Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Алкалоид

Оваа статија се однесува на хемиско соединение.  За истоименото фармацевтско претпријатие, погл. Алкалоид (претпријатие).
Структурна формула на алкалоидот морфин.
**Алкалоиди** — голема група на најчесто базни органски соединенија кои содржат азот и кои најчесто се поврзани во цикличен систем. Досега се изолорани голем број на алкалоиди, но само околу 6.000 се хемиски детерминирани. Тие се нашироко распространети кај растенијата, но докажано е дека можат да се добијат и од некои ракови, бактерии и габи. Во растенијата ги има во различни концентрации и количини во зависност од местоположбата и условите на растението.
Се добиваат со апсорпција и естракција на растенијата.
# Светски контролен список на избрани растителни семејства

WCSP website page
**Светски контролен список на избрани растителни семејства** (англиски: *World Checklist of Selected Plant Families*, **WCSP**) — поранешна меѓународна соработна програма која нудела најнови рецензирани и објавени податоци за прифатените научни имиња и синоними на избрани растителни семејства. Со неа управувале Кралските ботанички градини во Кју, Англија, кои на мрежно место нуделе пребарување на семејства, родови и видови, како и можноста за создавање на контролни списоци.

## Историја

Проектот води потекло од 1990-тите со работата на истражувачот Рафаел Говарц на контролен список родот даб (*Quercus*) во Кју. Проектот се проширил под влијание на Глобаланта стратегија за зачувување на растенијата. Во јануари 2013 г. биле опфатени 173 семејства на семени растенија. Coverage of monocotyledon families was completed and other families were being added.

На крајот од октомври 2022 г. мрежното место на WCSP заедно со она на Светскиот контролен список на васкуларни растенија (WCVP) биле затворен, и податоците префрлени во базата Plants of the World Online (POWO).

## Слични проекти

Постои придружен project наречен Меѓународниот индекс на растителни имиња (IPNI), каде исто така е вклучен Кју. IPNI дава поединости за објавените имиња во трудови, а не да одредува кои имиња се прифатливи. По едногодишно одложување новообјавените имиња биле автоматски префрлени од IPNI во WCSP. WCSP исто така е една од базите кои влегле во базата The Plant List, создадена од Кју и Ботаничката градина на Мисури; таа е пуштена во 2010 г. а подоцна заманета од World Flora Online.

## Поврзано

* Индекс на имиња на австралиски растенија
* Конвенција за биолошката разновидност
* Plants of the World Online
* The Plant List
* Tropicos
* Викивидови

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница (англиски)
# Кралски ботанички градини во Кју

Кралски ботанички градини во Кју| светско наследство на УНЕСКО |
| --- |
|  |
| Критериум | Културна институција: ii, iii, iv |
| Навод | 1084 |
| Запис | 2003 (27-мо заседание) |

**Кралските ботанички градини во Кју** (англ. *Royal Botanic Gardens, Kew*) претставуваат комплекс од едни од најстарите ботанички градини во светот. Изградени се во XVII век и ја поседуваат најголемата збирка од растителни видови и најголемата банка на семиња, што од друга страна ги прави најголем светски центар за ботанички истражувања.

## Поврзано

* Милениумска банка на семиња, проект на градините Кју
# PubMed Central

PubMed Central| Издавач | Национална медицинска библиотека (САД) |
| Историја | 2000 - |
| Пристап |
| Цена | бесплатно |
| Опфат |
| Полиња | медицина |
| Записна продорност | индекс, извадок и полн текст |
| Опфатени формати | стручни написи |
| Бр. на записи | 10.800.000  |
| Врски |
| Мреж. место |  |
| Список на наслови |  |

**PubMed Central** (**PMC**) — бесплатно складиште на стручни написи од полето на медицината и биотехнологијата. Како една од главните бази на истражувачки податоци на Националниот центар за биотехнолошки информации (NCBI), PubMed Central не е само складиште на документи. Информациите поднесени на PMC се заведуваат (ндексираат) и срочуваат со дополнети метаподатоци, медицинска онтологија и единствени назнаки кои ги зборатуваат структурираните XML-податоци за секој напис. Содржините на PMC can можат да се поврзат со други бази на NCBI, и да бидат достапни преку пребарувачкиот систем Entrez, што ѝ овозможува на јавноста подобрен начин на откривање, читање и надградување на биомедицинските сознанија.

