Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Западна Африка

Западна Африка
**Западна Африка** е регион во Африка кој ја зафаќа територијата меѓу приморјето на Гвинејскиот Залив и јужните делови на пустината Сахара и од Камерунските Планини на исток до Атлантскиот Океан на запад. Релјефот во Западна Африка е претежно низински, со незначителни територии под висорамнини и планини. Климата во Западна Африка е екваторска и тропска, со големи количества врнежи. Најпознати реки се Нигер, Волта, Сенегал, Гамбија и други.

Овој регион се нарекува уште и Гвинејска Африка; името го добил поради тоа што излегува на Гвинејскиот залив.

## Држави

На територијата на Западна Африка се наоѓаат следниве држави: Бенин, Брегот на Слоновата Коска, Буркина Фасо, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гана, Зелен ’Рт, Либерија, Мали, Нигер, Нигерија, Сенегал, Сиера Леоне и Того.

| Држава | Главен град | Површина(км2) | Население (ООН, 2009) |
| --- | --- | --- | --- |
|  Бенин | Порто Ново | 112 622 | 8 935 000 |
|  Брегот на Слоновата Коска | Јамусукро | 322 460 | 21 075 000 |
|  Буркина Фасо | Уагадугу | 274 000 | 15 757 000 |
|  Гамбија | Банџул | 10 380 | 1 705 000 |
|  Гана | Акра | 238 534 | 23 837 000 |
|  Гвинеја | Конакри | 245 857 | 10 069 000 |
|  Гвинеја-Бисао | Бисао | 36 125 | 1 611 000 |
|  Зелен ’Рт | Праја | 4 033 | 506 000 |
|  Либерија | Монровија | 111 369 | 3 477 000 |
|  Мали | Бамако | 1 240 192 | 14 517 000 |
|  Нигер | Нијамеј | 1 267 000 | 15 290 000 |
|  Нигерија | Абуџа | 923 768 | 154 729 000 |
|  Сенегал | Дакар | 196 723 | 12 534 000 |
|  Сиера Леоне | Фритаун | 71 740 | 5 696 000 |
|  Того | Ломе | 163 610 | 6 619 000 |

## Население и стопанство

Се забележува дека Западна Африка зафаќа помалку од една петтина од површината на Африка, или 5,2 милиони км2, но на неа живее една третина од населението во Африка односно околу 287 милиони жители. Со најмногу население се одликува Нигерија. Населението претежно се занимава со земјоделство и со сточарство. Најзастапени земјоделски култури се кафе, какао, пченка, банани, кикирики, маслодајни палми, шеќерна трска и др. Во сточарството најмногу се одгледуваат говеда, кози и овци.

Земјите од Западна Африка поседуваат и разни рудни богатства: железо, бакар, злато, алуминиум, олово, цинк, нафта и дијаманти. Индустријата е во постојан развој.

## Поврзано

* Африка

## Наводи

## Надворешни врски

* *West Africa by Region and Country* – Африкански студии на Универзитетот Колумбија

## Библиографија

Благоја Маркоски, *Географија за 8 одделение за осумгодишното основно образование*, Министерство за образование и наука на Република Македонија. 978-608-4575-86-3
# Изолативен јазик

| Јазична типологија |
| --- |
| морфолошка типологија |
| изолативен јазик |
| синтетичен јазик |
| полисинтетичен јазик |
| флективен јазик |
| аглутинативен јазик |
|  |
| морфосинтаксна типологија |
| морфосинтаксно порамнување |
| номинативно-акузативен јазик |
| ергативно-апсолутивен јазик |
| поделба на ергативност |
| австронезиско порамнување |
| активно-статичен јазик |
| тродолен јазик |
| номинативно-апсолутивен јазик |
| директно-спротивен јазик |
| *синтаксен центар* |
| *улога тета* |
|  |
| збороред |
| прирок-предмет |
| подмет-прирок-предмет |
| прирок-подмет-предмет |
| прирок-предмет-подмет |
| предмет-прирок |
| подмет-предмет-прирок |
| предмет-подмет-прирок |
| предмет-прирок-подмет |
| време-начин-место |
| место-начин-време |
|  |
| Кутијава: * преглед
* разговор
* уреди
 |

**Изолативен јазик** е вид јазик со мал број морфеми во однос на еден збор. Во крајни случаи има и јазици каде една морфема е еден збор. Поимот „изолативен јазик“ е во сродност со поимот „аналитички јазик“, каде во крајна граница има целосно отсуство на инфлекција за означување граматички односи. Изолативните јазици се поставени наспроти синтетичките јазици, каде во зборовите има присуство на повеќе морфеми.

