# Придавка

| **Примери** |
| --- |
| * Ова е **висока** зграда.
* Запознав многу **стар** човек.
* Повеќето мајмуни се **прекрасни** суштества кои највеќе ги населуваат **тропските** или **суптропските** области.
* Онаа жена е доста **убава** и **привлечна**.
* Фустанот што го носите е навистина **божествен**.
 |

Во граматиката, **придавка** е збор чија главна синтаксичка улога е да ги модифицира именките или заменките, давајќи повеќе информации за именката или заменката. Класичната дефиниција за придавките е дека тие се всушност зборови кои ги означуваат особините на предметите и појавите.

## Видови придавки

1. Описни **(квалитативни) придавки** означуваат својство што се открива во предметот како таков, без поврзување со некој друг предмет.

*На пр.: добар, убав, мирен (коњ)*

2. **Односните (релативни) придавки** означуваат својства што упатуваат на некој друг предмет.

*На пр.: манастирски (се однесува, упатува на манастир) коњ.*

3. **Бројните придавки** го означуваат односот на предметите по ред.

*На пр.: прв, втор (коњ)*

4. **Заменските придавки** се изведени од заменки и многу наликуваат на нив.

Разликуваме:

а) **Присвојни заменски придавки мој, моја, мое; мои; наш, наша, наше; наши
* твој, твоја, твое; твои; ваш, ваша, ваше; ваши
* негов, негова, негово; негови;
* нејзин, нејзина, нејзино; нејзини. нивни, нивна, нивни; нивни
* како и: свој, своја, свое; свои

б) **Заменски придавки** со показно и качествено значење

* ваков, ваква, вакво; вакви
* таков, таква, такво; такви
* каков, каква, какво; какви;
* онаков, онаква, онакво; онакви;
* секаков, секаква, секакво; секакви;
* некаков, некаква, некакво; некакви;
* никаков, никаква, никакво; никакви;
* толкав, толкава, толкаво; толкави;
* колкав, колкава, колкаво; колкави;
* олкав, олкава, олкаво; олкави;
* онолкав, онолкава, онолкаво; онолкави;
* сиот, сета, сето; сите;
* сам, сама, само; сами;
* ист, иста, исто; исти;
* друг, друга, друго; други.

## Граматички категории кај придавките

Бидејќи основната служба на придавката е да ја определува именката, таа од неа ги добива и своите граматички обележја.
Придавката ги има истите граматички категории како именката: род, број и определеност.

1. **Родот** кај придавките може да биде машки, женски и среден и зависи од именката до која стои. Односно, ако именката е од машки род, тогаш придавката ќе се прилагоди и ќе биде во машки род (дрвен стол), ако именката е од женски род и придавката ќе го преземе женскиот род (дрвена маса), а ако е од среден род и придавката ќе биде во среден род (дрвено столче).

Родот кај придавката е променлив во зависност од именката која ја определува.

**На пр.: м.р. - добар човек; ж.р. - добра жена; ср.р. - добро дете.**

(Најлесен начин за определување и разликување на придавките од именките е родот. Кај именките тој е непроменлив, а кај придавките се менува.

*На пр.: работливост - женски род кој не може да се промени (таа работливост); значи е именка;*
работлив - машки род, но можеме да го промениме - работлива - женски род; работливо - среден род; значи е придавка.)

2. **Бројот** кај придавките исто така зависи од бројот на именката што ја определува. Придавките имаат еднински форми за машки, женски и среден род и една форма за множина.

*На пр.: добар, добра, добро; добри.*

3. Кај граматичката категорија определеност, придавката го презема членот од именката.

Кога имаме определена синтагма (именска група од придавка и именка), го членуваме само првиот збор, односно придавката (не може да се членуваат двата збора, туку само првиот).

**На пр.: (добар) човекот - добриот човек.**

## Степенување на придавки

Карактеристично за качествените придавки е тоа што образуваат форми на компарација. Со нив се изразува степенот на даденото качество кога се споредуваат два или повеќе предмети.

Разликуваме:
1. Позитив - основната форма на придавката (добар).

*На пр.: Тој е добар ученик.*

2. Компаратив - форма за споредување на два предмета.
Се образува со претставката: по-, кој се пишува слеано со придавката (подобар).

*На пр.: Тој е подобар ученик од Горан.*

3. Суперлатив - форма за споредување на еден со повеќе предмети.
Се образува со претставката: нај-, кој се пишува слеано со придавката (најдобар).

*На пр.: Тој е најдобар ученик во класот.*

## Образување на придавките

Дел од придавките се образуваат од други зборови (особено односните) со наставки.

1. Образување од именки обично се прави со наставките:

* ов/ -ев (јаболков);
* ски/ -шки/ -чки (свински, морски, тиквешки, човечки);
* ен (дрвен, златен, устен);
* ест (пердувест);
* ин (теткин);
* ји (птичји, кравји)
* ав (крастав)

2. Од глаголите се образуваат придавки со следните наставки:

* ен (плетен, шиен);
* ачки/ -ечки (исцрпувачки, стоечки, пливачки);
* лив (предвидлив, миризлив);
* телен (растителен).

3. Од други придавки:

* кав (дебелкав, жолетникав);
* ичок/ - ечок (слабичок, малечок);
* узлав (белузлав).

4. Од прилози:

* ен/ -шен (долен, овдешен).

5. Од бројни основи:

* ен (двоен, троен)
* ти (петти);
* ичен (првичен, вторичен).

## Функција на придавки во реченица

Придавката во реченицата е секогаш поврзана со именката.

*На пр.:*
1. Добра книга.
2. Книгата е добра.

Во првиот пример врската е непосредна (веднаш пред именката) и тогаш придавката има улога на атрибут.

Во вториот пример врската е посредна (стои со помошниот глагол сум - е) и тогаш е дел од прирокот (именски прирок).