PubMed Central е одделен проект од PubMed. PubMed Central е бесплатна дигитална архива на целосни написи, достапни секому во секое време преку прелистувач (со различни уредби за понатамошна употреба). За разлика од тоа, иако PubMed е пребарлива база на одредници за биомедицински наслови и извадоци, полнотекстните написи се сместени на други места (печатени или семрежно, бесплатно или со претплата).

Во декември 2018 г. архивата на PMC содржела преку 5,2 милиони написи, со учество од издавачи и автори кои ги поднесуваат нивните ракописи во сладиштето согласно правилата на NIH. Од јануари 2013 до јануари 2014 г. поднесоците на авторска иницијатива броеле над 103.000 трудови во текот на тие дванаесет месеци. PMC опфаќа околу 4.000 стручни списанија кои придонесуваат кон складиштето со нивните објавени содржини. Некои издавачи ги поднесуваат содржините на PubMed Central извесно време по нивното издавање („период на ембарго“), и тоа од неколку месеци до неколку години (најчесто 6-12 месеци). PubMed Central е клучен пример за „систематска надворешно распространување од трето лице“ кое сè уште е недозволено според договорите на многубројни издавачи со нивните автори.

## Поврзано

* PubMed
* Medical Subject Headings

## Наводи

## Надворешни врски

* PubMed Central на Ризницата ?
* PubMed Central — матична страница (англиски)
* Систем за поднесување на Националниот здравствен институт на САД (NIHMS) (англиски)
* Правила за јавен пристап на NIH (англиски)
# Глобален информативен систем за биоразновидност

Глобален информативен систем за биоразновидност
*Global Biodiversity Information Facility*|  |
| Вид место | биоразновидност, природонаука |
| Опслужувано подрачје | цел свет |
| Адреса | gbif.org |
| Комерцијално | не |
| Пуштено | 2001 (2001) |
| Тековна состојба | активно |

Земји-учеснички во јуни 2025 г.
**Глобален информативен систем за биоразновидност** (англиски: *Global Biodiversity Information Facility*, **GBIF**) — меѓународна организација посветена на распространување на податоци за биоразновидноста на семрежјето. Податоците доаѓаат од бројни установи разни делови на светот; информациската архитектура на GBIF нуди пристап и пребарливост на овие податоци од единствен портал. Во нив се обработени растенијата, животните, габите и микробите од целиот свет, како и податоци за нивните научни имиња.

Задачата на GBIF е да овозможи слободен и отворен пристап до светските биоразновидносни информации, а во поддршка на одржливиот развој. Особен нагласок се дава на учеството на партнери, дотурот на податоци, разработка на постапки и стандарди, со цел да се обезбеди целовитост и меѓусебна складност, градејќи информатичка инфраструктура која ги поврзува различните видови податоци од разни извори, градење на капацитети и развој на аналитички алатки за подобрено одлучување.

GBIF се стреми да изгради информатички врски помеѓу дигиталните податочни ресурси за разни единици од гени до екосистеми, и да ги поврзе прашањата од научно со оние од општествено значење по пат на геонаведување и ГИС-алатки. Делува во соработка со други меѓународни организации како Каталогот на живиот свет (*Catalogue of Life*), Стандардите за биоразновидносно информирање, Конзорциумот за линиски код на живиот свет (CBOL), Енциклопедијата на живиот свет (EOL) и Глобалниот систем на земјонабљудувачки системи (GEOSS). Податоците достапни преку GBIF со годините доживеале огромен пораст, особено благодарејќи на учеството на граѓански научници.

Од 2002 до 2014 г. GBIF доделувал престижната глобална награда „Ебе Нилсен“ од полето на биоразновидносната информатика, а во вредност од 30.000 евра. Во 2018 г. Секретаријатот на GBIF давал две годишни награди: Предизвикот „Ебе Нилсен“ и Наградата за млади истражувачи.