## Објаснување

Иако историски јазиците биле поделени на три групи (изолативни, флективни и аглутинативни), овие морфолошки видови можат да бидат поделени според два параметра:

* односот меѓу морфемата и зборот (сразмер), и
* степенот на споеност меѓу морфемите.

Изолативен јазик може да биде дефиниран како јазик кој има совпаѓање еден со еден меѓу зборот и морфемата. Пример за ова совпаѓање е зборот „ти“, кој е еден збор и една морфема. Од другата страна пак во овие јазици може да има и зборови составени од повеќе морфеми, како што е зборот „преиспитување“ кој е еден збор составен од три морфеми: *пре-, испитува, -ње*.

## Аналитички јазик

Аналитички јазик е јазик кој ги искажува граматичките односи по синтаксен пат, односно преку употреба на слободни морфеми кои функционираат како одделни зборови. Овие јазици послабо користат сврзани морфеми кои имаат флекција.

## Поврзано

* Синтетички јазик
* Флективен јазик

## Наводи

* Sapir, Edward. www.bartleby.com/186/6.html Types of linguistic structure. In *Language: An introduction to the study of speech* Chapter 6. (1921).
# Литературен јазик

**Литературниот (стандарден) јазик** е официјалното средство за комуникација на една нација. Во македонскиот јазик термините стандарден и литературен се употребуваат со исто значење.

Стандарден (литературен) јазик е:

* јазикот што официјално се употребува во уметничката и научната литература, во администрацијата, во училиштата, во медиумите итн.;
* јазикот што има пропишана норма за употреба;
* што го знаат сите припадници на една нација и тој ги обединува;
* што е изграден врз основа на еден дијалект или група дијалекти и претставува наддијалектна форма.

Од дијалектниот се создава стандардниот (литературниот) јазик, но тој постојано се збогатува и обновува од дијалектниот. Затоа, тие се во постојан заемен однос.
# Време (филм од 2006)

**Време** - јужнокорејски филм од 2006 година, во режија на Ки-дук Ким, кој е автор и на сценариото. Главните улоги ги толкуваат: Џунг-ву Ха, Џи-Јеон Парк, Сунг Хјун-ах и Џун-јеонг Џанг.

## Синопсис

Зе-хи (ја игра Џи-Јеон Парк) и Џи-ву (го игра Џунг-ву Ха) се во врска веќе две години. Таа е љубоморна на својот партнер и се плаши дека нему ќе му здодее нејзиното лице и дека ќе ја остави. Затоа, таа ненадејно исчезнува и оди кај пластичен хирург во потрага по ново лице. Џи-ву не знае каде исчезнала неговата партнерка, а кога ќе ја сретне со новото лице, тој воопшто не ја препознава. Него го привлекува новата жена (ја игра Сунг Хјун-ах) на која ѝ кажува дека многу му недостига Зе-хи. Набргу, ниту „новата врска“ не го прави среќен, а потоа тој ја дознава вистината.

## Наводи
# Јоханесбург

| Јоханесбург |
| --- |
| Градот Јоханесбург |
|  |
| Насока на часовникот од десно: Јоханесбург уметничка галерија, Хилброув Насока на часовникот, Плоштадот Нелсон Мендела во Сандтон, Јоханесбург ЦБД Гледа кон исток M1 Слободен пат, Универзитетот од Витватерстранд Источен кампусМонтекасино во Форвејс. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Знаме | Грб |

 |
| Прекар(и): Јванасбег (Каде бев); Јо'бург; Јози; муди мулила нгома (Venda version), јони (Tsonga version); Еголи (*Местото на златото*); Гаутенг (*Местото на златото*); Мабоненг (*Градот на светлината*) |
| Гесло: "Unity in development" |
| Управа |
|  • Градоначалник | Херман Машаба (ДА) |
| Површина |
|  • Метро | 1.644,96 км2 (63,512 ми2) |
| Надм. вис. | &100000000000017530000001.753 м |
| Население  |
|  • Метро | 4.434.827 |
|  • Метро | 2.696/км2 (6,980/ми2) |
| Демоним | Јоханесбургер Јобургер |
| Повик. бр. | 011 |
| ХДИ | ▲ 0.75 **High** (2012) |
| GDP | Американски долар 83.9 billion |
| БДП по глава на жител | US$ 18,918 |
| Мреж. место | joburg.org.za |

Воздушната линија на јоханесбуршката централна бизнис област, видена од опсерваторијата од Карлтон Центар.
**Јоханесбург** е најнаселениот град во Јужноафриканската Република и третиот најнаселен град во Африка, по Каиро и Лагос. Жителите му дале прекари на градот, како "Jo'burg", "Jozi" и "eGoli". Јоханесбург е провинциски главен град на провинцијата Гаутенг, најбогатата провинција во ЈАР и место каде се наоѓа уставниот суд на Јужна Африка. Градот е еден од четириесетте најголеми метрополи во светот и единствениот глобален град во Африка (класифициран како во светски град). Иако понекогаш погрешно се смета дека Јоханесбург е главен град на ЈАР, тој не е ни еден од официјалните главни градови на ЈАР (иако Преторија, која е дел од истиот урбан ентитет е главен град).

