Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Географска должина

Мапа на Светот со линиите на географска должина (меридијани)
**Географска должина** (или лонгитуда, озн. ламбда (*λ*)) — географска координата која најчесто се користи во картографијата и во глобалната навигација за мерењата исток-запад.

## Поврзано

* Географска ширина
* Меридијан
# Меридијан

Нултиот меридијан во Гринич, Англија.
**Меридијан** или **пладневник** — линија на географска должина е замислен лак околу површината на Земјата од Северниот до Јужниот Пол. Сите места кои се наоѓаат на даден меридијан се вели дека се на иста географска должина. Името „меридијан“ доаѓа од латинскиот збор за пладне: на некој меридијан (географска должина) на Земјата е пладне кога Сонцето се наоѓа точно над таа линија.

За почетен се смета нултиот меридијан, кој се наоѓа во Гринич, Англија.
# Небесен екватор

Небесниот екватор е наклонет 23,4° во однос на еклиптичката рамнина. На сликата е прикажан односот помеѓу Земјиниот осен наклон (сплеснатост), оската на вртење и орбиталната рамнина.
**Небесен екватор** — голема кружница на замислената небесна сфера која лежи на иста рамнина со Земјиниот екватор. Со други зборови, ова е проекција на земскот екватор во вселената. Поради Земјиниот осен наклон, небесниот екватор е наклонет 23,4° во однос на еклиптичката рамнина.

Ако стоиме на земскиот екватор, небесниот екватор можеме да го замислиме како полукруг што минува низ зенитот веднаш над нас. Ако се придвижиме северно (или јужно), небесниот екватор ќе се наклони кон јужниот (или северниот) хоризонт. Небесниот екватор е бескрајно далечен (бидејќи е наоѓа на небесната сфера); затоа краевите на полукругот секогаш завршуваат точно на исток и точно на запад, без оглед натоа каде се наоѓаме на Земјата. (Но на половите небесниот екватор е паралелен на хоризонтот.) Небесниот екватор изгледа совршено прав на секоја географска ширина бидејќи набљудувачот е конечно оддалечен од рамнината на небесниот екватор, но бесконечно оддалечен од самиот небесен екватор.

Астрономските тела близу небесниот екватор се гледаат од секое место во светот, но кулминираат на небото во тропските предели.

Небесниот екватор минува низ следниве соѕвездија:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Риби
* Кит
* Бик
* Еридан
* Орион
 | * Еднорог
* Мало Куче
* Водна Змија
* Секстант
* Лав
 | * Девица
* Змија
* Змијоносец
* Орел
* Водолија
 |

## Поврзано

* Небесен пол
* Небесна сфера

## Наводи

## Надворешни врски

* Небесните координати и екваторот Архивирано на 24 март 2011 г. - Скопско астрономско друштво (македонски)
# Церера (џуџеста планета)

Церера | Церера сликана од леталото *Зора*, 2015. |
| Откривање |
| Откривач | Џузепе Пјаци |
| Откриено | 1 јануари 1801 |
| Ознаки |
| ЦМП-ознака | **1 Ceres** |
| Други именувања | A899 OF; 1943 XB |
|  |

**Церера** (ознака: **1 Церера**; симбол: ) — најмалата позната џуџеста планета во Сончевиот Систем и единствена во астероидниот појас. Наречена е по римската божица Церера.

Орбитите на Церера (сино) и неколку други планети (бело/сиво).
## Наводи
# Олимпијада

**Олимпијада** ( грчки: Ὀλυμπιάς[]) во Стара Грција претставувала период од четири години помеѓу две Олимписки игри . Првата олимпијада траела од 776 п. н.е. до 772 п.н.е.. Денес често терминот „олимпијада“ се користи погрешно за Олимписките игри.