## Поврзано

* Биоинформатика
* Биоразновидност

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница
* Краток опис на GBIF
* Мрежа на GBIF
* Објавувачи на податоци во GBIF
# Меѓународен индекс на растителни имиња

Меѓународен индекс на растителни имиња
*International Plant Names Index*|  |
| Вид место | база на податоци |
| Сопственик | Проект за растителни имиња |
| Создавач | Кралски ботанички градини во Кју, Харвардски хербариум и Австралиски национален хербариум |
| Адреса | ipni.org |
| Место на Алекса |  469.881 (април 2014) |
| Комерцијално | не |
| Зачленување | незадолжително |

**Меѓународен индекс на растителни имиња** (англиски: *International Plant Names Index*, крат. **IPNI**) — бесплатна база на податоци која ги содржи имињата на семените, папратните и црвоточните растенија и дава библиоградски податоци за истите. Најдобро се опфатени видовите и родовите. Целта на базата е да се одбегне непотребно упатување на голем број првоизворници при пребарувањето на имињата и особините на таксоните.

Базата има и список на стандардизирани авторски кратенки, првично заснован на Брамит и Пауел (1992). Списокот редовно се подновува со нови кратенки.

## Опис

IPNI е соработка помеѓу Кралските ботанички градини во Кју (Index Kewensis), Харвардскиот хербариум (Gray Herbarium Index) и Австралискиот национален хербариум (*APNI*). Базата е збирка на имиња заведени во овие три установи и работи на стандардизација на информациите. Стандардот за авторски кратенки препорачан од Меѓународниот правилник за номенклатура на алгите, габите и растенијата како „Автори на растителни имиња“ (*Authors of Plant Names*) на Брамит и Пауел.

Базата ги следи и имињата објавени во стручните списанија и дава индекс на истите.
Во 2010 г. е отпочнат придружниот проект The Plant List кој има за цел да ги утврдува прифатените имиња на видовите.

Истото место го води и проектот Index Fungorum, посветен на габите.

## Поврзано

* The Plant List
* Index Fungorum

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница  на IPNI
* Пребарување на растителните имиња — IPNI
* Пребарување на автори и нивните кратенки — IPNI
# The Plant List

*The Plant List*|  |
| Вид место | енциклопедија |
| Достапно на | англиски |
| Создавач | Кралски ботанички градини во Кју и Ботаничка градина на Мисури |
| Адреса | theplantlist.org |
| Пуштено | декември 2010 |
| Тековна состојба | неактивен од 2013 (верзија 1.1), заменет со World Flora Online |

**The Plant List** (во прев. „Список на растенија“) — список на ботанички називи на растенија создаден од Кралските ботанички градини во Кју и Ботаничката градина на Мисури и пуштен во 2010 г. Бил предвиден како сеопфатна евиденција на сите познати називи на растителните видови во историјата, во склоп на Глобалната стратегија за заштита на растенијата. Базата не е подновена од 2013 г. бидејќи проектот е заменет од World Flora Online.

## World Flora Online

Во октомври 2012 г. е пуштен проектот World Flora Online како замена за постоечкиот, со цел да објави податоци за сите растенија до 2020 г. Ова е проект на Ковенцијата за биоразновидноста на ОН, со цел да се запре загубата на растителни видови до таа година. Разработен е во соработка на група установи од светот за да ги опфати сите видови растенија до 2020 г.

Постои и придружниот проект Меѓународен индекс на растителни имиња (IPNI), во кој е исто така вклучена ботаничката градина во Кју. IPNI има задача да даде подробни информации за трудовите кои ги опишуваат растенијата, а не да одреди кои се прифатени видовни имиња. Новообјавените имиња автоматски се префрлаат од IPNI во Светскиот контролен список на избрани растителни семејства (*World Checklist of Selected Plant Families*), базата на која работел Plant List.

