Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# База на податоци

**База на податоци** e збирка или колекција на податоци кои обични ги опишуваат активностите на една или повеќе сродни организации.

Изјава за селектирање SQL и нејзиниот резултат
Системите за управување со базите на податоци (DBMSs) се специјално дизајнирани апликации кои комуницираат со корисникот, други апликации, и со самите бази да земаат и анализираат податоци. Општата употреба на **системите за менаџирање на базите на податоци (DBMS)** е како софтверски систем дизајниран да дозволи да се создава, дефинира, ажурира, пребарува и да се управува со базите на податоци. Познати DBMSs се MySQL, PostgreSQL, Програмска опрема, Microsoft SQL Server, Microsoft Access, Oracle, SAP, dBASE, FoxPro, IBM DB2, LibreOffice Base и FileMaker Pro. База на податоци не се преносливи на различни системи на основа на податоци, но постојат стандарди како SQL и ODBC или JDBC кои на единствена апликација и овозможуваат да комуницираат со повеќе бази на податоци.

## Терминологија и преглед

Претходно, терминот “База на податоци” се однесува на самиот податок и поддршка на структурата на податоци (data structures). Базите се создадени да можат да извршуваат операции со поголем квантитет на податоци со зачувавање, внесување и враќање на информации. Базите се поставени за еден софтвер да му овозможи на корисникот пристап до сите информации.

*Систем за управување со бази на податоци* (DBMS) е пакет компјутерски софтвер кој обезбедува интерфејс помеѓу корисникот и база на податоци или базите на податоци. Бидејќи се тесно поврзани, поимот "база на податоци" кој се користи разговорно најчесто се однесува и на DBMS и на податоци кои се користат.

Според интеракцијата, повеќето постоечки DBMS спаѓаат под 4 групи:

* Data Definition (дефинирање на податок). Дефинирање на нова структура на податок во базата, бришење на структурата на податок, и менување на веќе посточка структура на податок.
* Ажурирање. Внесување, Менување и Бришење на податоци.
* Администрација. Регистрирање и надгледување на корисници, безбедност на податоците, надгледување на перформансите на базата, враќање на податоци ако падне системот.

DBMS е одговорна за одржување на интегритетот и безбедноста на складираните податоци.

## Апликации и улоги

Повеќето организации во поразвиените држави зависат од базите на податоци за нивните бизнис операции. Базите не само се користат за внатрешни операции во органиција, но и за комуникација помеѓу клиентот и снабдувачот (погледни Софтвер за продажба).

## Наводи
# Bibcode

*За шаблонот што става врски со bibcode, видете Шаблон:bibcode.*
**Bibcode** — назнака во употреба кај разни астрономски податочни системи за укажување на наводи од стручна литература. Предвиден е за употреба во SIMBAD и NED, но сега се користи пошироко, како во Системот на астрофизички податоци на НАСА (ADS). Кодот има утврдена должина од 19 знаци, од обликот

YYYYJJJJJVVVVMPPPPA  ,
каде YYYY е четвороцифрена година на наводот, JJJJJ е код на делото што го содржи наводот. Кога станува збор за стручно списание, VVVV е бројот, M е делот на списанието кајшто се наоѓа наводот (на пр. L за делот со писма), PPPP е почетната страница, а A е првата буква од презимето на првиот автор. Точките (.) служат за пополнување на неискористени полиња за да се добие потребната должина, и тоа десно за кодот на делото, а лево за бројот и страницата. Еве некои примери:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bibcode |        | Навод |
| 1974AJ.....79..819H |   | Heintz, W. D. (1974). „Astrometric study of four visual binaries“. *The Astronomical Journal*. **79**: 819–825. doi:10.1086/111614. |
| 1924MNRAS..84..308E |   | Eddington, A. S. (1924). „On the relation between the masses and luminosities of the stars“. *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*. **84**: 308–332. |
| 1970ApJ...161L..77K |   | Kemp, J. C.; Swedlund, J. B.; Landstreet, J. D.; Angel, J. R. P. (1970). „Discovery of circularly polarized light from a white dwarf“. *The Astrophysical Journal Letters*. **161**: L77–L79. doi:10.1086/180574. |

## Поврзано

* Назнака за дигитални објекти

## Наводи
# Енциклопедија Британика

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

**Енциклопедија Британика** (лат. *Encyclopædia Britannica*) е општа енциклопедија на англиски јазик чиј издавач е Енциклопедија Британика Инц. приватна компанија. Написите во Британика се наменети за возрасни читатели и ги пишуваат околу 100 уредници, и уште над 4000 експерти-соработници. Се смета за најквалитетна академска енциклопедија.