## Види повеќе

* Олимписки игри

## Наводи
# Келвин

| келвин |
| --- |
| Еквивалентни температури на келвин (K), Целзиус (°C), and Фаренхајт (°F) |
| Информации за мерката |
| Мерен систем | SI |
| Единица за | температура |
| Ознака | K  |
| Именувана по | Вилијам Томсон Келвин |
| Претворање на единици
  |
| *1 келвин во ...* | *... е еднакво на ...* |
|  |
|    SI изведени единици |    -273,15 °C |
|    Империјални единици |    32 °F |

**Формули за претворање на Келвин** |  | од Келвин | во Келвин |
| --- | --- | --- |
| Целзиус | [°C] = [K] − 273,15 | [K] = [°C] + 273,15 |
| Фаренхајт | [°F] = [K] × 9⁄5 − 459,67 | [K] = ([°F] + 459,67) × 5⁄9 |
| Ранкин | [°R] = [K] × 9⁄5 | [K] = [°R] × 5⁄9 |

**Келвин** (симбол: **K**) — основна SI-единица за апсолутна температура. Името го добила по ирскиот научник Вилијам Томсон, Лордот Келвин. Еден **келвин** (со мали букви) е температурата што е еднаква на 1⁄273,16 од термодинамичката температура на тројната точка на водата. Нулата на Келвиновата скала е спуштена во однос на Целзиусовата на вредноста 273,15 °C. Оваа точка се означува како 0 K и се вика апсолутна нула.

## Споредба на скали

## Поврзано

* Ранкинова скала — Фаренхајтов еквивалент на Келвиновата
# Њутн (единица)

Визуелизација на еден њутн сила
Во физика, **њутн** (симбол: **N** или **Њ**) е SI единица за сила, именувана според англискиот научник Исак Њутн во чест на неговото дело во класичната механика.

**1N** = **1kg × m × s-2Единици за сила**| * п
* р
* у
 | њутн (SI)  | дин | килопонд | фунта-сила | фунтал |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 N | ≡ 1 kg·m/s² | = 105 dyn | ≈ 0,10197 kp | ≈ 0,22481 lb*F* | ≈ 7,2330 pdl |
| 1 dyn | = 10−5 N | ≡ 1 g·cm/s² | ≈ 1,0197×10−6 kp | ≈ 2,2481×10−6 lb*F* | ≈ 7,2330×10−5 pdl |
| 1 kp | = 9,80665 N | = 980665 dyn | ≡ *gn*·(1 kg) | ≈ 2,2046 lb*F* | ≈ 70,932 pdl |
| 1 lb*F* | ≈ 4,448222 N | ≈ 444822 dyn | ≈ 0,45359 kp | ≡ *gn*·(1 lb) | ≈ 32,174 pdl |
| 1 pdl | ≈ 0,138255 N | ≈ 13825 dyn | ≈ 0,014098 kp | ≈ 0,031081 lb*F* | ≡ 1 lb·ft/s² |
# Меѓународно биро за тегови и мерки

Меѓународно биро за тегови и мерки
*Bureau international des poids et mesures*|  |
| Мреж. место | bipm.org |

Зградата на бирото
**Меѓународното биро за тегови и мерки** или **МБТМ** (фр. *Bureau international des poids et mesures*, **BIPM**) е меѓународна организација за стандардизација, еден од трите органи што раководат со Меѓународниот систем на мерни единици (SI) согласно условите на Метарската конвенција (*Convention du Mètre*).

## Историја

МБТМ е основано на 20 мај 1875 по потпишувањето на Метарската конвенција, која е договор со 51 земји-потписнички. Сместено е во Бретејскиот павилјон во париското предградие Севр, каде ужива екстратериторијален статус.

## Функција

Според договореното во Метарската конвенција, МБТМ има задача да ја запази еднообразноста и доследнсота на SI-единиците ширум светот. Ова го прави со помош на разни советодавни комисии, чии членки се националните метролошки бироа и лаборатории на земјите-постписнички, како и со сопствената лабораториска работа

МБТМ врши мерни испитувања и истражувања. Организира и учествува во меѓународни споредби на националните мерни стандарди и врши баждарење на еталоните на нејзините членки.

Организацијата игра важна улога во одржувањето на точното време во светот. Ги комбинира, анализира и вопросечува официјалните атомски часовни стандарди на членките ширум светот, со цел да се утврди единствено координирано универзално време (UTC).

