групи на семејства).
**Јазично семејство** е поим што се користи во лингвистиката да се означи група јазици кои се генетски поврзани и потекнуваат од еден заеднички прајазик. Името потекнува од моделот „јазично стебло“ од историската лингвистика, каде се прави метафора меѓу сродноста на јазиците и сродноста на луѓето.

Според податоците на Ethnologue од 2009 година, во светот има 6.909 живи јазици. Еден јазик се определува за „жив“ ако истиот се користи како основно средство за општење кај одредена група на луѓе. Точниот број на живите јазици во светот варира од 5.000 до 10.000, во зависност од тоа што се подразбира под дефиницијата „јазик“ и како да се класифицираат дијалектите. Покрај живите јазици, постојат голем број на мртви и исчезнати јазици.

## Структура

Едно јазично семејство е филогенска единица, што значи, сите членови потекнуваат еден заеднички предок и сите потомци од тој заеднички прајазик се вметнати во семејството. Сепак, секоја класификација на јазиците може да се нарече „семејство“. Така на пример имаме јазично семејство индоевропски јазици, но и подгрупите на ова јазично семејство можат да се означат како семејства, односно, словенско јазично семејство, германско јазично семејство, романско јазично семејство итн.

Јазичното семејство може да биде поделено на помали филогенски единици, често наречени „гранки“ на семејството, бидејќи историски и традиционално јазичното семејство се претставува како дрво (лоза). Така на пример, туркиските јазици, угрофинските јазици, монголските јазици и тунгуските јазици се гранки на уралското јазично стебло.

## Останата класификација

Изолирани јазици
Повеќето од светските јазици се дел од едно од јазичните семејства. Тие јазици кои немаат сродни или поврзани јазици се наречени изолирани јазици. Изолираните јазици сочинуваат свое посебно јазично семејство. Таков изолиран јазик на пример е баскискиот јазик. Сепак и во рамките на едно јазично семејство има изолиран член, како што е ерменскиот јазик во индоевропските јазици. Општо гледано, јазичарите сметаат дека и изолираните јазици имаат сродни јазици, но временската разлика е толку голема што тешко е да се реставрира изумрениот сроден јазик.

Јазичен контакт
Мешаните јазици настануваат кога два јазика стапуваат во контакт и со тек на времето се добива нов јазик, кој е мешавина на двата природни јазика. Ваквите јазици се класифицираат во посебни семејства наречени мешани јазици како што се креолските и пиџините. Како пример за мешаните јазици се хаитскиот креолски јазик или ток писин.

## Распространетост

## Наводи

## Поврзано

* Список на јазични семејства
* Јазичен сојуз
* Дијалектен континуум

## Надворешни врски

* Ethnologue
* Multitree Project Архивирано на 11 февруари 2012 г.
* Јазици во светот
* Споредбен список на зборови на различни јазични семејства (Сводешов список)
# Земен гас

Производството на земен гас во светот изразено во метри кубни годишно.
**Земниот гас** (или **природен гас**) е јаглеводороден гас чија главна состојка е метанот. Тој е постојан придружник на нафтата. Се употребува како топлински и енергетски извор. Светските резерви на земен гас се проценува на 200 трилиони м3. Од овие резерви 50% од резервите се наоѓаат во Русија, 20% во САД, а 30% се во Кина, Холандија, Канада и други земји.

Земниот гас претставува гас кој значително влијае врз ефектот на стаклена градина.

## Надворешни врски

* CERA - Збирка на извештаи
* Natural Gas Media Архивирано на 30 септември 2017 г. - Вести поврзани со земниот гас и со анализи на движењата на пазарот на земен гас
# Кралство на двете Сицилии

Кралството на двете Сицилии во 1839
**Кралство на двете Сицилии** (неаполски: *Regno dê Doje Sicilie*; сицилијански: *Regnu dî Dui Sicili*; италијански: *Regno delle Due Sicilie*; шпански: *Reino de las Dos Sicilias*) е поранешна држава во јужна Италија, и најголема пред обединувањето на Италија.

Била основана во 1816 година со обединување на Кралството Сицилија и Кралството Неапол, кои со заедничко име биле познати како „двете Сицилии“.

Кралството на двете Сицилии постоело до 1860 година, кога било анексирано од Кралството Сардинија, при што во 1861 било формирано Кралството Италија. Престолнина на кралството најпрво бил градот Неапол, а потоа Палермо.

## Потекло и создавање

### Историски контекст

Пред создавањето на Кралството на Двете Сицилии, териториите на Неапол и Сицилија имале долга и сложена историја, управувани од различни династии и странски сили. Континенталниот дел, познат како Кралство Неапол, и островот Сицилија, познат како Кралство Сицилија, биле одделни ентитети со векови, често под контрола на странски сили како Арагонците, Шпанците и Анжујците.