## Содржина

The Plant List има 1.064.035 научни имиња на растенија на ниво на видови, од кои 350.699 се прифатени видовни имиња од 642 растителни семејства и 17.020 растителни родови.
На списокот се прифатени 350.699 поединечни видови со 470.624 нивни синоними, што значи дека многу видови имаат повеќе од едно име. Во 2014 г. The Plant List имал уште 243.000 „неразрешени“ имиња, што значи дека ботаничарите дотогаш не успеале да одредат дали се работи за одделен вид или дуплирање на поединечните видови.

## Поврзано

* Меѓународен индекс на растителни имиња
* Plants of the World Online
* Викивидови

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница (англиски)
* World Flora Online — флора од сите познати видови на светот (англиски)
* State of the World's Plants Архивирано на 7 септември 2018 г. (англиски)
# Plants of the World Online

Plants of the World Online| Достапно на | англиски |
| Сопственик | Кралски ботанички градини во Кју |
| Адреса | powo.science.kew.org |
| Комерцијално | не |
| Пуштено | март 2017 (2017-03) |

**Plants of the World Online** (**POWO**) — семрежна таксономска база на податоци на Кралските ботанички градини во Кју, Англија.

## Историја

По Конвенцијата за биоразновидноста, Кралските ботанички градини во Кју го пуштиле мрежното место во март 2017 г. со цел создавање на сеопфатна база на сите семени растенија во светот. Првичната задршка била на тропската африканска флора, особено замбезиската флора на западна и источна тропска Африка.

Од март 2024 г. мрежното место прикажува предвидувања за ризикот од изумирање на сите 328.565 познати видови на цветни ратенија создадени со ВИ.

## Опис

Базата црпи од истиот таксономски извор како Меѓународниот индекс на растителни имиња, — Светскиот контролен список на васкуларни растенија (World Checklist of Vascular Plants, WCVP).

Базата содржи информации за светската флора собрани од ботанички истражувања во изминатите 250 години. На располагање се податоци од проекти кои повеќе немаат семрежно присуство или такви што никогаш не биле достапни за јавноста. POWO вклучува информации за таксономијата, распознавањето, распределбата, одликите, загрозеноста и употребата на растителните видови низ светот, а има и голем број слики.

Во март 2026 г. POWO содржела 1.444.000 светски имиња на растенија, 530.400 подробни описи и 509.900 слики.

## Поврзано

* Индекс на имиња на австралиски растенија
* Конвенција за биоразновидноста
* eMonocot
* Меѓународен индекс на растителни имиња
* Tropicos
* World Flora Online

## Наводи

## Надворешни врски

* Матична страница (англиски)
# Tropicos

Tropicos|  |
| Издавач | Ботаничка градина на Мисури (САД) |
| Јазици | англиски, француски, шпански |
| Пристап |
| Цена | отворен пристап |
| Опфат |
| Полиња | растителна таксономија |
| Временски опфат | 1703-денес |
| Геопросторен опфат | неотропско царство |
| Бр. на записи | 4,2 милиони |
| Врски |
| Мреж. место | tropicos.org |

**Tropicos** (*Тропикос*) — база на ботанички податоци со таксономски информација за растенија од неотропското царство (Средна и Јужна Америка). Со неа раководи Ботаничката градина на Мисури. Содржи слики и таксономски и библиографски податоци за преку 6,88 милиони хербариумски примероци. Покрај тоа, има податоци од преку 55.000 научни публикации. Може да се пребарува на англиски, француски и шпански. Најстарите записи датираат од 1703 г.

## Наводи

## Надворешни врски

* Tropicos на Ризницата ?
* Матична страница
# Еволутивна биологија

Графичка презентација на современото „дрво на животот“.
**Еволутивната биологија** се занимава со проучување на процесот на историскиот развој на биосистемите, наречен еволуција.
# Генетска варијација

**Генетска варијација** или **генетска разновидност** е поим од популационата генетика и еволуцијата; претставена е со разликите во ДНК-низите во рамките на една популација. Варијацијата настанува по пат на мутации и може понатаму да се мултиплицира со рекомбинација.

Генетската варијација е важна бидејќи претставува „суров материјал“ за природната селекција.