Британика е најстарата енциклопедија на англиски која сѐ уште се печати. Првпат била објавена помеѓу 1768 и 1771 во Единбург, Шкотска и набрзо пораснала и во популарност и во обем, така што третото издание во 1801 веќе имало 21 том. Нејзиното реноме ѝ овозможило да собере еминентни соработници, така што 9-тото издание (1875–1889) и 11-тото издание (1911) се сметаат за референтни по својата академска вредност и литерарен стил.

Почнувајќи од 11-тото издание, Британика постепено ги скратувала и поедноставувала написите со цел да го придобие Северноамериканскиот пазар. Во 1933 Британика станала првата енциклопедија која ја усвоила политиката на континуирана ревизија, според која енциклопедијата се преиздава и секој напис се обновува според планиран временски распоред.

## Наводи
# Агростологија

Мери Агнес Чејс проучувајќи примероци од трева, околу 1960 година.
**Агростологија** (од грчкиот збор ἄγρωστις, агростис, „вид трева“; и -λογία, *-logia*), понекогаш **граминологија**, ― научно проучување на семејството треви (Poaceae или по старо Gramineae). Видовите слични на трева од семејството острици (Cyperaceae), семејството ситки (Juncaceae) и семејството Typhaceae често се вклучени со вистинските треви во категоријата граминоиди, иако строго кажано овие не се вклучени во студијата на агростологија.

Агростологијата има важност во одржувањето на дивите и пасените пасишта, земјоделството (растителни растенија како ориз, пченка, шеќерна трска и пченица се треви, а многу видови добиточна храна се треви), урбана и еколошка хортикултура, управување со тревна трева и производство на бусен, екологија и зачувување.

Ботаничарите кои дале важен придонес во агростологијата се:

* Жан Босер
* Еме Антоанет Ками
* Мери Агнес Чејс
* Едуард Хакел
* Чарлс Едвард Хабард
* Алберт Спир Хичкок
* Ернст Готлиб фон Штојдел
* Ото Штапф
* Џозеф Далтон Хукер
* Норман Лофтус Бор
* Јан-Фритс Велдкамп
* Вилијам Дерек Клејтон
* Роберт Б. Шо
* Томас Артур Коуп
# Антропологија

**Антропологија** (од грчкиот збор άνθρωπος што значи човек) е наука што се занимава со изучување на човештвото (видете Homo (род)). Антропологија е холистичка наука заради две причини: таа се занимава со човечкото битие само по себе во различните периоди од неговиот развој, како и со различните димензии на она што не прави луѓе сите нас. Во центарот на антрополошките изучувања се наоѓа концептот култура низ кој нашиот вид го развил универзалниот капацитет да го согледува светот низ симболи, да учи и предава такви симболи во рамките на едно општество, како и да го менува светот (и своето место во него) врз основа на тие симболи. Основна одлика што традиционално ја изделува антропологијата од другите хуманистички дисциплини е нејзиниот акцент на меѓукултурните споредби.