### Наполеоновите војни и промените

Наполеоновите војни (1799–1815) имале огромно влијание врз регионот. Во 1806 година, Наполеон го освоил Неапол, протерувајќи го кралот Фердинанд IV (подоцна Фердинанд I од Двете Сицилии) и неговото семејство, кои избегале во Сицилија под заштита на британската морнарица. Наполеон го поставил својот брат Жозеф Бонапарт за крал на Неапол, а подоцна го заменил со Жоаким Мурат, еден од неговите маршали. Сицилија, меѓутоа, останала под контрола на Бурбоните, благодарение на британската поддршка.

По поразот на Наполеон во 1815 година, Виенскиот конгрес имал за цел да ја врати старата монархистичка структура во Европа. Фердинанд IV, кој бил крал на Неапол и Сицилија одделно, ја искористил можноста да ги обедини двете кралства во единствена држава – Кралството на Двете Сицилии – во 1816 година. Ова било направено за да се зајакне неговата власт и да се спротивстави на либералните и националистички движења што почнале да се појавуваат во Италија.

## Монарси

Монарси на двете Сицилии| # | Слика | Име (Датум) | Период на владеење | Грб | Монограм |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Почеток | Крај |
| 1 |  | **Фердинанд I** (1751–1825) | 12 декември 1816 | 4 јануари 1825 |  |
| 2 |  | **Франческо I** (1777–1830) | 4 јануари 1825 | 8 ноември 1830 |  |  |
| 3 |  | **Фердинанд II** (1810–1859) | 8 ноември 1830 | 22 мај 1859 |  |
| 4 |  | **Франческо II** (1836–1894) | 22 мај 1859 | 20 март 1861 |  |

## Знамиња на Кралството на двете Сицилии

* Знаме од 1816–1848; 1849–1860
* Знаме од 1848–1849
* Знаме од 1860–1861
* Кралски стандард 1829–1861

Опис на грбовите кои се јавуваат на знамето.
## Наводи
# За Елиза

Почетниот дел на „За Елиза“
Тереза Малфати, на која е посветена композицијата
**За Елиза** (гер. *Für Elise*) — етида за пијано опус 59 од Лудвиг ван Бетовен означена како „поко мото“, компонирана на 27 април 1810 г.

Проучувачите на делото на Бетовен не се сигурни која била Елиза. Се претпоставува дека за да се сокрие името на неговата вистинска избраничка Тереза (Тереза Малфати фон Роренбах од Деза, 1792-1851) која ја одбила неговата брачна понуда, употребено е името Елиза.

## Литература

* Klaus Martin Kopitz, *Beethoven’s ‘Elise’ Elisabeth Röckel: a forgotten love story and a famous piano piece*, in: *The Musical Times*, vol. 161, no. 1953 (Winter 2020), p. 9–26 (PDF)

## Наводи

## Надворешни врски

* Слушнете ја „За Елиза“ во мп3 формат
* Für Elise - and other Beethoven resources (includes the free sheet music)
* За Елиза во аранжман на гитара
* Список на дела на Бетовен без број на опус 51-100 Архивирано на 29 септември 2009 г.
* Für Elise: Слободни извори на проектот „Меѓународна музичка библиотека на партитури“ (англиски)
# Бета (грчка буква)

|  |
| --- |
|  |
| Грчка азбука |
| Α α Алфа | Ν ν Ни |
| Β β Бета | Ξ ξ Кси |
| Γ γ Гама | Ο ο Омикрон |
| Δ δ Делта | Π π Пи |
| Ε ε Епсилон | Ρ ρ Ро |
| Ζ ζ Зета | Σ σ ς Сигма |
| Η η Ета | Τ τ Тау |
| Θ θ Тета | Υ υ Ипсилон |
| Ι ι Јота | Φ φ Фи |
| Κ κ Капа | Χ χ Хи |
| Λ λ Ламбда | Ψ ψ Пси |
| Μ μ Ми | Ω ω Омега |
| Застарени букви |
| Ϝ ϝ Дигама | Ϛ ϛ Стигма |
| Ͱ ͱ Хета | Ϻ ϻ Сан |
| Ϟ ϟ Копа | Ϡ ϡ Сампи |
| Ϸ ϸ Шо |  |
|

---

*диајакритици* |

**Бета** (грчки: **βήτα**, голема **Β**, мала **β**) — втората буква од грчката азбука. Во системот на Грчки броеви овој симбол има вредност 2. Оваа буква во грчката азбука е дојдена од Феничката азбука — Бет . Во латинската азбука аналогна буква е буквата B, како и во кирилицата е буквата В.

Буквата „Бета“ од грчката азбука (голема и мала)
## Наводи

## Поврзано

* Грчка азбука
* Кирилица
* Латиница