## Меѓу единките од популацијата

Генетската варијација што се среќава меѓу единките на една популација може да се утврди на различни нивоа. Можно е утврдување на генетска варијација од набљудувања на фенотипската варијација, и тоа како на квантитативните белези (белези кои варираат континуирано и се кодирани од многу гени, на пример, должина на нозете кај кучињата), така и на дискретните белези (белези кои се дискретни категории и се кодираат од еден или неколку гени, на пример, бела, розова, црвена боја на венечните ливчиња кај одредени цветови).

Варијацијата може исто така да се утврди со проучување на разновидноста на ниво на ензими, користејќи го процесот на белковинска електрофореза. Полиморфните гени имаат повеќе од еден алел на секој локус. Половина од гените што кодираат ензими кај инсектите и растенијата би можеле да се полиморфни, додека полиморфизмите се поретки кај ‘рбетниците.

И како последно, генетската варијација е причинета од разновидноста во редоследот на нуклеотидните бази. Новите технологии им овозможуваат на научниците директно да ја секвенционираат ДНК, што открило дури и повеќе генетска варијација отколку што претходно било утврдено со белковинската електрофореза. Испитувањата на ДНК покажаа генетска варијација во кодирачките региони, но и во некодирачките интрон-региони на гените.

Генетската варијација ќе резултира во фенотипска варијација доколку разновидностите во редоследот на нуклеотидите во дадена ДНК-низа резултираат во разлика во редоследот на аминокиселините во белковините кодирани од таа ДНК-низа, и ако добиените разлики во низата на аминокиселини влијаат на формата, а со тоа и функцијата на ензимот.

## Меѓу популациите

Географската варијација кај гените често се јавува меѓу популации кои живеат на различни локации. Географската варијација може да се должи на разликите во селективните притисоци или на генетското поместување.

## Mерење

Варијацијата во рамките на популација најчесто се мери како процент на генски локуси кои се полиморфни или процент на генски локуси кај единките кои се хетерозиготни.
# Квантитативна генетика

**Квантитативната генетика** е гранка на популациона генетика која ги проучува наследените основи на фенотиповите кои постојано се менуваат (како што се висината или тежината), за разлика од квалитативните, чија промена е дисконтинуирана (наизменично), каде што генетските производи се дискретно препознатливи (како што се бојата на очите, и на сите системи на крвни групи). Според тоа, квантитативната генетика го проучува степенот на наследност на мерливите - метрички и меристички (променливи) равенки - кои постојано се менуваат или флуктуираат.

Според Бејтсон, квантитативните особини (QTL) се ДНК региони кои влијаат на квантитативните фенотипски особини или се поврзани со тие гени. Ова, во последно време, освен квантитативната генетика, директно се однесува и на молекуларната генетика.

На пример, тие ја користат квадратната равенка проширување за да го претстават оплодувањето на гаметите за да формираат зигот. Меѓутоа, поради континуираната распространетост на фенотипски мерки, квантитативната генетика треба да вклучи многу други статистички методи (како ефект, средна вредност (просек) и варијанса) за да ги поврзе фенотиповите со основните генетски принципи. Некои од можните фенотипови (описни) може да се анализираат како дискретни (алтернативни) категории или како континуирани секвенци на фенотипови, во зависност од дефиницијата на мерката на прагот, или како метрика кога се квантизираат. Мендел исто така го разгледал ова прашање во својата основна, плодна работа, особено забележувајќи го неговиот опис на високиот или џуџестиот грашок, кој всушност се однесувал на должината на стебленцето.

Според Бејтсон, квантитативните особини (QTL) се ДНК региони кои влијаат на квантитативните фенотипски особини или се поврзани со тие гени. Ова во последно време, освен квантитативната генетика, директно се однесува и на молекуларната генетика.

## Поврзано

* Полигенско наследство
* Генски интеракции

## Наводи
# Проток на гени

**Проток на гени** (*или* **генска миграција**) − поим од популационата генетика кој претставува преминување на алелите од гените од една популација во друга.

