Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Божур

| Божур |
| --- |
|  |
| *Paeonia suffruticosa* |
| Научна класификација |
| Типски вид |
| *Paeonia officinalis* L. |
| Sections |
| * *Moutan*
* *Onaepia*
* *Paeoniae*

and for lower taxa see text |
|  |
| The range of *Paeonia*. |

**Божур** (латински: *Paeonia*) е род на повеќегодишни растенија од едночленото семејство на **божурите** (*Paeoniaceae*). Тоа е тревни или полудрвенести растенија со подземно туберозно задебелено стебло, со двојни, тројни или повеќекратно поделени, наизменично распоредени лисја. Цветот е голем, единствен, полусиметричен, црвено-розова по боја. Овошјето е во форма на вреќа со голем број големи семиња. Цвета во пролет од март до мај. Разни видови пиони растат диви и се одгледуваат како наши омилени народни цвеќиња. Еднаш на училиште, а денес само во народната медицина, се користат цвеќиња, поретко клубени и семиња, за третман на епилепсија, голема кашлица, за смирување на возбудениот нервен систем, за лекување на хемороиди итн. Билката е **отровна** и не е доволно тестирана хемиски или клинички. На некои места, божурот сè уште се користи како лек. Случаите на труење не се невообичаени, бидејќи не-стручњаците не ја знаат дозата или начинот на употреба на божурот. Коренот содржи танин, есенцијално масло, маснотии, шеќер, некои алкалоиди и други непознати состојки. Хомеопатската медицина користи свеж корен.

Цветот содржи танин и пеонидин (една гликозидна антоцијанинска боја). Некогаш се користело против епилепсија, а денес на некои места против спазматична кашлица и како состојка на чај за пушење и за астматичари.

Семето содржи мрсно масло, шеќер, танини, смола и боја. И некогаш се користеше против епилепсија. Предизвикува повраќање. Кај нас жените го користат за регулирање на менструацијата и така најлесно се јавува труење.

Не се препорачува употреба на божурот за лекување.

Во Србија има пет видови заштитен див божур.

* обичен (латински: *Paeonia officinalis*) во Тара, Голина (кај Заечар) и во Косово
* банатски божур латински: *Paeonia banatica*) со живеалиште во Делиблатско Песочиште
* степски, тесен лист или тенок лист божур (латински: Paeonia tenuifolia)
* машки божур (латински: *Paeonia corallina*)
* Косовски божур (латински: Paeonia peregrina) најраспространето, со живеалиште во источна Србија и Косово

## Народни имиња

Народни имиња: арапче, божур, божур, брожва, деветок, роза-дух, женски божур, цвет од крал, курјак, мачур, прстен, цвеќиња од тројство, тројачка рожица, туркарика.

## Видови на божур

* Тревни видови (околу 30 видови):
* Вуди видови (околу 8 видови)

## Божурот како мотив во уметноста

* „Божур“ — песна на српскиот поет Милан Ракиќ.

## Литература

* Јован Туцаков: Третман со билки.
* Драгослав Животиќ и Драгана Животиќ: Лековити билки во народната медицина.

## Наводи

## Надворешни врски
# Обична жалфија

| Обична жалфија |
| --- |
|  |
| Цветови на обичната жалфија |
| Научна класификација |
| Царство: | Plantae |
| Оддел: | Magnoliophyta |
| Класа: | Magnoliopsida |
| Ред: | Lamiales |
| Семејство: | Lamiaceae |
| Род: | *Salvia* |
| Вид: | S. officinalis |
| Научен назив |
| Salvia officinalis L. |

**Обична жалфија** (*Salvia officinalis*) — мало повеќегодишно грмушесто растение со задрвенето стебло, сивкасти листови и сини до розови цветови. Потекнува од Средоземниот регион.

Жалфијата се култивира како зачинска и медицинска билка. Ова растение е познато и од делови на Европа, особено на Балканскиот Полуостров, каде служи за добивање на етерични масла.

Латинскиот назив на целиот род *Salvia* потекнува од латинскиот збор „salvare“, што значи „спасување, лечење“, бидејќи Римјаните уште пред 2000 години ја ценеле и ја користеле за лечење.