## Поврзано

* Меѓународна организација за стандардизација
* Биро за метрологија на РМ
* Институт за стандардизација на Република Македонија

## Наводи

## Надворешни врски

* Меѓународно биро за тегови и мерки (француски) (англиски)
# Геологија

Геолошки часовник: приказ на 4,5 милијарди години од историјата на Земјата со нејзините периоди поважни настани. Мг = пред милион години (мегагодина); Гг = пред милијарда години (гигагодина).
**Геологија** — наука за настанувањето, градбата и составот на Земјата, наука за процесите и пројавите што настанувале и настануваат на површината од Земјата и во нејзините длабочини. Научниците коишто се занимаваат со проучувањето на оваа наука се викаат геолози. Зборорот „геологија“ за првпат го употребил Жан Андре Делик (1727 — 1817) во 1778 година, а терминолошки го дефинирал Хорас Бенедикт од Сосура (1740 — 1799) во 1779.

## Историски развој

Геологијата е една од најстарите науки заедно со астрономијата. Употребата на геологијата е поврзана со користењето на техничкиот камен како градежен материјал. Уште од времето на неолитот, кога почнале да се појавуваат првите населби, луѓето знаеле каков вид на камен е најдобро да употребат за различни потреби, па за правење на алатки користеле обсидијан и кремен, а за градење мермер и варовник. За тоа сведочат археолошките наоѓалишта.

## Поврзано

* Земја
* Вулкани
* Магма
* Земјина кора
* Земјин плашт
* Земјино јадро
# Хорор (филм)

Промотивна фотографија од Борис Карлов за филмот Невестата на Франкенштајн (1935)
**Хорор-филм** или **филм на ужасите** — киножанр, чија цел е да предизвика негативна емотивна реакција кај гледачите со манипулација на прималните стравови на публиката. Вдахнат од хорор-литературата преку автори како Едгар Алан По, Брам Стокер и Мери Шели, хорор-филмовите се појавуваат кон крајот на XIX век. Филмот на ужасите често има натприродни теми и може да се преклопува со фантастиката и трилерот.

Хорор-филмовите често се однесуваат на кошмари, страв, гадење и ужас поврзани со непознатото. Содржините на хорор-жанрот често се однесуваат на судири со злото во рамки на секојдневниот живот. Во таа насока, чести елементи на хорор-филмот се духови, вонземјани, вампири, врколаци, демони, вештерки, зомбија, човекојадци и сериски убијци.

## Поврзано

* Хорор (литература)
* Демон
* Духови
* Вампир
* Вештерки
* Врколак
* Зомби
* Мистерија (литература)
* Трилер (жанр)
* Научна фантастика
* Список на хорор романи
* Список на хорор писатели
* Список на хорор филмови

## Наводи
# Евроазија

Евроазија|  |
| Површина | 55.000.000 км2 |
| Население | 5,4 милијарди (2023) |
| Густина | 93 жит./км2 |
| Демоним | Евроазиски |
| Земји | ~93 |
| Зависни територии | 9 |
| Часовни појаси | UTC−1 до UTC+12 |

**Евроазија** — најголемото едноделно тло на Земјата, со површина од 54.000.000 км2 споредено со Америка (околу 42.000.000 км2), Африка (околу 30.000.000 км2), Антарктикот (околу 13.000.000 км2) и Океанија (9.000.000 км2). Во неа спаѓаат два континента—Европа и Азија. Населението брои некаде 4.611.307.438 — повеќе од 70% од вкупното светско население.

## Историја и култура

Патот на свилата ја симболизира трговската и културна размена кои ги поврзувале евроазиските цивилизации низ историјата, и таа е сѐ поактуелна тема. Во последно време развиена е и идејата за поширока евроазиска историја која се занимава со генетските, културни и лингвистички врски помеѓу старите европски и азиски култури. Овие речиси отсекогаш се сметале за засебни.

За првпат Евроазија ја обиколил Адолф Ерик Норденшелд во 1878-79.

## Геологија

Евроазија се формирала пред 375 - 325 милиони години. Тоа се случило кога се споиле Сибир (порано засебен континент), Казахстанија и Балтика (која била поврзана со Лаврентија (денес Северна Америка) добивајќи ја Евроамерика). Кинеските кратони се судриле со јужното крајбрежје на Сибир.

