# Огистен Пирам де Кандол

**Огистен Пирам де Кандол** (роден на 4 февруари 1778
 година - починал на 9 септември 1841
 година) — швајцарски ботаничар. Рене Дефонтен ја започнал неговата ботаничка кариера со тоа што го препорачал за работа во хербариум. Во рок од неколку години, де Кандол воспоставил нов род на растенија и продолжил да документира стотици растителни семејства, создавајќи нов природен систем на класификација на растенијата.

Иако неговиот главен фокус бил ботаниката, де Кандол придонел и во сродни области како фитогеографија, агрономија, палеонтологија, медицинска ботаника и економска ботаника.

Огистен Пирам де Кандол ја вовел идејата за „војна на природата“, која влијаела врз Черлс Дарвин и врз принципот на природна селекција.

Де Кандол препознал дека различни видови можат да развијат слични карактеристики кои не потекнуваат од заеднички еволутивен предок — појава позната како конвергентна еволуција.

Во текот на својата работа со растенија, де Кандол забележал дека движењето на листовите кај растенијата следи речиси 24-часовен циклус дури и при постојана светлина, што укажува на постоење на внатрешен биолошки часовник. Иако многу научници се сомневале во неговите наоди, експерименти спроведени повеќе од еден век подоцна потврдиле дека „внатрешниот биолошки часовник“ навистина постои.

Потомците на Огистен Пирам де Кандол ја продолжиле неговата работа во областа на класификацијата на растенијата. Неговиот син Алфонс и Касимир придонеле за продолжување и проширување на делото *Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis*, обемен каталог на растенија започнат од Огистен Пирам де Кандол.

## Ран живот

Огистен Пирам де Кандол бил роден на 4 февруари 1778 година во Женева, тогаш дел од Женевската Република, како син на Огистен де Кандол, поранешен службеник, и неговата сопруга Луиз Елеонор Бријер.

Неговото семејство потекнувало од старо семејство од Прованса во Франција, кое се преселило во Женева кон крајот на 16 век за да избегне религиозно прогонство.

На седумгодишна возраст, Огистен Пирам де Кандол заболел од тежок случај на хидроцефалус, што значително влијаело врз неговото детство. Сепак, се смета дека покажувал силна склоност кон учење и се истакнувал во училиште со брзо усвојување на знаења од класичната и општата литература, како и со способност за пишување поезија.

Во 1794 година започнал со научни студии на Женевскиот колеџ, каде што студирал под менторство на Жан Пјер Етијен Воше, кој подоцна го инспирирал да ја посвети својата кариера на ботаниката.

## Кариера во ботаниката

Огистен Пирам де Кандол поминал четири години на Женевската академија, каде што студирал наука и право според желбите на својот татко. Во 1798 година се преселил во Париз, откако Женева била припоена кон Француската Република.

Неговата ботаничка кариера формално започнала со помош на Рене Дефонтен, кој го препорачал за работа во хербариумот на Чарлс Луис, наследникот на Брутел во текот на летото 1798 година. Оваа позиција значително му го зголемила угледот и му овозможила дополнителна обука од Дефонтен.

Во 1799 година, де Кандол го основал својот прв растителен род, *Senebiera*.

Првите научни дела на Огистен Пирам де Кандол, *Plantarum historia succulentarum* (4 тома, 1799) и *Astragalogia* (1802), го привлекле вниманието на Жорж Кивје и Жан Баптист Ламарк. Со одобрение на Кивје, де Кандол во 1802 година дејствувал како заменик-предавач во Францускиот Колеџ.

Ламарк му го доверил уредувањето на третото издание на делото *Flore française* (1805–1815). Во воведниот дел, насловен *Principes élémentaires de botanique*, де Кандол предложил природен систем за класификација на растенијата, наспроти вештачкиот Линеов систем. Основната идеја на неговиот метод била дека таксоните не се распоредени по линеарна скала, туку претставуваат дискретни, а не континуирани единици.

Иако првото издание на делото било објавено од Ламарк во 1778 година, а второто во 1795 година, третото издание, иако формално носи и негово име, во голема мера било резултат на работата на де Кандол, додека Ламарк му овозможил користење на своето име и пристап до збирките.

Во 1804 година, Огистен Пирам де Кандол ги објавил своите *Essai sur les propriétés médicales des plantes* („Есеи за медицинските својства на растенијата“) и се стекнал со докторска диплома по медицина на Медицинскиот факултет во Париз.

Две години подоцна, во 1806 година, го објавил делото *Synopsis plantarum in flora Gallica descriptarum*. Потоа, по барање на француската влада, следните шест лета ги поминал изработувајќи ботанички и земјоделски преглед на Франција, кој бил објавен во 1813 година.

Во 1807 година бил назначен за професор по ботаника на Медицинскиот факултет на Универзитетот во Монпелје, каде што во 1810 година станал прв носител на катедрата по ботаника. Неговата настава се состоела од теренски часови на кои присуствувале 200–300 студенти, кои започнувале во 5:00 часот наутро и траеле до 19:00 часот навечер.

Во овој период, Огистен Пирам де Кандол се зближил со португалскиот полимат Хозе Кореира да Сера, кој бил португалски амбасадор во Париз и делувал во широка меѓународна мрежа на научници и мислители. Меѓу нив се вклучени Џозеф Бенкс, американските природонаучници Томас Џеферсон и Вилијам Бартрам, како и француските научници Антоан Лорен де Жисје и Жорж Кивје.

Поддршката на Кореја да Сера за идејата за нагласување на сличноста и симетријата во класификацијата на растенијата имала значително влијание врз де Кандол, што тој подоцна го признал во своите дела.

