# Зелки

| Зелки |
| --- |
|  |
| Повиена зина (*Barbarea vulgaris)* |
| Научна класификација |
| Царство: | Растенија |
| Нерангирано: | Скриеносеменици |
| Нерангирано: | Евдикоти |
| Нерангирано: | Розиди |
| Ред: | Зелковидни |
| Семејство: | **Зелки** Burnett |
| Родови |
|
во текстот. |

**Зелки** или **синапи** (науч. *Brassicaceae*, syn. *Cruciferae*) — семејство со преку 330 родови и околу 3.700 видови (според податоците на Кралските ботанички градини во Кју). Името *Brassicaceae* е изведено од родот *Brassica*. *Cruciferae* е постаро име кое значи **крстоцветни** растенија, бидејќи четирите венечни ливчиња од цветот се распоредени во вид на крст. Меѓутоа, според МКБН, и двете имиња можат да се употребуваат.

Најголеми родови од ова семејство се *Draba* (365 видови), *Cardamine* (200 видови, но местото на овој род е нејасно), *Erysimum* (225 видови), *Lepidium* (230 видови) и *Alyssum* (195 видови).

Семејството ги содржи некои од добро познатите растенија, како *Brassica oleracea* (дива зелка), *Brassica rapa* (репка), *Raphanus sativus* (ротква), *Cochlearia armoracia* (рен), *Brassica nigra* (црн синап), *Sinapis alba* (бел синап), *Arabidopsis thaliana* (познат моделен организам во генетиката) и многу други. Зелкоцветните растенија се космополити, но сепак се концентрирани во северните умерени региони, а го достигнуваат своето максимално распространување по Средоземјето.

## Систематика

Според системот APG, семејството е вклучено во редот *Brassicales*. Постарите системи (како оној на Артур Кронквист) ги сместувал во *Capparales*, ред кој повеќе не постои.

Поради производството на гликозинолатни соединенија (синапно масло), отсекогаш се претпоставувало дека постои блиска поврзаност помеѓу зелкоцветните растенија и растенијата од семејството *Capparaceae*. Скорешните истражувања на Hall et al. (2002) покажуваат дека *Capparaceae* се парафилетични во однос на *Brassicaceae*, при што родот *Cleome* и неколку негови сродници се поблиски со *Brassicaceae* отколку со другите родови од *Capparaceae*. Поради ова, во APG системот на класификација, овие две семејства се споени во една - *Brassicaceae*. Некои други автори го сместуваат родот *Cleome* во своја посебно семејство — *Cleomaceae*. Овде ќе биде опишана семејството на зелките *sensu stricto*, т.е. прифаќајќи дека *Cleomaceae* и *Capparaceae* се одделни семејства.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Brassicaceae *s.l.*  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Capparaceae** |
|  |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Cleomaceae** |
|  |
|  | **Brassicaceaes.s.* |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

## Опис

Цветен дијаграм на *Brassica*.
семејството се состои од тревести растенија со годишни, двегодишни или повеќегодишни животни циклуси.

Листовите се последователни (ретко наспрамни), понекогаш организирани во базални розети. Тие се многу често перести по изглед и немаат прилисници.

Градбата на цветовите е многу униформна во целото семејство. Тие имаат четири слободни венечни ливчиња и четири канџести чашкини ливчиња. Може да се дисиметрични или малку зигоморфни, со крстовидно подредување. Присутни се шест прашници, од кои четири се подолги и се наредени крстовидно следејќи го венчето, додека другите се пократки (тетрадинамичен цвет). Плодникот е составен од два споени плодни листови, а устенцето е многу кратко, со два лобуса. Плодникот е натцветен. Цветовите образуваат ебрактеатни рацемозни соцветија. Цветната формула на ова семејство е:  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Опрашувањето е по пат на ентомофилија, поради што и се создава нектар во основата на прашниците и се складира на чашката.

Плодот е вид на кутијка наречена *силика*. Тој се отвора со два капака, кои претставуваат изменети плодни листови, оставајќи го семето прикачено за плацентата и ткивото кое останало на местото каде се одделиле капаците (**replum**).

## Поважни родови

Листови и цветови од карфиол.
Некои од поважните родови на Зелки на економски и хортикултурен план се:

* *Alyssum*
* *Anastatica*
* *Arabis*
* *Armoracia*
* *Betreroa*
* *Brassica* — зелка
* *Camelina*
* *Capsella*
* *Cardamine*
* *Cardaminopsis*
* *Crambe*
* *Dentaria*
* *Draba*
* *Erysimum*
* *Hesperis*
* *Isatis*
* *Lepidium* — добрејка
* *Lunaria*
* *Raphanus*
* *Sinapis* — синап
* *Ibolya*

## Галерија

* Различни сорти на дива зелка (*Brassica oleracea*): кељ, прокељ, савоја, кинески кељ.
* Нива со зелки во Македонија
* Нива со пролетни зелки во Македонија
* Нива со необрани есенски (зимски) зелки во Македонија
* Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
* Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
* Нива посадена со есенска зелка во Гевгелиско
* Нива со есенска зелка во Струмичко
* Нива со есенска зелка во Струмичко
* Нива со есенска зелка во Струмичко
* Нива со есенска зелка во Трубарево
* Нива со есенска зелка во Трубарево

## Поврзано

* Дива зелка
* Зелка (род)

## Наводи