Миграцијата во или надвор од популацијата може да биде одговорна за промена на алелните честоти (количината на членови кои носат одредена варијанта на ген). Имиграцијата може исто така што резултира во додавањето на нови генетски варијанти на воспоставениот генетски фонд од одреден вид или популација.

Постојат неколку фактори кои влијаат на степенот на генски проток меѓу различни популации. Еден од најзначајните фактори е подвижноста, бидејќи колку е поголема подвижноста на една единка, толку таа има поголем миграторен потенцијал. Животните се поподвижни за разлика од растенијата, иако поленот и семињата може да се пренесат на големи растојанија преку животните или ветерот.

Одржаниот генски проток меѓу две популации може да доведе исто така до комбинација на два генетски фонда, притоа редуцирајќи ја генската варијабилност меѓу двете групи. Токму поради ова генскиот проток дејствува силно против видообразбата, со рекомбинирање на генските пулови на групите, и со тоа намалување на разликите во генската варијабилност кои би довеле до целосна видообразба и создавање на ќеркини видови. На пример, доколку еден вид на трева расте на двете страни од автопатот, мошне е веројатно дека поленот ќе се пренесе од едната страна на другата и обратно. Ако ова поленово зрно е способно да го оплоди растението каде што ќе пристигне и да даде животоспособно потомство, тогаш алелите содржани во поленот делотворно се пренеле од популацијата на едната страна од автопатот до другата.

## Пречки за генскиот проток

Физичките пречки за генскиот проток најчесто (но не секогаш) се природни. Тие можат да бидат непреминливи планински ланци, океани или пространи пустини. Во некои случаи тие може да се вештачки, направени од човекот, како Кинескиот Ѕид, кој го попречува генскиот проток на нативните растителни популации. Примероци од истиот вид кои растат на двете страни од ѕидот развиле генетски разлики, бидејќи не постоел генски проток за да овозможи рекомбинација на генските пулови.

Пречките за генскиот проток не мора секогаш да се физички. Видовите можат да живеат во истата животна средина и да покажуваат многу ограничен генски проток, што може да е резултат на ограничена хибридизација или хибридизација која дава неприлагодени хибриди.

## Наводи
# Адаптивна радијација

Мешавина на растенија -{*Argyroxiphium sandwicense subsp. macrocephalum*}-, оние што цветаат и оние што не цветаат.
**Адаптивна радијација** (приспособена) е еволуционен модел, каде што мнофгу сродни видови се развиваат од единствен предок
# Коеволуција

Бумбарите и цветовите кои тие ги опрашувале коеволуирале заедно така што станале зависни едни од други за нивниот опстанок.
**Коеволуцијата** (паралелната еволуција) е заедничка промена кај два или повеќе вида кои се тесно поврзани.
# Дивергентна еволуција

Дарвинови зеби се јасен и познат пример на дивергентната еволуција, во која видот на предците се одделува на многубројни видови на потомци со слични и различни одлики.
**Дивергентна** (оддалечувачка) еволуција е процес во којшто два или повеќе сродни видови стануваат сè поразлични.

## Поврзано

* Адаптивно зрачење
* Деволуција
* Еволуција
* Молекуларна еволуција
# Абиогенеза

Докамбриски строматолит. Според пишувањата од 2002 г., староста се проценува на 3,5 милијарди години, а настанала од работењето на цијанобактериите.
**Абиогенеза** или **појава на животот** (од грчки: a — негативна честичка, био-... и ...-генеза) — процес на претворање на неживата природа во жива. Во потесна смисла на зборот, абиогенезата подразбира и образување органски соединенија вообичаени во живата природа, надвор од телото без учество на ензими. Алтернатива на потеклото на животот на Земјата е панспермијата, која, сепак, не го решава главното прашање за потеклото на животот, туку само го турка во уште подалечното минато на вселената. Според современите модели, животот се појавил на Земјата пред околу 4,1—3,8 милијарди години, додека самата планета е создадена пред околу 4,5 милијарди години. Најстарите познати фосилни строматолити се стари 3,7 милијарди години.

## Наводи

## Надворешни врски