## Медицинска употреба

|  |  |
| --- | --- |
|      | Ве молиме, обрнете внимание на ова **важно предупредување** во врска со темите од **областа на медицината (здравјето)**. |

Од жалфијата се користи исклучиво листот. Најлековит лист се добива кога жалфијата почнува да цвета, а тоа е најчесто во мај. Листот се бере, се суши и се чува внимателно. Главната лековита состојкка на листот од жалфија е испарливото миризливо етерично масло, што е содржано од 1,5 до 2,5%. Лековитоста на листот потекнува од танинот. И горките материи во жалфијата делуваат лековито.

Жалфијата е дел од големиот број лекови кои се употребуваат за плакнење на устата и грлото, бидејќи содржи корисни и безопасни средства кои ја зајакнуваат слузокожата (танинот) и делуваат антисептично (етеричното масло).

Пред откривањето на антибиотиците, жалфијата со векови била користена во форма на чај против потење кај болните од туберкулоза, бидејќи го намалува лачењето на потните жлезди. Чајот и другите лекови направени од жалфија се користат и за јакнење на организмот.

## Надворешни врски

* *Salviae officinalis folium*
# Анеуплоидија

| Анеуплоидија |
| --- |
| Специјалност | Медицинска генетика  |

**Анеуплоидијата** претставува мутација во бројот на хромозомите (т.е. плоидноста), при што доаѓа до појава на абнормален број на хромозоми во кариотипот на единката. Ваквиот вид на промени (синдроми), кога има поголем или помал број на хромзоми, се едни од најчестите генетски нарушувања кај луѓето. Различните видови на организми имаат различен број на хромозоми, така што поимот "анеуплоидија" не се однесува на одреден број на хромозоми, туку на состојбата при која хромозомската содржина во дадена клетка е абнормална.

Анеуплоидијата за првпат е откриена во 1915 година кај татулата (*Datura stramonium*), потоа кај винската мушичка (*Drosophila melanogaster*) во 1920, а кај човекот во 1959 од страна на францускиот генетичар Жером Лежен.

## Механизми на настанување

Главниот механизам за настанување на анеуплоидија е нераздвојување на хромозомите при клеточната делба. Ова нераздвојување може да се манифестира со неодделување на хомологните хромозоми во мејоза I, или со неодделување на сестринските хроматиди за време на мејоза II или митоза. Резултатот од оваа грешка во поделбата е клетка со нерамномерен број на хромозоми. На пример, кога се губи само еден единечен хромозом од диплоидниот пар на хромозоми (2n-1) се добива моносомија, појава при која добиените ќеркини клетки со дефектна делба ќе бидат без еден хромозом во некој од своите хромозомски парови. Доколку, пак, се додава како вишок еден хромозом повеќе, тогаш таквата состојба се нарекува трисомија, при што ќеркините клетки добиени со дефектна делба ќе имаат еден хромозом повеќе во некој од паровите.

## Видови на анеуплоидии

Анеуплоидијата може да се јави во вид на:

* нулисомија - загуба на цел пар од хомологни хромозоми; единките со ова нарушување се нарекуваат нулисомици и нивниот хромозомски состав се означува како 2n-2;
* моносомија - загуба на еден хромозом од одреден пар; единките се моносомици, а нивниот хромозомски состав е 2n-1;
* трисомија - додавање на еден хромозом во парот; единките се трисомици, а нивниот хромозомски состав е 2n+1;
* тетрасомија - додавање на цел пар на хромозоми на нормалниот пар хомолози; единките се тетрасомици, а хромозомскиот состав им е 2n+2.

Освен овие видови на анеуплоидии, кога е афектиран само еден пар на хомолози, има случаи и кога се засегнати повеќе парови. На пример, тоа е случај при двојната моносомија, каде недостасува по еден хромозом од секој од двата пара на хомолози (2n-1-1) и двоен тетрасомик кој содржи додатен пар на хромозоми во два нормални парови на хомолози (2n+2+2).

