Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Канарски Острови

**Канарски ОстровиIslas Canarias**|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Детално) | (Детално) |

 |
|  |
| службен јазик | Шпански |
| Главен град | Санта Крус де Тенерифе Лас Палмас |

**Канарските Острови** (шпан. *Islas Canarias*) [http: 28.03° СГШ 15.35° ЗГД] претставуваат африкански архипелаг во Атлантскиот Океан под управа на Шпанија. Архипелагот се состои од седум поголеми, два помали и неколку сосема мали острови од вулканско потекло, и се наоѓа на околу 100 км од африканскиот брег.

Канарските Острови имаат статус на автономна област на Шпанија. На островите живеат околу 2,1 милиони жители. Улогата на главен град ја делат два града: Санта Крус де Тенерифе и Лас Палмас де Гран Канарија. Канарските Острови како дел од Шпанија припаѓаат на ЕУ, но не се вклучени во царинската и даночната унија на ЕУ.

Главна дејност е туризмот, потоа земјоделството. Годишно, околу 10 милиони туристи ги посетуваат островите. Покрај тоа, од Канарските Острови се извезуваат голем број егзотични земјоделски производи за ЕУ, на пример: смокви, лимони, портокали, кајсии, праски, шеќерна трска, итн. На островот Тенерифе е планината Теиде кои врв на 3718 метри надморска височина е највисоката планина во Шпанија.
# Хуан Фернандес (архипелаг)

| Острови Хуан Фернандес *Archipiélago Juan Fernández* |
| --- |
| Специјална територија и комуна на Чиле. |
|  |
| The town of San Juan Bautista in Cumberland Bay, Robinson Crusoe Island |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Знаме | Грб |

 |
|  Карта на Велигденскиот Остров, Сала и Гомес, Десвентурадас и Хуан Фернандес. |
| Држава | Чиле |
| Регион | Валпараисо |
| Покраина | Валпараисо |
| Откриен | 22 ноември 1574 |
| Колонизиран | 1895 |
| Статус на комуна | 21 септември 1979 |
| Специјална територија | 30 јули 2007 |
| Наречено по | Хуан Фернандес |
| Гл. град | Сан Хуан Баутиста |
| Управа |
|  • Вид | Општина |
|  • Орган | Општински совет |
|  • Алкалде | Леополдо Гонсалес Чарпентиер |
| Површина |
|  • Вкупна | 147,5 км2 (570 ми2) |
| Население (попис 2002) |
|  • Вкупно | 633 |
|  • Густина | 0,43/км2 (1,1/ми2) |
|  • урбано | 598 |
|  • рурално | 35 |
| Пол |
|  • мажи | 377 |
|  • жени | 256 |
|  |
| Час. појас | Часовен појас (UTC-4) |
|  • Лето (ЛСВ) | Летна часовен појас (UTC-3) |
| Повик. бр. | 56 |
| Валута | чилеанско пезо |
| Мреж. место | Juan Fernández Islands |

**Островите Хуан Фернандес** (шпански: *Archipiélago Juan Fernández*) се слабо населени острови во Океанија, Тихиот Океан. Островите се наоѓаат на 600 км оддалеченост од Чиле, под чија управа се островите. Островите се составени од три главни вулкански острови: Робинзон Крусо, Алехандро Селкирк и Санта Клара.

Островите биле четири години дом на Александар Селкирк, и тоа можеби било инспирација за пишување на романот Робинзин Крусо. Островите имаат вкупна површина од 181 километар квадратен, од кои 93 км2 се од Робинзон Крусо и Санта Клара и 33 км2 од Александар Селкирк. Според пописот од 2002, островите имаат население од 633 жители и сите се на островот Робинзон Крусо. 598 жители живеат во главниот град Сан Хуан Баутиста.