## Поддисциплини

* физичка антропологија, која го изучува однесувањето на приматите, човечката еволуција и популационата генетика; ова поле исто така се нарекува биолошка антропологија;
* културна антропологија (наречена уште и социјална антропологија и социо-културна антропологија). За оваа научна дисциплина постојат уште два термина - “етнографија“ во источноевропските земји и терминот “етнологија“ во другите европски земји. Термините “културна антропологија, социо-културна антропологија“ што денес доминираат, потекнуваат изворно од англосаксонското подрачје, но во разни европски земји се користат термини кои се во согласност со нивната традицијата во областа на терминологијата. Ова поле покрива социјални мрежи, дифузија, социјално однесување, шема на сродство, право, политика, идеологија, религија, верувања, шеми во производство и потрошувачка, размена, пол и други изрази на култура, со силен акцент на истражување на терен т.е. живеење меѓу општествените групи што се проучуваат на подолг временски период;
* лингвистичка антропологија кој ги изучува варијациите во јазикот преку време и простор, општествената употреба на јазикот, и врска меѓу јазикот и културата; и
* археологија, која ги изучува материјалните остатоци од општества. Самата археологија обично се смета како одделно (но поврзано) научно поле.

Антрополошките програми се почесто го делат полето во две групи, едната со акцент на хуманистичките науки и критичката теорија, другата со акцент на природните науки и емпириските набљудувања (претставувајќи лабава форма на логички позитивизам

## Поврзано

* Институт за етнологија и антропологија при Природно-математички факултет на Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје.
* Mapping Transdisciplinarity in Human Sciences pdf
* Fundamental Theory of Anthropology ppt

## Познати антрополози во светот

Луис Хенри Морган; Бронислав Малиновски; Јозеф Обрембски; Алфред Реџиналд Ретклиф Браун; Франц Боас; Едмунд Лич; Клод Леви-Строс; Маргарет Мид; Рут Бенедикт; Клифорд Гирц; Томас Хиланд Ериксен; Жорж Баландие; Тед Луелен; Марк Абелес...

## Наводи
# Астробиологија

Полето на интерес на **астробиологијата** (или **егзобиологија**) е во врска со летањето на живите суштества (човекот пред се, но и други организми) во космосот, а чија основна задача е сестраното проучување на дејството на космичките фактори врз живите суштества од нашата планета, и тоа не само во космичките летала, туку и директно во космосот, каде што условите се сосема поинакви од оние во нивнатa природна средина на Земјата.

## Надворешни врски

* Рубрика за Егзобиологија Архивирано на 24 март 2011 г. - мреж. место на Скопското астрономско друштво (македонски)
* The European Astrobiology Web
# Бактериологија

Агарско чиниче со намаз од микроорганизми.
**Бактериологија** — гранка на биологијата која е занимава со изучување на морфологијата, екологијата, генетиката и биохемијата на бактериите и нивните особини. Како оддел на микробиологијата, оваа дисциплина работи на распознавање, класификација и опис на разните видови бактерии. Нејзиниот делокруг во извесна мера се преклопува со другите микробиолошки дисциплини кои ги изучуваат другите ситни облици на живот во природата како праживотните, габите и вирусите. Во минатото овие два поима се користеле истозначно, иако денес бактериологијата се смета за посебна наука.

## Вовед

Оваа гранка ги изучува бактериите во рамките на медицината. Започнала во XIX век со испитувањето на причинителите за расипувањето на храната и виното. Препознавањето на бактериите како причинители на болести довело до развојот на патогенска бактериологија, особено со Коховите постулати кои опишуваат како извесна бактерија предизвикува извесна болест. Бактериологијата почнала значајно да напредува со воведувањето на вакцините како токсоидот на дифтеријата и тетанусовиот токсоид. Некои вакцини како онаа за тифус се покажале како помалку делотворни и склони на непосакувани дејства. Во текот на овој развој се откриени и антибиотиците.

