Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Јудеопортугалски јазик

| Јудеопортугалски |
| --- |
| Judeu-Português |
| Застапен во | Холандија, Германија (Хамбург), Англија, Северна Америка, Бразил |
| Изумрен | почеток на XIX век[*се бара извор*] помалку од 2000 корисници во ограничен литургиски контекст[*се бара извор*] |
| Јазично семејство | индоевропско
* Италски
	+ Романски
		- Западни
			* Галоиберски
				+ Ибероромански
					- Западноиберски
						* Португалско-галисиски јазици
							+ **јудеопортугалски**
 |
| Писмо | латиница, хебрејска азбука |
| Јазични кодови |
| ISO 639-3 | – |

**Јудеопортугалски јазик** — исчезнат еврејски јазик кој бил користен од португалските Евреи во Португалија.

## Опис

Јудеопортугалскиот јазик бил мајчин јазик на Сефардите во Португалија пред XVI век и исто така во многу места на португалската еврејска дијаспора. Текстовите биле пишувани на хебрејска азбука или на латиница.

Бидејќи португалските Евреи се венчавале со други избркани Сефарди, бил под влијание на соседниот јазик ладино. Поради блиската сличност со стандардниот португалски јазик, јудеопортугалскиот исчезнал во Португалија, преживувајќи во секојдневна употреба од страна на дијаспората до почетокот на XIX век. Јудеопортугалскиот влијаел на јазиците папијаменто и сарамакански јазик.

## Особини

### Влијанија од ладино

| јудеопортугалски | португалски | ладино | значење на македонски |
| --- | --- | --- | --- |
| ay | há | hay | таму е |
| Dio | Deus (arch. Deo) | Dio | Господ |
| manim | mãos | manos | раце |

### Португалски архаизми

| јудеопортугалски | современ португалски | значење на македонски |
| --- | --- | --- |
| algũa | alguma | секое |
| angora | agora | сега |
| aynda | ainda | уште |
| dous | dois | две |
| he | é | е |
| hũa | uma | еден |

### Влијанија од хебрејски

| јудеопортугалски | хебрејски | значење на англиски |
| --- | --- | --- |
| cados | kodesh | свето |
| esnoga | - (од грчко потекло) | синагога |
| jessiba | yeshiva | верско училиште |
| massó | matzah | ритуален леб |
| misvá | mitzvah | заповед |
| ros | rosh | глава |
| rassim | rashim | глави |
| rossaná | rosh hashanah | Еврејска Нова година |
| sabá | Shabbat | сабота |
| sedacá | tzedakah | милосрдие |
| queilá | qehila | собир |
| quidus | kiddush | благослов со вино |
| tebá | tevah | средишна плоча во синагога |

## Надворешни врски

* Јудеопортугалски јазик Архивирано на 15 февруари 2009 г. — Еврејски истражувачки јазичен центар

Предлошка:Еврејски јазици
# Машинска опрема

Приказ на машинската опрема
1: монитор
2: матична плоча
3: обработувач
4: ATA
5: ППП памтење
6: графичка картичка/звучна картичка
7: трансформатор
8: оптички диск
9: тврд диск
10: тастатура
11: глувче
**Машинската опрема** на сметачот или **хардвер** (од англиски: *hardware*) и нејзината поставеност зависи од намената на личниот сметач и од задачите кои треба да ги извршува. Машинската опрема всушност го претставува физичкиот дел од сметачкиот систем т.е., електричните и електронските делови (на пр. печатените кола), електромеханичките делови (на пр. дисковите) и механичките делови (на пр. кутијата, лежиштата), уредите за поврзување во мрежа итн.

Уредите (единиците) коишто можат да влезат во поставката на машинскиот дел можат да се поделат во следните групи:

* Централна единица
* Влезно-излезни единици
* Надворешни мемории
* Останати елементи - куќиштата во кои се сместени единиците, трансформатор (кој се наоѓа во куќиштето и кој го трансформира високиот напон на електричната мрежа во низок), изворите за напојување, разни кабли, специјални маси и подлоги итн.)