## Острови

* Робинзон Крусо, (﻿ / ﻿) (или на шпански познат како *Isla Más a Tierra*), е најблиску до чилеанскиот брег и е опколен од помалите островчиња:
	+ Хуананга, (шпански: *Islote Juananga*)
	+ Санта Клара (﻿ / ﻿) (шпански: *Isla Santa Clara*), островче кое има 1 километар квадратен
* Алехандро Селкирк (﻿ / ﻿) (или на шпански познат како *Isla Más Afuera*)

Најголем остров е Робинзон Крусо и има 93 км2. Највисока точка на островот е ЕлЈунке и има 916 метри надморска височина. Алехандро Селкирк има 50 км2 и највисоката точка изнесува 1.319 метри надморска височина. Санта Клара има 2.2 км2 и највисоката точка има 350 метри.

* Карѕа на Робинзон Крусо.
* Карта на Алехандро Селкирк.

## Наводи

## Поврзано

* Океанија
* Тихи Океан
* Чиле

## Надворешни врски

* Официјално мрежно место на островите
* Хуан Фернандес на World Wildlife Fund
* Човеково влијание врз растителноста на Хуан Фернандес
* Слики од Хуан Фернандес
* Архива за Хуан Фернандес
# Луковица

За други значења на поимот, погл. Луковица (појаснување).
Луковици од кромид, кои ги користи човекот во исхраната.
**Луковица** (науч. B*ulbus*) — видоизменето стебло, подземен орган, кој се среќава кај некои растенија. На нејзиниот долен дел се наоѓа коренот. Присутна е кај претставниците од фамилиите на лилјани (или кринови), фам. кокичиња, фам. лукови и др. Исполнува неколку многу важни функции. За време на периодот на мирување, надземниот дел на некои растенија (лалиња, лилјани, хипеаструми и др.) пресушува. Овој период обично настапува кога условите на средината ќе се влошат (студ, затоплување итн.). Во овој период растението треба некако да се запази до новото подобрување на условите. Тоа ги складира сите хранливи материи кои ги има на располагање во својата луковица, која започнува да се окрупнува. На пример, со настапувањето на зимата, растението мирува сè до пролетта, односно до почетокот на новиот вегетативен период. Во овој момент луковицата игра клучна улога - чува сè што е неопходно за животот на растението. Со подобрување на условите, дадениот вид растение се буди и од луковицата се развиваат листовите. Старата луковица загинува, но на нејзиното место се појавува нова. Овој тип на видоизменети стебла се препокриени со заштитни лушпи, бидејќи неретко се омилената храна на некои животни (вклучително и човекот). Кај некои видови луковиците се отровни, што е приспособување кон истата причина. Понекогаш од една луковица може да израснат по 2 растенија, кои, пак, следната година ќе образуваат 2 одделни луковици. Кај нив исто така е можно удвојување, и така процесот продолжува.
# Соцветие

Глава на хризантема
Реса на Alnus incana
**Соцветие** — група цветови на заедничка оска. Биолошкото значење на соцветието е што групирањето на цветовите го олеснува опрашувањето бидејќи инсектите посетуваат повеќе цветови за кратко време кога се групирани и полесно се забележуваат во лисјата. Исто така, соцветијата со многу мали цветови полесно се придвижуваат со воздух, што е важно за растенијата кои се опрашуваат со ветер.

Заедничката оска е **вретено на соцветието**, кое може да се разгранува:

* моноподијално или
* симподијално.

Во зависност од тоа како вретеното се разгранува, се разликуваат два основни вида на соцветија:

1. рацемозни и
2. цимозни.

## Рацемозни (гроздести) соцветија

* Китка или грозд
* Клас
* Чешел
* Кочан
* Штит
* Глава
* Сложен штит
* Метличка

Вретеното на овие соцветија се разгранува моноподијално, така што оската долго расте, а од неа се образуваат странични гранки со цветови, па дури на крајот на нејзиниот врв се развива цвет. Најмладиот цвет е секогаш оној на врвот на вретеното.