## Историја

*Луј Пастер во неговата лабораторија* (1885) од А. Еделфелт.
Врската помеѓу микроорганизмите и болестите е воспоставена во XIX век, кога германскиот лекар Роберт Кох ги вовел микроорганизмите во медицината. Кох утврдил дека бактериите се причинител на заразни болести и дека предизвикуваат вриење (ферментација). Во Франција, научникот Луј Пастер ја осмислил вакцинацијата како начин на превентивна борба против таквите болести. Обајвата одиграле значајна улога во подобрувањето на антисепсата при лекувањето. Овие нивни напори претставувале огромен исчекор во јавното здравство и овозможиле подобар увид во човековото тело и болестите. Во периодот од 1870 до 1885 г. е поставен темелот на современите постапки во бактериологијата со употребата на соеви и методата на двоење на мешавини од организми во чиничиња со хранливи средини. Во 1880-81 г. Пастер ја спровел првата успешна вакцинација на животни, спречувајќи заболувања од бактериско потекло. Важноста на бактерискиите го поттикнало проучувањето на болестите, нивното спречување и лекување со вакцини. Подоцна бактериологијата се проширила на повеќе полиња, наоѓајќи примена во земјоделството, морската биологија, кај животната средина (загадувањето на водата), бактериолошката генетика и во биотехнологијата.

## Поврзано

* Бактерија
* Бактериофаг
* Биотехнологија
* Микробиологија
* Фитопатологија

## Наводи

## Надворешни врски

* Бактериологија на Ризницата ?
* Лабораторија за бактериологија и антимикробна резистенција — Институт за јавно здравје на Македонија
# Биофизика

Мембрани и канали: K++ канал, селективен филтер
Динамика на хемоглобинот од окси во диокси промена
**Биофизиката** е интердисциплинарна наука која ги користи методите од физиката при проучување на биолошките системи. Таа ги поврзува физиката и биологијата, особено физиологијата. Проучувањата се вршат на сите нивоа на живата материја од молекуларно ниво па до ниво на цели организми.

Терминот „биофизика“ првично бил воведен од страна на Карл Пирсон во 1892 година.

## Наводи
# Биотехнологија

Споредба на разни биолошки строеви и технолошки уреди
**Биотехнологијата** — технологија заснована врз биологијата, особено кога се употребува во земјоделството, храната, науката и медицината. Конвенцијата за биолошката разновидност на Обединетите Нации (*The United Nations Convention on Biological Diversity*) ја дефинира биотехнологијата како: *Секоја технолошка апликација која користи биолошки системи, живи организми или деривати за да произведе или модифицира производи или процеси за специфична употреба.*

Биотехнологијата често се поистоветува со генетското инженерство. Биоинженерството е наука на која се засноваат сите биотехнолошки апликации. Со развивањето на нови и модерни техники, традиционалните биотехнолошки индустрии исто така бараат нови хоризонти кои ќе им овозможат да го подобрат квалитетот на нивните производи и ќе ја зголемат продуктивноста на нивните системи.

Пред 1971 година, изразот биотехнологија примарно се користел за обработка на храна и земјоделската индустрија. Од 1970 година почна да се користи и од страна на Западната научна организација (*Western scientific establishment*) како почеток на развивањето на лабораториските техники во биолошките истражувања, како што се рекомбинација на ДНК или останати процеси врз основа на ткивата на организмите или хоризонтален пренос на гените употребувајки вектори како што е Agrobacterium бактерија за пренесување на ДНК во организмот – домаќин. Всушност, терминот треба да се употребува во многу пошироки граници за да се опише употребата на сите методи, како постари така и модерни, користени за манипулација со органските материи а сè со цел да се достигнат барањата на производството на храна. Така, изразот може да биде дефиниран како „Апликација на вонредно или научно знаење во менаџментот на делови од микроорганизмите, или на клетките и ткивата на вишите организми, за сето ова да донесе добро и служи на употребата на индустријата за храна како и нејзините консументи“.

Биотехнологијата комбинира дисциплини како што е генетиката, молекуларната биологија, биохемијата, ембриологијата, ензимологијата и клеточната биологија, кои се поврзани со практични дисциплини како што се хемиско инженерство, информатичката технологија (IT) и роботиката. Патобиотехнологијата го опишува експлоатирањето на патогените сложени наследувања за добротворен ефект.

## Биотехнологијата како тема во популарната култура

* „Биотехнологијата е Годзила“ (*Biotech Is Godzilla*) - песна на бразилската треш метал-група „Сепултура“ (*Sepultura*) од 1993 година.