Јоханесбург е место каде што се одвива голема трговија со злато и дијаманти, како резултат на местоположбата на градот на богатиот со минерали ридски венец Витватерсранд. Аеродромот на Јоханесбург (Меѓународен Аеродром во Јоханесбург) е еден од најголемите и најзафатени аеродроми во Африка и порта за меѓународниот воздушен сообраќај до и од остатокот на Јужна Африка.

Според пописот од 2001 година, населението на градот е повеќе од три милиони. Површината на Јоханесбург е 1,644 км2, додека неговата густина на население е само 1,962/км2. Населението на целата јоханесбуршка метрополитенска област е единаесет милиони. Дел од овој град е и Совето на југозапад, гратче коешто апартхејдот го оспособи за живеалиште на голем број на мигранти-работници.

Јоханесбург е град-близнак со Њујорк, САД и Бирмингем, Обединетото Кралство.

## Наводи
# Дигитален маркетинг

**Дигитален маркетинг** — маркетинг на производи или услуги кои користат дигитални технологии, главно на интернет, но исто така и мобилни телефони, медиумска реклама и било кој друг дигитален медиум.

Дигиталниот маркетинг развој од 1990-тите и 2000-тите години го смени начинот на кој брендовите и бизнисите користат технологија за маркетинг. Како што дигиталните платформи сè повеќе се инкорпорираат во маркетинг плановите и секојдневниот живот, и како што луѓето користат дигитални уреди наместо да посетуваат физички продавници, дигиталните маркетинг кампањи стануваат се поприсутни и поефикасни.

Дигитални маркетинг методи како што се оптимизација на сајтови (оптимизација), маркетинг пребарувач (SEM), маркетинг содржина, маркетинг со инфлуенсери, автоматизација на содржини, кампања маркетинг, податоци-управувано маркетинг, е-трговија маркетинг, маркетинг на социјалните мрежи, оптимизација на социјалните медиуми, е-пошта директен маркетинг, рекламирање, е-книги и оптички дискови и игри стануваат се почести во нашата напредна технологија. Всушност, дигиталниот маркетинг сега се протега на не-интернет-канали кои обезбедуваат дигитални медиуми, како што се мобилни телефони (SMS и MMS), повратен повик и мобилни ринг-тонови на чекање. Во суштина, ова проширување на не-интернет канали помага да се разликува дигиталниот маркетинг од онлајн-маркетингот, уште еден термин за маркетиншки методи споменати погоре, кои строго се случуваат на интернет.

## Наводи
# Несмртоносно оружје

**Несмртоносно оружје** — оружје наменето да нанесе болка без да предизвика значителна повреда. Таквото оружје се користи од полицијата и исто така во борбени ситуации за ограничување на ескалација на конфликт каде што искористување на смртоносна сила е забранета или непожелна, каде што ангажманот бара минимални жртви или каде што политиката ја ограничува употребата на конвенционалните сили.
# Ксантин

Ксантин|  |
|  |
| Назив според МСЧПХ3,7-Dihydropurine-2,6-dione |
| Други називи1*H*-Purine-2,6-diol |
| Назнаки |
| CAS-бр. | 69-89-6Ок= Ок |
| ChemSpider | 1151Ок |
|
InChI
* InChI=StdInChI=1S/C5H4N4O2/c10-4-2-3(7-1-6-2)8-5(11)9-4/h1H,(H3,6,7,8,9,10,11)
* InChI=1S/C5H4N4O2/c10-4-2-3(7-1-6-2)8-5(11)9-4/h1H,(H3,6,7,8,9,10,11)
* InChI=1S/C5H4N4O2/c10-4-2-3(7-1-6-2)8-5(11)9-4/h1H,(H3,6,7,8,9,10,11) Клуч: LRFVTYWOQMYALW-UHFFFAOYSA-N
 |
| 3Д-модел (Jmol) | Слика |
| PubChem | 1188 |
|
SMILES
* c1[nH]c2c(n1)nc(nc2O)O
 |
| Својства |
| Хемиска формула |  |
| Моларна маса | 0 g mol−1 |
| Изглед | White solid |
| Точка на топење |  |
| Растворливост во вода | 1 g/ 14.5 L @ 16 °C 1 g/1.4 L @ 100 °C |
| Дополнителни податоци |
|  |
|  Ок(што е ова?)  (провери) Освен ако не е поинаку укажано, податоците се однесуваат на материјалите во нивната стандардна состојба (25 °C, 100 kPa) |
| Наводи |