## Наводи

## Надворешни врски

|  |  |
| --- | --- |
| Класификација | П · Р · П* **МКБ-10**: Q90-Q98
* **МКБ-9-CM**: 758
* **MeSH**: D000782
 |

* Тестирање на анеуплоидија Архивирано на 8 септември 2006 г.
* Aneuploidy FAQ Архивирано на 29 декември 2006 г.
* Генетика на анеуплоидите
* Анеуплоидија: трисомија и моносомија Архивирано на 27 февруари 2009 г.
* Chromosomal Chaos and Cancer - Peter Duesberg, Scientific American, May 2007
# Цикасови

| Cycadophyta Период: Ран Перм - денес |
| --- |
|  |
| *Cycas revoluta* со соцветие. |
| Научна класификација |
| Царство: | Plantae |
| Оддел: | **Cycadophyta** |
| Класа: | **Cycadopsida** |
| Ред: | **Cycadales** Dumortier |
| Фамилии |
|
Cycadaceae фамилија на цикас
Stangeriaceae фамилија на стангерија
Zamiaceae фамилија на замија |

**Цикасовите растенија** се стара група на семени растенија кои се одликуваат со голема круна од сложени лситови и кратко стебло. Тие се зимзелени, голосемени и дикотиледонски растенија. Често се мешаат со палмите или папратниците, но не се поврзани со ниеден од нив, а припаѓаат на одделот **Cycadophyta**.

Цикасовите растенија се распространети во суптропските и тропските делови на светот. Тие може да се сретнат во Јужна Америка, Средна Америка (каде се најраспространети), Австралија, Тихоокеанските Острови, Јапонија, Кина, Индија, Мадагаскар и во јужниот и тропски дел на Африка, каде постојат 65 видови. Некои од цикасите се приспособени за живот на сурова полупустинска клима и можат да растат на песочна, па дури и карпеста подлога. Може да се изложени на директно Сонце или сенка, а некои се и толерантни на солена вода или почва. Цикасовите растенија се мала компонента на царството на растенијата денес, но за времето на диносаурусите тие биле доста застапени. Од овие растенија се прави саго.

Тие се специјализирани опрашувачи, а влегуваат во симбиоза со цијанобактерии при што го врзуваат слободниот азот од атмосферата. Цијанобактеријата со која е цикасот во симбиоза произведува невротоксин наречен BMAA кој се содржи во плодот на цикасовите растенија.

Постојат околу 289 видови, 11 родови и 3 фамилии цикасови растенија:

Подред Cycadineae
Фамилија Cycadaceae
Потсемејство Cycadoideae
*Цикас*. Има околу 90 видови во светот, од Африка до јужна Јапонија, Австралија и западните Тихоокеански Острови; Тип: *Ц. цирициналис* L.; Поврзано *Ц. пруиноса* и *Ц. револута*
Подред Zamiineae
Фамилија Stangeriaceae
Потсемејство Stangerioideae
*Стангерија*. Еден вид во јужна Африка; Тип: *Странгерија*
Потсемејство Bowenioideae
*Бовенија*. Два вида во Квинсленд, Австралија; Тип: *Б. спектабилис*
Фамилија Zamiaceae
Потсемејство Encephalartoideae
Племе Diooeae
*Диоон*. Десет видови во Мексико и Средна Америка; Тип: *Д. едуле*
Племе Encephalarteae
Потплеме Encephalartinae
*Енцефалартос*. Околу 60 видови во југоисточна Африка; Тип: *E. фридеричи-гуилиелми*, *E. трансвенозис *(Моџаџи цикас)**
Потплеме Macrozamiinae
*Макрозамија*. Околу 30 видови во Австралија; Тип: *M. ридлеи*
*Лепидозамија*. Два вида во источна Австралија; Тип: *Л. перофскјана*
Потсемејство Zamioideae
Племе Ceratozamieae
*Кератозамија*. Дванаесет видови во јужно Мексико и Средна Америка; Тип: *Ц. мексикана*
Племе Zamieae
Потплеме Microcycadinae
*Микроцикас*. Еден вид во Куба; Тип: *M. калокома*
Потплеме Zamiinae
*Чигуа*. Два вида во Колумбија; Тип: *Ч. рестрепои*
*Замија*. Околу 60 видови во Новиот Свет од Џорџија, САД до југот на Боливија; Тип: *З. пумила*; Поврзано *З. фурфурацеја*.
## Надворешни врски

* Цикаси - Фотоколекција Архивирано на 27 септември 2007 г.
# PDF

„PDF“ води овде. За други истоимени поими, видете PDF (појаснување).