## Поврзано

* Палеарктик
* Евроазиство
* Лавразија, Евроазија+Северна Америка.
* Евроамерика, Балтика (западна Европа) + Северна Америка.
* Евроазиска Економска Заедница
* Неоевроазијанство
* Африка-Евроазија

## Наводи

## Надворешни врски

* Евроазија на Ризницата ?
* EurasiaNet
* Eurasia Group
# Домаќин (филм од 2006)

| *Домаќин* |
| --- |
| Плакатот на филмот |
| Изворен наслов | *괴물* |
| Режисер | Понг Џун Хо |
| Продуцент | Чои Јонг Бе |
| Сценарио | * Понг Џун Хо
* Ха Џун Вон
* Пек Чул Хјун
 |
| Приказна | Понг Џун Хо |
| Главни улоги | * Сонг Канг Хо
* Пјун Хи Понг
* Парк Хе Ил
* Пе Дуна
* Ко А Сунг
 |
| Музика | Ли Пјунг Ву |
| Кинематографија | Ким Хјонг Гу |
| Монтажа | Ким Сун Мин |
| Студио | Chungeorahm Film |
| Дистрибутер | * Showbox (Јужна Кореја)
* Kadokawa Herald (Јапонија)
 |
| Премиера | 21 мај 2006 (2006-05-21) (Кан) 27 јули 2006 (2006-07-27) (Јужна Кореја) 2 септември 2006 (2006-09-02) (Јапонија) |
| Времетраење | 119 минути |
| Земја | * Јужна Кореја
* Јапонија
 |
| Јазик | * корејски
* англиски
 |
| Буџет | 11 милијарди вони (11 милиони долари) |
| Бруто-заработка | 89 — 97 милиони долари |

Домаќин (корејски: 괴물, англиски: *The Host*) — јужнокорејски филм од 2006 г. за едно чудовиште. Содржи елементи на ужаси и драма. Режисер и еден од сценаристите на филмот е Понг Џун Хо.

Филмот претставува блокбастер што содржи политички поттекст поврзан со присуството на американските воени сили во Кореја.

По успехот на претходниот филм на режисерот, *Спомени од убиство* (88 % на Rotten Tomatoes, со оценка 8,1 на 193-то место на 250 најдобри филма според IMDb), *Домаќин* бил очекуван со огромен интерес. Филмот бил прикажан на рекорден број екрани во Јужна Кореја на 27 јули 2006 г., а до крајот на прикажувањето го погледнале 13 милиони гледачи, станувајќи најкасовиот јужнокорејски филм до тој миг.

## Содржина

Американска воена база во Јонгсан испушта токсични хемикалии во одводот на реката Хан под непосредна наредба на надмен патолог на американската војска. Шест години подоцна, мутирано чудовиште во облик на лигна излегува од водата и ги напаѓа луѓето покрај брегот на реката.

## Улоги

| Глумец | Улога |
| --- | --- |
| Сонг Канг Хо | Парк Ганг Ту |
| Ко А Сунг | Парк Хјун Со |
| Пјун Хи Понг | Парк Хи Понг |
| Парк Хе Ил | Парк Нам Ил |
| Пе Дуна | Парк Нам Џу |
| Ли Донг Хо | Се Џу |

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница
* *Домаќин (филм од 2006)* на  Семрежната филмска база на податоци (англиски)
# Валканиот Хари (филм)

**Валканиот Хари** (англиски: *Dirty Harry*) — американски филм од 1971 година, во режија на Дон Сигел, во кој главната улога ја толкува Клинт Иствуд. Другите улоги ги толкуваат: Хари Гвардино, Џон Ларч, Џон Вернон, Ендрју Робинсон и Рени Сантони. Тој е прв филм од циклусот посветен на Валканиот Хари. Главниот лик во филмот е бескомпромисниот полицаец Хари Калахан, познат по прекарот Валканиот Хари. Хари е полициски инспектор кој не почитува никакви правила, не носи панцир и постојано е во судир со своите претпоставени. Хари е опседнат со мислата самиот да ја истера правдата и да им пресуди на криминалците на својот, понекогаш екстремен, начин. Притоа, него не можат да го заплашат ниту најтврдокорните криминалци, ниту пак бирократското однесување на полициските шефови. Во 2012 година, филмот бил зачуван во Националниот филмски регистер на САД.