## Поврзано

* Биохемија
* Генетика

## Наводи

## Надворешни врски

* Колева Гудева, Лилјана; Трајкова Фиданка. „Биотехнологија и биодиверзитет: Аспекти на подобрување на генетските ресурси на земјоделските култури“ (PDF). *Годишен зборник 2008 на Земјоделскиот факултет*. Штип: Универзитет „Гоце Делчев“. **III**: 57–66. ISSN 1409-987X.
# Дендрологија

**Дендрологија**, од старогрчки: *δένδρον* - „дрво“ и *λόγος* „наука“, е **наука на дрвата**, или поопшто изучувањето на дрвенести растенија. Овие можат да бидат дрва, грмушки и лијани.

Обликот на лисјата е вообичаен метод што се користи за идентификување на дрвја
Не постои остра граница помеѓу растителна таксономија и денодрологијата. Меѓутоа дрвенестите растенија не само што припаѓаат на многу различни фамилии, туку и овие фамилии може да се сочинети од дрвенести и недрвенести членови. Во некои фамилии има само малку дрвенести видови. Ова во огромна мера ја ограничува корисноста на строго дендролошкиот приод. Дендрологијата повеќе се фокусира на стопански корисни дрвенести растенија, нивното распознавање и нивните хортикултурни и силвикултурни својства.

## Познати дендролози

* Мајк Бејли
* Мајкл Дир
* Алан Мичел
* Маќеј Гиертич

## Поврзано

* Дендрохронологија
* Арборикултура

## Надворешни врски

* Аврамовска, Јасмина (2013). *Дендрологија за II година Шумарско-дрвопреработувачка струка* (PDF). Скопје: Министерство за образование и наука на Македонија. ISBN 978-608-226-095-2.
* Шумарски факултет - Скопје. Наставен предмет: Урбана дендрологија Архивирано на 24 ноември 2007 г.
# Епигенетика

Закривеност на опашката кај овие два глувци зависи од епигенетскиот фактор - метилацијата на ДНК
**Епигенетското наследување** претставува наследни промени во фенотипот или на генот предизвикани од механизми разлизнични од мутации. Таквите промени може да бидат видливи по неколку генерации клетки, или дури и повеќе генерации на живи суштества. Познати епигенетски механизми се метилација на ДНК, процеси на ниво на РНК (особено интерференција на РНК), обработка на протеини, инактивација на полови хромозоми.

## Поврзано

* 5-Хидроксиметилцитозин
# Херпетологија

Машка златна крастава жаба
**Херпетологија** — гранка на зоологијата која се занимава со изучување на водоземците (жаби, дождовници, мрморци, безножни) и влекачите (змии, гуштери, прстенари, желки, крокодиловидни. туатари). Батрахологијата е поддисциплина на херпетологијата која ги изучува исклучиво водоземците.

Оваа гранка се занимава со проучување на ладнокрвните (поикилотермни и ектотермни) четириношци, наречени „**херпетофауна**“. Според оваа определба, тука не спаѓаат рибите, но стручњаците од областа на херпетологијата често се здружуваат со ихтиолозите и вршат заеднички истражувања и издаваат трудови со цел разменување на наоди и идеи помеѓу овие научници. Една од највидните организации од овој вид е Американското друштво на ихтиолози и херпетолози.

Најзначајна група во Македонија е Херпетолошката секција при Истражувачко друштво на студенти биолози (ИДСБ).

Херпетологијата нуди поволности за човештвото со изучувањето на водоземците и влекачте во сеопштата екологија, особено поради чувствителноста на водоземците кон промени на околината — со ова се добива забележливо предупредување за луѓето дека се случуваат промени во животната средина. Некои токсини што ги излачуваат влекачите и водоземците наоѓаат примена во медицината. На пример, некои змиски отрови се користат за добивање на антикоагуланти (средства против згрутчување на крвта) за настрадани од мозочен и срцев удар.