**Ксантинот** е пуринска база присутна во повеќето човечки ткива и течности и во другите организма. Некои благи стимуланси се деривати на ксантинот, вклучувајќи ги кофеинот и теоброминот.
# Проект „Математичко родословие“

**Проект „Математичко родословие“** (англиски: *Mathematics Genealogy Project*, MGP) — семрежна база на податоци за академското родословие (генеалогија) на математичарите. Во септември 2010 г., проектот содржел информации за преку 160.000 математичари кои учествуваат дејствуваат на „истражно ниво“. Записите обично содржат година на дипломирање, алма матер, докторски ментор и докторски аспиранти

## Цели

Опишувајќи ја своитеа цели, проектот се изјаснува: „Кога ги употребуваме зборовите „математика“ или „математичар“ ширум овој проект, нив ги подразбираме во мошне широка смисла. Затоа, кај нас се добредојдени сите релевантни податоци од полето на статистиката, информатиката и оперативното истражување.“

## Делокруг

Родословните информации на проектот се добиваат од извори како *Dissertation Abstracts International* („Меѓународни извадоци од дисертации“) и *Notices of the American Mathematical Society* („Билтен на Американското математичко друштво“), но може да дојдат од било кој учесник на проектниот портал. Во базата може да се пребаруваат имињата на математичарите, универзитетите кајшто студирале, годината на доделување на академскиот чин, наслов на дисертацијата, имињата на менторите и вторите ментори, земјата на доделување на чинот (со знаменце), список на докторски аспиранти и бројот на академски потомци. Наведени се и некои историски значајни личности што немале докторат, како што е Жозеф-Луј Лагранж.

## Поврзано

* Историја на математиката

## Наводи

## Надворешни врски

* Проект „Математичко родословие“ (англиски)
# Четири книги и пет класици

**Четирите книги и петте класици** (упр. 四书五经, трад. 四書五經, пинјин: Sìshū Wŭjīng, мак. „Сешу вуѓинг“) се авторитативни дела од традицијата на конфуцијанството во Кина напишани пред 300 п.н.е.

## Пет книги

**Четирите книги** се класични кинески списи одбрани од Џу Си од династијата Сунг како вовед во конфуцијанството:

* „Големото учење“ (大學, Да сјуе)
* „Учење за средниот пат“ (中庸, Џунг-јунг)
* „Аналекти“ (論語, Лин-ји)
* „Менг-це“ (孟子, Менг-ѕе).

## Пет класици

Петте класици е зборник од пет древни кинески книги на кои се сметаат за основа на конфуцијанството. Според преданијата нивен собирач или уредник е самиот Конфуциј. Тие книги се:

* „Книга на промените“ (易經, И-ѓинг)
* „Книга на поезијата“ (詩經, Ше-ѓинг)
* „Книга на обредите“ (禮記, Ли-ѓи)
* „Книга на записите“ (書經, Шу-ѓинг)
* „Пролетно-есенски летопис“ (春秋, Чуен-ќу)

## Поврзано

* Класични кинески текстови
* Кинеска книжевност
* Тринаесет класици
# Хмонгмјенски јазици

| Хмонгмјенски |
| --- |
| мјао-јао |
| Географска распространетост: | Кина, Југоисточна Азија |
| Класификација: | едно од главните светски јазични семејства |
| Прајазик: | прахмонгмјенски |
| Гранки: |
хмоншки (мјао)
мјенски (јао)

 |
| ISO 639-5: | hmx |
|  Карта на хмонгмјенските јазици: хмоншки со црвено, мјенски со зелено |

**Хмонгмјенските јазици** (наречени и **мјао–јао**) се јазично семејство во јужна Кина и југоисточна Азија. Со говорат во планинските предели на југот на Кина, во покраините Гуејџоу, Хунан, Јинан, Сечуан, Гуангсји и Хубеј, каде нивните говорници се познати како „ридски народ“ (што историски се должи на нивното истиснување од плодните речни долини од страна на побројните ханските Кинези). Во текот на последните 300–400 години Хмонгците и некои Мјени се иселиле во Тајланд, Лаос, Виетнам и Бурма. Како последица од Индокинеските војни (1946-1979), многу говорници на хмоншките јазици се преселиле во Австралија, САД и други земји.