## Надворешни врски

* Македонска страница и форум за машинска опрема Архивирано на 27 мај 2010 г. (таму наречена „хардвер“ (македонски)
# Трекбол

Логитхен топ -топка.
**Трекбол** (англиски: *trackball*) — влезна единица чија намена е иста како и глувчето и го заменува во случај кога на работната маса покрај тастатурата немаме место за движење на глувчето. Трекболот по конструкција е сличен на глувче свртено наопаку. Движењето на стрелката се манифестира со движењето на топчето кое се наоѓа на горната страна од трекболот. Трекболот наоѓа примена кај преносните компјутери, а најчесто е вграден и на самата тастатура или се приклучува од страна.
# Паралакса

Упростена илустрација на паралакса на еден предмет наспроти оддалечена позадина поради поместување на перспективата. Гледајќи од „Гледиште А“, предметот изгледа како да стои пред синиот квадрат. Ако смениме на „Гледиште Б“, предметот *привидно* се поместил пред црвениот квадрат.
Оваа анимација е пример за паралакса. Како што се поместува аголот на гледање, предметите кои се подалеку изгледа како да се движат побавно отколку објакетите кои се поблиску до камерата.
**Паралакса** — видливо поместување или разликата во насоченоста на предметот гледан од две различни страни, а се мери преку аголот или полуаголот на наклонот меѓу двете видни линии. Поимот потекнува од грчкото παράλλαξις (*паралаксис*), што значи „промена“.

Блиските предмети имаат поголема паралакса од пооддалечените кога се гледаат од различни положби, па според тоа паралаксата се користи за одредување на далечината. Во астрономијата, паралаксата е единствениот непосреден метод преку кој може да се измери оддалеченоста на небесните тела (посебно на ѕвездите) што се наоѓаат надвор од нашиот Сончев Систем. Ова се нарекува ѕвездена паралакса.

## Поврзано

* Триангулација
* Трилатерација
* Тригонометрија
* Ѕвездена паралакса

## Надворешни врски

* Проекти за мерење на растојанието на месечината со паралакса, со точност од 2,3% (англиски)
* Нагледна претстава на ѕвездената паралакса (бара Java) (англиски)

## Наводи

* Whipple, Fred L. (2007), *Earth Moon and Planets*, Read Books, ISBN 1406764132
# Северни Маријански Острови

Островот Сајпан
**Северните Маријански Острови** (англ. *Commonwealth of the Northern Mariana Islands*), се дел од групата на Маријански Острови и американските островски подрачја во Тихиот Океан, јужно од Јапонија и северно од Гуам.

До почетокот на 20. век биле познати под прекарот *острови Ладроне*, ( шп.*Islas de los Ladrones*)- - што значи "Острови на Крадците".

## Историја

1521. Фердинанд Магелан, како прв Европеец, ја открива групата на острови и ги нарекува *Islas de Ladrones*, *Ладроноток* или *Остров на Крадците*, бидејќи според неговото мислење домородните жители му украле нешто од неговите бродови. Во 1667. Шпанија ги анектира островите и ги нарекува по својата кралица Марија Ана од Австрија.

После Шпанско-американската војна Шпанија го дава јужниот дел на Американците и го продава 1899. северниот дел на Германците.

Од 1975. групата острови *Северни Маријански Острови* се во Комонвелтот со САД.

Местоположба на Маријанските Острови.
## Население

86% од населението претежно зборува на неслужбени јазици, како нпр. Микронезиски и Полинезиски јазик.

## Географија

Подрачјето се состои од 16 острови, кои се простираат на преку 500 км од кои најголеми се Сајпан, Тинијан и Рота.

## Маријански Ров

Недалеку југозападно од земјата се наоѓа Маријанскиот Ров, најдлабокото океанско дно на светот со 10.911 метри под морската површина.
# Шетландски Острови

| Шетланд *Shetland* *Sealtainn* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Знаме | Грб |

 |
| Местоположба |
|  |
| Географија |
| Површина | XII место |
| - Вкупно | 1.468 км2 |
| Админ. центар | Лервик |
| ISO 3166-2 | GB-ZET |
| ONS-код | 00RD |
| Демографија |
| Население | XXXI место |
| - Вкупно (2005) | 22.000 |
| - Густина | 15/км² |
| Политика |
| Совет на Шетландските Острови www.shetland.gov.uk |
| Управ. партии | независен |
| Пратеници | Алистер Кармајкл |
| Пратеници | Тевиш Скот |

**Шетландски Острови** или **Шетланд** (англиски: *Shetland*, гелски: *Sealtainn*, фарски: *Hetland*) е архипелаг североисточно од брегот на Шкотска. Островите се наоѓаат североисточно од Оркниските Острови и околу 280 километри југоисточно од Фарските Острови, со кои ја чинат границата помеѓу Северно Море на исток и Атлантски Океан на запад. Вкупната површина на островите е 1.466 км2, а живеат околу 22.000 жители. Најголемиот остров зафаќа површина од 967 км2.