## Синопсис

Дејството на филмот се случува во Сан Франциско, каде еден снајперист (го игра Робинсон) убива девојка и праќа писмо до градоначалникот (го игра Вернон), заканувајќи се дека ќе продолжи да убива ако не добие 100.000 долари. Задачата да го пронајдат убиецот ја добива инспекторот Хари Калахан (го игра иствуд) кому му се придружува еден штотуку примен инспектор. Полицијата му поставува стапица на убиецот, но тој успева да се извлече по што следува ново убиство. Најпосле, тој грабнува малолетна девојка и повторно, Калахан на Калахан му паѓа задачата да ги однесе парите на договореното место. Таму, убиецот го претепува Калахан и тешко го ранува неговиот помошник, но во последен миг Калахан му забива нож во ногата. Убиецот бега од местото и оди во блиската болница, а докторот го препознава и на полицијата ѝ го соопштува местото каде што живее тој. Калахан го фаќа убиецот на стадионот при што повторно го ранува во ногата. Така, убиецот е уапсен, но поради незаконско обезбедените докази, тој е пуштен на слобода. За да спречи нови убиства, Калахан го следи насекаде, но убиецот нарачува да биде претепан, а за тоа го обвинува Калахан. Најпосле, убиецот грабнува автобус полн со ученици, но Калахан ја презема работата во своите раце и го убива, по што ја фрла својата полициска значка.

## Наводи
# Mockumentary

**Mockumentary** e жанр во филмовите и сериите каде што фиктивни настани се презентирани во документарен формат. Можат да бидат комични или драматични, комичните видови се повеќе застапени. Името потекнува од англиските зборови „Mock“ (што значи потсмевање) и „dockumentary“ (што значи документарна). Мокјументарите се делумно или целосно импровизирани, со цел да се задржи реалноста во филмот.

За разлика од повеќето комични серии, речиси сите мокјументари серии немаат смеа од публика во позадина, за да се задржи реалната атмосфера. Овие серии се познати по интервјуата со ликовите за време на епизодата, снимањето на посрамувачки моменти и звуковите во позадина (тропање врата, шушкање од мрдањето, телефони...). Хуморот во овие серии е најчесто дијалошки или визуелен, шегите најчесто се кажани во сериозна форма на лицето (deadpan). Главната цел е да сериите да бидат што е можно пореални.

Познати мокјументари серии се: „Канцеларијата“ (англиски: *The Office*), „Паркови и рекреација“ (англиски: *Parks and Recreation*), „Модерно семејство“ (англиски: *Modern Family*).
# Girls with guns

**Girls with guns** (превод: *Девојки со пушки*) — поджанр на акциони филмови и анимација — често азиски филмови и аниме — кои прикажуваат силен женски протагонист што користи огнено оружје за да се одбрани од или да нападне група на антагонисти. Жанрот обично вклучува пиштоли, каскади и боречки вештини.

## Аниме и манга

* *Dirty Pair* (1985)
* *Bubblegum Crisis* (1987)
* *Gunsmith Cats* (1995)
* *Kite* (1998)
* *Mezzo Forte* (2000)
* *Najica Blitz Tactics* (2001)
* *Early Reins* (2003)
* *Gunslinger Girl* (2003)
* *Noir* (2001)
* *Mezzo DSA* (2004)
* *Madlax* (2004)
* *Црна лагуна* (2006)
* *El Cazador* (2007)
* *Kite: Liberator* (2008)
* *Jormungand* (2012)
* *The Saga of Tanya the Evil* (2017)
* *Sword Art Online Alternative: Gun Gale Online* (2018)
* *Magical Girl Spec-Ops Asuka* (2019)
* *Girls' Frontline* (2022)
* *Lycoris Recoil* (2022)

## Наводи
# Сеинен

Пишува „сеинен“ на јапонски.
**Сеинен** (јапонски: 青年) — аниме и манга наменети за млади мажи на возраст од 18 години и постари. Манга од овој вид се објавува во посебни списанија за сеинен (публиката ја одредуваат самите издавачи). Во ретки случаи, дело во жанрот сеинен е наменето за категоријата стопанственици помлади од 40 години. Иако е да се каже неодамнешна појава во светот на мангата, списанијата за сеинен сочинувале 37 % од трговиштето од 2007 г.