## Сродство

Хмоншките (мјао) и мјенските јазици (јао) се сосем посебни, но сродни јазици. Најголемите разлики се состојат во развојот на фонологијата. Хмоншките задржале голем дел од првобитните согласки од прајазикот, но со значајно помали разлики во краевите на слоговите. особено губење на полусамогласките во средината на зборот и согласките на крајот. Мјенските јазици пак, во голема мера ги задржале краевите на слоговите, но со намален број на почетни согласки.

Се смета дека ова јазично семејство потенува од средината на јужна Кина, помеѓу реките Јангцекјанг and Меконг, но постои основана претпоставка дека говорниците се преселиле од посеверни краишта под притисок на проширувањето на ханските Кинези.

## Особености

Како многу јазици во јужна Кина, хмонгмјенските јазици се претежно едносложни и аналитички. Важат за едни од најтонските јазици на светот: говорите лонгмо и зонгди на хмонг имаат дури дванаесет тонови. Од особен фонолошки интерес се и безвучните сонанти и ресични согласки во јазикот; во секој друг поглед, фонологијата е типична за регионот.

Јаизицте имаат збороред од обликот „подмет-прирок-предмет“ (SVO) но не се строго десноразгранувачки како крадајските и највеќето монкмерски јазици, бидејќи имаат присвојни и бројни зборови пред именката како во кинескиот. Бројот на предлози е крајно оскуден и во највеќето случаи се користат сериски глаголски конструкции на место на предлозите во јазиците како македонскиот. На пример, би се употребила конструкција што би се превела како „е близу“ наместо предлозите „во“ или „на“ во македонскиот.

Покрај тоналноста и отстуството на предлози, друга необична одлика е изобилството од бројчени класификатори и нивна употреба на места кајшто други јазици би употребиле определени членови или други показни зборови за измена на именката.

## Писма

* романизирана народна азбука
* Полардово писмо
* пахау хмонг
* нов монг Архивирано на 28 јануари 2013 г.

## Поврзано

* Монкмерски јазици
* Крадајски јазици

## Наводи

## Надворешни врски

* : Семејни стебла на хмонгмјенските јазици - Linguist MultiTree (англиски)
* Попис на основни поими во хмонгмјенските јазици Архивирано на 5 јуни 2013 г.
# Пат на свилата

Патот на свилата простирајќи се од Европа низ Египет, Сомалија, Арабискиот Полуостров, Иран, Авганистан, Средна Азија, Шри Ланка, Пакистан, Индија, Бангладеш, Бурма, островот Јава, Филипините и Виетнам додека да стигне до Кина. Копнените патишта се обележани со црвена боја, а поморските со сина.
Пристанишните градови на поморскиот пат за време на патувањата на Џенг Хе.
**Пат на свилата** — поим којшто се однесува на низа трговски и културни патишта коишто имале централно значење во културната интеракција меѓу регионите на азискиот континент, поврзувајќи го западниот со источниот свет преку односите меѓу трговците, аџиите, свештениците, номадите и урбаното население од Кина до Средоземното Море.

Протегајќи се во должина од 6.437 км, Патот на свилата го добил своето име по профитабилната трговија со кинеска свила којашто започнала да се превезува по овие патишта за време на династиајта Хан (206 п.н.е. - 220). Во време на оваа династија, околу 114 година п.н.е., средноазиските патишта биле проширени, најмногу благодарение на мисиите и истражувањата на Џан Циен. Тие посветиле голем интерес во безбедноста на своите производи што се тргувале и го прошириле Кинескиот Ѕид со цел да ги заштити трговските патишта.

Трговијата по Патот на свилата бил значаен фактор во развојот на цивилизациите во Кина, Индискиот Потконтинент, Персија, Европа и Арабија. Тој започнал политички и економски односи меѓу цивилизациите на голема оддалеченост. Иако свилата била големо трговско добро за Кина, во трговијата биле вклучени и многу други добра, а различните технологии, религии и филозофии, како и бубонската чума (наречена „црна смрт“) биле пренесувани низ патиптата. Освен за економска трговија, Патот на свилата служел и како еден од начините за културна трговија меѓу цивилизациите што ги поврзувал.

Во античкиот период, најголеми трговци биле индиските и бактриските трговци, од 5. до 8. век согдијанските, а потоа арапските и персиските трговци.

## Наводи