# Каранфил (род)

| Каранфил |
| --- |
|  |
| Цветови на градинарскиот каранфил (*Dianthus caryophyllus*) |
| Научна класификација |
| Царство: | Растенија |
| Нерангирано: | Скриеносеменици |
| Ред: | Каранфиловидни |
| Семејство: | Каранфили |
| Род: | **Каранфил** L. |
| Типски вид |
|
градинарски каранфил (*Dianthus caryophyllus*) |

Пелистерски каранфил
(*D. myrtinervius*)
Ботаничка илустрација на картуски каранфил (*D. alpinus*)
Турски каранфил (*D. barbatus*)
Перест каранфил (*D. plumarius*)
Јапонски каранфил (*D. japonicus*)
**Каранфил** (науч. *Dianthus*) — род со околу 300 вида на цветни растенија од семејството каранфили (*Caryophyllaceae*). Автохтони се на Европа и Азија, со неколку вида во северна Африка и еден вид (*D. repens*) во Северна Америка. Во Македонија и разни други земји, каранфилот (поточно градинарскиот каранфил) е симбол на првомајството и партизанското движење.

## Опис

Претставниците на родот се претежно зелјести и повеќегодишни, со тоа што некои се едногодишни и двегодишни. Некои имаат облик на полугрмушки со дрвенести стебленца. Листовите се спротивставени, прости и линеарни со сивозелена до синозелена боја. Цветовите имаат по пет ливчиња со набрани рабови и (речиси сите) имаат светлорозова до темнорозова боја. Еден вид (*D. knappii*) има жолти цветови со виолетова средина. Извесни повеќегодишни видови имаат карактеристичен опоен мирис.

## Ендемски каранфили во Македонија

Во Македонија виреат разни видови на каранфили, од кои некои се заеднички за поширокиот регион или континентот, но некои се ендемски:

* галичичко каранфилче (*Dianthus galicicae* ) — на варовничка подлога во месноста Војтина на планината Галичица, југозападна Македонија.
* јабланички каранфил (*Dianthus jablanicensis* ) — субалпскиот појас на планината Јабланица, југозападна Македонија.
* јакупички каранфил (*Dianthus jacupicensis* ) — на Солунска Глава и Марина Дупка, во состав во високопланинскиот појас на планината Јакупица, централна Македонија.
* југословенски каранфил (*Dianthus jugoslavicus* ) — покрај патишта и крај дабови шуми, до 1000 м надморска височина. Забележан единствено во Кичево, меѓу селата Извор и Малковец.
* кајмакчалански каранфил (*Dianthus kajmaktzalanicus* ) — на планината Кајмакчалан, јужна Македонија.
* капински каранфил (*Dianthus kapinaensis* ) — долното течение на реката Треска, Барбарос кај Македонски Брод, кај Капина и Оча во Поречието и во с. Нова Брезница во околината на Скопје.
* македонски каранфил (*Dianthus macedonicus*) — на планината Крчин, западна Македонија.
* охридско каранфилче (*Dianthus ohridanus* ) — на планината Галичица, југозападна Македонија.
* пелистерски каранфил (*Dianthus myrtinervius* ) — во алпскиот и субалпскиот појас на Пелистер (Баба Планина), југозападна Македонија. Фигурира на Црвениот список на МСЗП (1997) како загрозен вид.
* прилепски каранфил (*Dianthus prilepensis* ) — Маркови Кули, Трескавец, Плетвар, Селечка Планина и Мариово во околината на Прилеп и с. Светораче, Кичевско.
* скопски каранфил (*Dianthus skopjensis* ) — во клисурата на реката Треска, меѓу Козјак и Нова Брезница.
* Dianthus vodnensis — Се среќава на пасишта и крај дабови и букови шуми, околу 1000 м надморска височина. Распространет во централна Македонија: Скопје – Водно и Китка; Велес; Прилеп; Јакупица; Таорска Клисура.

## Одгледување

Каранфилот има подолга историја на одгледување и вкрстување, па затоа постојат илјадници градинарски и цвеќарски сорти со многу нијанси на бела, розова, жолта и црвена боја и огромна разновидност на облици и белези. Одгледуваните каранфили можат да се поделат на обрабени, вечноцутни, малмезонски, старински, современи и планински.

## Некои видови

|  |  |
| --- | --- |
| * *Dianthus alpinus*
* *Dianthus amurensis* — амурски каранфил
* *Dianthus anatolicus*
* *Dianthus arenarius*
* *Dianthus armeria* — тревест каранфил
* *Dianthus balbisii*
* *Dianthus barbatus* — турски каранфил
* *Dianthus biflorus*
* *Dianthus brevicaulis*
* *Dianthus burgasensis*
* *Dianthus callizonus*
* *Dianthus campestris*
* *Dianthus capitatus*
* *Dianthus carthusianorum* — картуски каранфил
* *Dianthus caryophyllus* — градинарски каранфил или само каранфил
* *Dianthus chinensis* — кинески каранфил
* *Dianthus cruentus*
* *Dianthus deltoides* — точкест каранфил
* *Dianthus diffuses*
* *Dianthus erinaceus*
* *Dianthus formanekii*
* *Dianthus freynii*
* *Dianthus fruticosus*
* *Dianthus furcatus*
* *Dianthus gallicus* — француски каранфил
* *Dianthus giganteus*
* *Dianthus glacialis*
* *Dianthus gracilis*
* *Dianthus graniticus*
 | * *Dianthus gratianopolitanus* — духовденски каранфил
* *Dianthus haematocalyx*
* *Dianthus japonicus* — јапонски каранфил
* *Dianthus kladovanus*
* *Dianthus knappii*
* *Dianthus leucophoeniceus*
* *Dianthus lusitanus*
* *Dianthus microlepsis*
* *Dianthus moesiacus*
* *Dianthus monspessulanus* — монпелиерски каранфил
* *Dianthus myrtinervius* — полегнат каранфил
* *Dianthus nardiformis*
* *Dianthus pallens*
* *Dianthus nitidus*
* *Dianthus pavonius*
* *Dianthus petraeus*
* *Dianthus pinifolius*
* *Dianthus plumarius* — перест каранфил
* *Dianthus pungens*
* *Dianthus quadrangulus*
* *Dianthus repens*
* *Dianthus scardicus*
* *Dianthus seguieri*
* *Dianthus simulans*
* *Dianthus spiculifolius*
* *Dianthus squarrosus*
* *Dianthus stenopetalus*
* *Dianthus subacaulis*
* *Dianthus superbus* — влакнест каранфил
* *Dianthus sylvestris*
* *Dianthus tenuifolius*
* *Dianthus urumoffii*
* *Dianthus zonatus*
* *Dianthus John Prichard*
 |

## Каранфилот како тема во уметноста и во популарната култура

* „Каранфил“ (*Carnation*) - песна на англиската рок-група „Џем“ (*The Jam*) од 1982 година.

## Поврзано

* Каранфилче — несродно растение што се користи како мирудија
* Каранфилска револуција — државен преврат во Португалија (1974)
* Кирил Мицевски — проучувач на македонските ендемски каранфили

## Наводи

## Надворешни врски

* Каранфил на Викивидовите ?
* „*Каранфил*“. *— Енциклопедија на живиот свет*.
* Страница за каранфилот Архивирано на 14 август 2013 г. — портал „Сè за домот“ (македонски)