## Списанија

Список на врвни јапонски списанија за сеинен по тираж во временскиот распон од 1 октомври 2009 до 30 септември 2010 г.

| Наслов | Тираж |
| --- | --- |
| *Weekly Young Magazine* | 807.871 |
| *Weekly Young Jump* | 768.980 |
| *Big Comic Original* | 729.750 |
| *Weekly Manga Goraku* | 500.000 |
| *Big Comic* | 454.000 |
| *Comic Kairakuten* | 350.000 |
| *Weekly Morning* | 340.209 |
| *Weekly Manga Sunday* (поранешно) | 300.000 |
| *Business Jump* (поранешно) | 285.334 |
| *Super Jump* (поранешно) | 277.500 |
| *Big Comic Spirits* | 260.024 |
| *Comic Shitsurakuten* | 250.000 |
| *Young Champion* | 250.000 |
| *Comic Ran* | 207.350 |
| *Big Comic Superior* | 204.125 |
| *Manga Action* | 200.000 |
| *Young King* | 200.000 |

## Наводи

## Надворешни врски

* Japanese Magazine Publishers Association
# 2002 во филмот

| Години во филмот |
| --- |
| * …
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* **2002 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* …
 |
| Поврзани теми од периодот |
| * …
* 1999
* 2000
* 2001
* **2002 2003
* 2004
* 2005
* …
* …
* 1970-ти
* 1980-ти
* 1990-ти
* **2000-ти 2010-ти
* 2020-ти
* 2030-ти
* …
* …
* XX век
* XXI век
* XXII век
* …
 |
| * Уметност
* Археологија
* Архитектура
* Книжевност
* Музика
* Наука
* *повеќе*
 |

## Настани

## Родени

## Починати
# Генди Тартаковски

|  |
| --- |
| **Џенди Тартаковски** |
|  |
| Роден | 17 јануари 1970

 Москва, СССР |

**Џенди Тартаковски**(англиски: *Genndy Tartakovsky*, руски: Геннадий Борисович Тартаковский; роден 17 јануари 1970
 година) — американски аниматор со руско потекло. Добитник е на Еми-награди. Големо влијание на неговата работа имале:
американските стрипови и поп-културата како и јапонските анимеја. Најпознат е како творец на цртаните филмови: *Лабораторијата на Декстер*, *Самурај Џек* и *Војна на ѕвездите: Војна на клоновите*.

## Наводи
# 1925 во филмот

| Години во филмот |
| --- |
| * …
* 1915
* 1916
* 1917
* 1918
* 1919
* 1920
* 1921
* 1922
* 1923
* 1924
* **1925 1926
* 1927
* 1928
* 1929
* 1930
* 1931
* 1932
* 1933
* 1934
* 1935
* …
 |
| Поврзани теми од периодот |
| * …
* 1922
* 1923
* 1924
* **1925 1926
* 1927
* 1928
* …
* …
* 1890-ти
* 1900-ти
* 1910-ти
* **1920-ти 1930-ти
* 1940-ти
* 1950-ти
* …
* …
* XIX век
* XX век
* XXI век
* …
 |
| * Уметност
* Археологија
* Архитектура
* Книжевност
* Музика
* Наука
* *повеќе*
 |

## Настани

## Родени

## Починати
# 1963 во филмот

| Години во филмот |
| --- |
| * …
* 1953
* 1954
* 1955
* 1956
* 1957
* 1958
* 1959
* 1960
* 1961
* 1962
* **1963 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* 1970
* 1971
* 1972
* 1973
* …
 |
| Поврзани теми од периодот |
| * …
* 1960
* 1961
* 1962
* **1963 1964
* 1965
* 1966
* …
* …
* 1930-ти
* 1940-ти
* 1950-ти
* **1960-ти 1970-ти
* 1980-ти
* 1990-ти
* …
* …
* XIX век
* XX век
* XXI век
* …
 |
| * Уметност
* Археологија
* Архитектура
* Книжевност
* Музика
* Наука
* *повеќе*
 |