Додека работел во Монпелје, Огистен Пирам де Кандол го објавил своето дело *Елементарни теории на ботаника* (1813), кое вовело нов систем на класификација и терминологија во таксономијата.

Во 1816 година се вратил во Женева, а следната година бил поканет од владата на кантонот Женева да ја преземе новооснованата катедра по природна историја.

семејната куќа на де Кандол во Женева
Огистен Пирам де Кандол го поминал остатокот од својот живот работејќи на развој и усовршување на природниот систем за класификација на растенијата. Тој ја започнал својата работа во делото *Regni vegetabillis systema naturale*, но по издавањето на два тома сфатил дека обемот на проектот е преголем за да биде завршен во целост.

Поради тоа, во 1824 година започнал со издавање на пообемно ограниченото дело *Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis*. Сепак, успеал да заврши само седум тома, што претставува приближно две третини од планираното издание.

И покрај тоа, де Кандол успеал да опише и класифицира над сто растителни семејства, со што значајно придонел за поставување на емпириските основи на општата ботаника.

Иако неговиот главен интерес била ботаниката, тој во текот на кариерата се занимавал и со сродни научни области, вклучувајќи фитогеографија, агрономија, палеонтологија, медицинска ботаника и економска ботаника.

Во 1827 година, Огистен Пирам де Кандол бил избран за придружен член на Кралскиот институт на Холандија.

Огистен Пирам де Кандол бил првиот од четири генерации ботаничари во семејната династија де Кандол. Тој се оженил со госпоѓица Торас, а нивниот син Алфонс подоцна го наследил неговото место во ботаниката и ја продолжил работата на делото *Prodromus*.

Внукот, Касимир де Кандол, исто така придонел за *Prodromus* преку детални истражувања и опис на растителното семејство Piperaceae. Правнукот, Ричард Емил Огистен де Кандол, исто така бил ботаничар.

Огистен Пирам де Кандол починал на 9 септември 1841 година во Женева, по подолг период на болест. Истата година бил избран за член на Американското Филозофско друштво.

## Наследство

Огистен Пирам де Кандол е запаметен по растителните родови *Candollea* и *Candolleodendron*, како и по неколку видови именувани во негова чест, меѓу кои *Eugenia candolleana* и *Diospyros candolleana*, како и габата *Psathyrella candolleana*.

Научното списание *Candollea*, кое објавува трудови од областа на систематската ботаника и филотаксономијата, исто така е именувано по де Кандол и неговото семејство, во знак на признание за нивниот придонес во ботаничките науки.

Тој бил ментор на француско-мексиканскиот ботаничар Жан Луј Берландје и се смета дека ја поттикнал Мари Ан Либер да се занимава со истражување на криптогамската флора.

### Систем за класификација

Огистен Пирам де Кандол бил меѓу првите што ја формулирале идејата за „војна на природата“, опишувајќи ги растенијата како „во војна едни со други“, во смисла на конкуренција меѓу различни видови за простор и ресурси.

Черлс Дарвин го проучувал „природниот систем“ на класификација на де Кандол во 1826 година, додека бил на Универзитетот во Единбург. Подоцна, во раните фази на развој на својата теорија во 1838 година, Дарвин ја разгледувал идејата за „борба меѓу видовите“, која ја поврзал и со влијанието на Thomas Malthus, при што овие притисоци станале основа за концептот на природна селекција.

Во 1839 година, де Кандол ја посетил Велика Британија, а Дарвин го поканил на вечера, што им овозможило директна дискусија за овие научни идеи.

Огистен Пирам де Кандол бил меѓу првите научници што ја разликувале морфолошката од физиолошката природа на растителните органи. Тој сметал дека морфологијата на растенијата се определува од бројот на органите и нивната заемна положба, а не од нивните физиолошки функции.

Со тоа, де Кандол се обидел да им припише специфични причини на структурните и нумеричките односи меѓу органите, правејќи разлика помеѓу главните и споредните аспекти на симетријата кај растенијата.

За да ги објасни промените во симетријата кај различни растителни делови — кои можеле да го отежнат препознавањето на еволутивните врски — тој го вовел концептот на хомологија.

### Хронобиологија

Огистен Пирам де Кандол дал значаен придонес во областа на хронобиологијата. Надоврзувајќи се на претходни истражувања за циркадијалните движења на листовите кај растенијата, изведени од научници како Жан-Жак д'Ортус де Мајран и Анри-Луј Духамел ду Монсо, де Кандол во 1832 година забележал дека растението *Mimosa pudica* има слободен циклус на отворање и затворање на листовите од околу 22–23 часа при постојана светлина. Овој период е пократок од приближниот 24-часовен циклус на смена на ден и ноќ на Земјата.

Бидејќи овој ритам опстојувал и без надворешни светлосни сигнали, де Кандол заклучил дека мора да постои внатрешен, ендоген биолошки часовник. Тој исто така предложил дека не постои надворешен „фактор X“ поврзан со ротацијата на Земјата кој го диктира овој ритам, што тогаш било широко прифатена хипотеза меѓу дел од научниците.

И покрај неговите наоди, идејата за надворешен фактор опстојувала сè до средината на 20 век. Подоцна, во 1920-тите, Erwin Bünning ги потврдил сличните заклучоци, а понатамошни експерименти, вклучително и оние спроведени на Јужниот Пол и во вселенски услови, дополнително го потврдиле постоењето на внатрешни циркадијални осцилации независни од надворешни знаци.

## Објавени дела

## Наводи

## Надворешни врски

* [[:openlibrary:authors/{{{id}}}|Дела од Огистен Пирам де Кандол]] во Open Library — Семрежен архив
* Дела од или за Огистен Пирам де Кандол на Семрежниот архив