Portable Document Format (PDF)| Наставка | `.pdf` |
| MIME-тип | `application/pdf
application/x-pdf
application/x-bzpdf
application/x-gzpdf` |
| Типски код | 'PDF ' (заедно со празното место) |
| UTI | com.adobe.pdf |
| Волшебен број | `%PDF` |
| Творец | *Adobe Systems* |
| Прва верзија | 1993 (1993) |
| Најнова верзија | 1.7 |
| Стандард(и) | ISO/IEC 32000-1:2008 |
| Мреж. место | *Adobe PDF Reference Archives* |

Portable Document Format (**PDF**) (прев. **Преносен формат за документи**) — податотечен формат создаден од страна на *Adobe Systems* во 1993 за размена на документи. *Adobe PDF* се користи за претставување на дводимензионални документи на начин независен од софтверот, хардверот и оперативниот систем. Секоја *Adobe PDF* податотека содржи целосен опис на неменливиот 2Д документ што подразбира текст, фонтови, слики и 2Д векторска графика. Во последно време може да се додаваат и 3Д слики во PDF документи со U3D или PRC и разни други формати.

Соосновачот на *Adobe Systems*, Џон Ворнок направил систем наречен „*Camelot*“ (Камелот), кој се развил во форматот *Portable Document Format* (*PDF*).

Порано бил неслободен формат, но на 1 јули 2008, PDF беше официјално пуштен како отворен стандард и издаден од Меѓународната организација за стандардизација како *ISO/IEC 32000-1:2008*. Последното издание како ISO 32000-2:2020 беше објавено во декември 2020 година.

## Технички детали

PDF се заснова на јазикот PostScript. Една PDF-датотека најчесто претставува комбинација од векторска графика, текст и растерска графика (битмапи). Основните видови содржина во PDF се:

* Сложен текст зачуван како текови на содржина (т.е. не е кодиран како обичен текст);
* Векторска графика за илустрации и дизајни кои се состојат од облици и линии;
* Растерска графика за фотографии и други видови слики;
* Останати мултимедијални објекти.

Во подоцнежните ревизии на форматот, PDF-документите поддржуваат и врски (внатре во документот или до веб-страници), формулари, JavaScript (првично достапен како додаток за Acrobat 3.0) или кои било други видови вградени содржини што можат да се обработат преку приклучоци (plug-ins).

PDF комбинира три технологии: еквивалентен подмножество од програмскиот јазик за опис на страници PostScript, но во декларативна форма, за генерирање на изгледот (распоредот) и графиката. Систем за вградување/замена на фонтови, што овозможува фонтовите да се пренесуваат заедно со документите. Систем за структурирано складирање за обединување на овие елементи и секоја поврзана содржина во една датотека, со соодветно компресирање на податоците.

## Наводи

## Надворешни врски

* *Adobe PDF 101*: Краток преглед на PDF (англиски)
# Квинсленд

**Квинсленд** (англиски: *Queensland*) е една од шесте сојузни држави на Австралија. Се граничи со Нов Јужен Велс на југ, Северната Територија на запад, и Јужна Австралија на југозапад. Квинсленд е запознаена во Австралија за природната убавина, заради големиот број на плажи и шуми, и Големиот Корален Гребен. Квинсленд има и голем број забавни паркови.

Грб на Квинсленд
Главен град е Бризбејн.