## Настани

## Родени

## Починати
# Лепчанско писмо

| Лепчанско писмо  |
| --- |
| Тип |  Abugida
  |
| Период | околу 1700–денес |
| Правец на пишување | од лево кон десно  |
| Јазици | лепчански јазик |
| Сродни писма |
| Матични системи | прасинитско писмо* феникиска азбука
	+ арамејско писмо [a]
		- брами
			* гуптанско писмо
				+ сидамско писмо
					- тибетско писмо
						* Лепчанско писмо
 |
| Изведени системи | лимбуанско писмо |
| Сродни системи | пагспа |
| ISO 15924 |
| ISO 15924 | Lepc, 335 , ​Lepcha (Róng) |
| Уникод |
| Уникоден назив | Lepcha |
| Уникоден опсег | U+1C00–U+1C4F |
| [a] Семантичкото потекло на индиските писма не е целосно прифатливо. |
|

**Лепчанското писмо**, или познати како **роншко писмо** (лепчански: อักษรเลปชา) е абугида и официјално писмо за запишување на лепчанскиот јазик. Невообичаено за абугидите, крајните согласките имаат надредни знаци.

## Историја

Лепчанското потекнува од тибетското писмо и има некои мјанмарски влијанија. Според традицијара, ова писмо било создадени во почетокот на 18 век од принцот Пјагдор Намгјал од тибетската династија Сиким или од научникот Тикунг Мен Салонг во 17 век. Раните лепчански ракописи биле пишувани вертикално, што е кинески принцип. Подоцна правецот се сменил во хоризонтална положба, но буквите биле завртени за 90 степени од првичните облици.

## Типологија

Лепчанските согласки во првичната положба.
Лепчанскиот денес се пишува вертикално. Како и кај останатите абугиди, вградената самогласка 'а' е приситна кај сите знаци за согласки, а останатите самогласки се пишуваат со надредни знаци. Пред согласката се пишуваат 'и' и 'о', по согласката се 'а' (вградена) и 'у' и под согласката е 'е'. Должината се бележи над почетната, како и на крајната согласка. Почетните самогласки се пишуваат врз нулта согласка.

## Уникод

|  |
| --- |
| **лепчанско писмо** Unicode.org |
|   | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | A | B | C | D | E | F |
| U+1C0x | ᰀ | ᰁ | ᰂ | ᰃ | ᰄ | ᰅ | ᰆ | ᰇ | ᰈ | ᰉ | ᰊ | ᰋ | ᰌ | ᰍ | ᰎ | ᰏ |
| U+1C1x | ᰐ | ᰑ | ᰒ | ᰓ | ᰔ | ᰕ | ᰖ | ᰗ | ᰘ | ᰙ | ᰚ | ᰛ | ᰜ | ᰝ | ᰞ | ᰟ |
| U+1C2x | ᰠ | ᰡ | ᰢ | ᰣ | ᰤ | ᰥ | ᰦ | ᰧ | ᰨ | ᰩ | ᰪ | ᰫ | ᰬ | ᰭ | ᰮ | ᰯ |
| U+1C3x | ᰰ | ᰱ | ᰲ | ᰳ | ᰴ | ᰵ | ᰶ | ᰷ |  |  |  | ᰻ | ᰼ | ᰽ | ᰾ | ᰿ |
| U+1C4x | ᱀ | ᱁ | ᱂ | ᱃ | ᱄ | ᱅ | ᱆ | ᱇ | ᱈ | ᱉ |  |  |  | ᱍ | ᱎ | ᱏ |
| **Белешки**
1.**^** Според верзија 6.1  |

## Наводи

* Leonard van der Kuijp, *The Tibetan Script and Derivatives,* in Daniels and Bright, *The World's Writing Systems,* 1996.

## Поврзано

* Тибетско писмо
* Лепчански јазик
* Брами

## Надворешни врски

* Лепчанското писмо на Omniglot.com
* Лепчански фонт од Џејсон Глеви