## Поврзано

* Офиологија
* Ихтиологија

## Наводи

## Надворешни врски

* Херпетолошка секција Архивирано на 1 јуни 2015 г. при Истражувачкото друштво на студенти биолози (ИДСБ) (македонски)
* Европско херпетолошко друштво (англиски)
# Хистологија

Обоен хистолошки препарат, кој се наоѓа на предметно стакло, покриен со покривно стакло, поставен на светлосен микроскоп.
**Хистологија** (грчки: histos- ткиво) е наука која ги изучува морфолошките, функционалните и еволутивните закономерности на ткивата.
# Микробиологија

Колонии на микроорганизми на агарна плоча
**Микробиологија** (од грчки μικρός - „мал“, βίος - „живот“ и λόγος - „слово“, „учење“) — научна дисциплина, дел од биологијата, која се занимава со проучување на микроорганизмите и нивниот ефект врз останатите живи организми.
# Остеологија

Споредба на скелети на Велики Дане и Чивава во Музеј за Остеологија, Оклахома Сити, Оклахома.
Човечкиот скелет
**Остеологија** е дел од анатомија, кој се занимава со проучвање на коските.
# Орнитологија

Прстенување на птица за изучување на природата на птичјата преселба
**Орнитологија** — наука што ги проучува птиците. Опфаќа различни гледишта на биологијата, однесувањето, екологијата и зачувувањето на птиците. Орнитолозите, научниците што ги проучуваат птиците, испитуваат сè, од анатомија и физиологија на птиците до нивните живеалишта и природата на преселбата. Тие често користат алатки како двогледи, камери и техники за прстенување за да ги набљудуваат и следат птиците во дивината.

## Орнитолошки методи

Истражувањето се врши на различни начини. Наједноставно е набљудувањето.

Некои проучувања се спроведуваат со прстенување на птиците. За да се направи ова, птиците се фаќаат со посебни мрежи или кафези, се ставаат на прстени и се ослободуваат. За да се одредат одликите на големината и тежината на птиците, тие се мерат.

## Поврзано

* Класификација на птиците

## Наводи

## Надворешни врски

* Lewis, Daniel. *The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds.* Yale University Press. .
* *Ornithologie* (1773–1792) Francois Nicholas Martinet Digital Edition Smithsonian Digital Libraries
* „West Midland Bird Club: Older Organisations“. Архивирано од изворникот на May 9, 2013. Посетено на May 23, 2004.CS1-одржување: неподобна URL (link)
* History of ornithology in North America
* History of ornithology and ornithology collections in Victoria, Australia Архивирано на 23 ноември 2015 г. on Culture Victoria
* History of ornithology in China
* Hill ornithology collections
# Паразитологија

Свинската тенија е паразит кај човекот
**Паразитологија** — наука за паразитите, нивните домаќини и врската помеѓу нив. Паразити може да бидат најразлични црви и праживотни кои може да се јават кај растенијата, животните и човекот. Човекот е домаќин за околу 300 видови на паразитски црви и околу 70 видови на праживотни.

## Поврзано

* Паразит
* Паразитско растение
# Патологија

Патологија
**Патологија** (од старогрчки *pathos* = болка и *logos* = збор) е студија на болестите. Таа е форма на наука и гранка на медицина што вклучува тестирање на примероци и дијагноза на проблеми со физичкото здравје врз основа на доказите. Патолозите се вешто во интерпетирање на тест резултати и физички докази.

Поврзано:

* Анатомска патологија
* Нозологија
* Вештачка патологија
* Хемиска патологија
* Цитопатологија
* Цитогенетика
* Микробиологија
* Хематологија
* Имунологија
* Фармакологија
* Патологија на растенија
* Експериментална патологија
# Фармакологија

Токсиколог работи во лабораторија
**Фармакологијата** претставува наука за лековите. Името го добила од грчкиот збор farmakon-лек и од латинскиот збор logia-наука. Заради полесно разјаснување на оваа наука поделена е на неколку гранки како што се:

* *Медицинската фармакологија* претставува наука за дејството на сусптанциите кои се користат за спречување , дијагностицирање како и лечење на некои болести.

* *Клиничката фармакологија* го изучува користењето на лековите за лечење на болести.

* *Токсикологијата* ги изучува несаканите ефекти на хемиските супстанци врз живиот организам.