## Поврзано

* Голем Корален Гребен
# Алжир (град)

Карта на Алжир со местоположбата на градот Алжир.
Сателитска снимка на провинцијата Алжир.
Џамија Кетшава
**Алжир** (на арапски: **الجزائرal-Jazāʼir*, буквално "островите"; берберски: **Ldzayer**) — главен град и најголем град во Алжир во Северна Африка. Според пописот од 2008, населението на градот изнесувало 2,988,145, додека вкупниот број жители во агломерацијата бил 4,500,000. Прекар на градот е *al-Bahjah* (البهجة) или *Alger la Blanche* ("белиот Алжир"), поради белите згради кои се гледаат од морето. Алжир се наоѓа на западната страна на залив на Средоземното Море. Името на градот е резултат на неговата местоположба на слаповите на Сахел, верига од ридови паралелни со брегот.

Модерниот дел од градот е изграден на бреговите на Средоземјето, додека стариот дел е на ридовите. Стариот дел го краси цитадела.

## Наводи

## Надворешни врски

* Историски слики на Алжир
* Карта на Алжир Архивирано на 20 ноември 2006 г.
# Саксија

Керамичка саксија
**Саксија** — сад во кој се чува земја и растение. На дното има дупка, така што вишокот вода може да излезе во посебен сад направен за таа намена, кој е во облик на чинија. Традиционално, саксиите биле изработувани од керамика, а денес тие сè почесто се прават од пластика, а во последно време и од биоразградливи материјали. Садовите се користат за различни намени:

* одгледување украсни растенија
* транспортирање на растенија на нова локација
* одгледување садници
* одгледување деликатни растенија во области со студена клима.

## Историја

Низ вековите, употребата на саксиите влијаела на хортикултурната употреба на растенијата. Египќаните биле меѓу првите кои користеле саксии за транспорт на растенија од една до друга локација. Римјаните ги внесувале саксиите со засадени растенија внатре, кога времето било студено. При откривање на нови делови од светот и нови растенија, саксиите се користеле за транспорт на нови култури во другите делови на светот.

## Занимливости

Во Атина во периодот помеѓу 371 и 287 г. п.н.е., саксии со растенија биле фрлани во морето за време на фестивалот во чест на Градината на Адонис. Растението, кое го нарекле јужно дрво, се одгледувало во саксии, бидејќи било тешко да се одгледува во природата.

## Наводи

## Литература

* Birch, Samuel (1858). *History of Ancient Pottery*. J. Murray. стр. 202.CS1-одржување: ref=harv (link)
# Зеленики

| Buxaceae |
| --- |
|  |
| Обична зеленика или шимшир (*Buxus sempervirens*) |
| Научна класификација |
| Царство: | Растенија |
| Оддел: | Скриеносеменици |
| Класа: | Дикотиледони |
| Ред: | Зелениковидни |
| Семејство: | **Зеленики** Dumort. |
| Родови |
| *Buxus* (зеленика)
*Pachysandra*
*Sarcococca*
*Styloceras* |

**Зелениките** (науч. *Buxaceae*) се мала семејство на цветни растенија што опфаќа 4-5 рода со 90-120 видови. Растенијата се грмушки и мали дрва со космополитска распространетост. Во минатото се вбројувал и род *Notobuxus*, за кого подоцна е утврдено дека не е род, и дека всушност припаѓа во родот Зеленика (*Buxus*).

Фамилијата е признаена во системот APG II (2003), но со ново разграничување што го прифаќа родот *Didymeles* (два вида зимзелени дрва од Мадагаскар). Поновиот систем APG III (2009) ги сместува во свој ред Зелениковидни (*Buxales*).

## Наводи

* Balthazar, M. von, Peter K. Endress, P. K., and Qiu, Y.-L. 2000. Phylogenetic relationships in Buxaceae based on nuclear internal transcribed spacers and plastid *ndhF* sequences. *Int. J. Plant Sci*. 161(5): 785–792 (available online).
* Зеленики (*Buxaceae*) Архивирано на 4 април 2006 г., Didymelaceae Архивирано на 6 октомври 2014 г., Stylocerataceae Архивирано на 13 декември 2010 г. - Л. Вотсон и М.Џ. Далвиц (1992-) (англиски)