Видови на рацемозни соцветија се:

1. китка или грозд, кај кого на долгото вретено се наоѓаат цветовите на дршки со иста должина;
2. клас, на долгото вретено се наоѓаат седечки цветови;
3. чешел е, всушност, китка, само цветните дршки се со различна должина, долните, постарите цветови имаат подолги дршки;
4. штит, од краткото вретено поаѓаат зрачно распоредени дршки со иста должина;
5. глава, вретеното е проширено, кратко, задебелено и на него има седечки цветови;
6. кочанот е ист како и класот освен што вретеното е валчесто и задебелено;
7. реса е клас чие вретено е тенко, витко и виси;
8. сложен клас, кај кое на вретеното наместо цветови се наоѓаат класови;
9. сложен штит, од краткото вретено поаѓаат штитовите;
10. метличката е составена од голем број на китки или класови.

## Цимозни (чаталести) соцветија

* Свијок
* Кривударка
* Дихазиум
* Полихазиум

Вретеното се разгранува **симподијално** така што многу рано завршува со својот раст со донесување цвет, па под него се развиваат една или повеќе странични гранки. Така цветот од првата оска е најстар.

Во зависност од тоа колку странични оски (една, две или повеќе) се образуваат по првата, се разликуваат три вида на овие соцветија:

1. монохазиум, меѓу кои најпознати се кривударката и свијокот;
2. дихазиум и
3. полихазиум.

## Галерија

* Глава
* Глава
* Глава
* Глава: 1-јазичести (женски) и 2 - цевчести (хермафродитни)цветови.
* Клас
* Сложен штит
* Сложен штит
* Штит
* Чешел
* Чешел
* Китка

## Наводи

## Литература

* Којић, М: Ботаника, Научна књига, Београд, 1989.
* Којић, М: Физиолошка екологија културних биљака, Научна књига, Београд, 1987.
* Маринковић, Р, Татић, Б, Блаженчић, Ј: Морфологија биљака, Београд, 1979.
* Јанчић, Р: Сто наших најпознатијих лековитих биљака, Научна књига, Београд, 1988.
* Јанчић, Р: Лековите биљке са кључем за одређивање, Научна књига, Београд, 1990.

## Надворешни врски

* Соцветие на Ризницата ?
* Бионет училиште Архивирано на 7 јуни 2015 г.
# Околуцветник

Двоен околуцветник на слезовина: зелена чашка и светло розовоцрвено венче
**Околуцветник** (латински: *perianthium*) или **цветна обвивка** — претставува стерилен дел од цветот, чија главна улога е заштита на понежните репродуктивни органи — прашниците и толчниците (плодниците).

Елементите што го сочинуваат околуцветникот се нарекуваат околуцветни ливчиња (лат. *tepal*) или околуцветни сегменти. Најчесто, околуцветникот е составен од два круга ливчиња: надворешните, кои обично се зелени, се нарекуваат чашкини ливчиња (лат. *sepala*) и ја образуваат чашката, додека внатрешните обоени лисја се нарекуваат венечни ливчиња (лат. *pétalum*), создавајќи го внатрешниот круг — венчето. Меѓутоа, постојат и намалени околуцветници, кај кои е отежнато разликувањето меѓу чашкените и венечните ливчиња.

## Наводи

## Надворешни врски

* Perianth
# Алкохол

Хидроксилната (OH) функционална група во молеклула од алкохол
Во општа употреба, зборот **алкохол** (од Арапски *al-khwl* الكحول, или al-ghawl الغول) најчесто се однесува на етанол, познат и како зрнест алкохол (направен од житни растенија), или, пак, на било кој пијалак кој содржи етанол (види алкохолен пијалак). Последица на ова значење е поимот алкохолизам (зависност од алкохол). Другите форми на алкохол најчесто се именуваат со појаснувачка придавка, на пример *изопропил алкохол*, или со наставката *-ол*, како во *изопропанол*.

Во хемијата, **алкохол** е поопшт поим, кој се применува за секоја органска супстанца во која хидроксилната (-*OH*) група е поврзана со јаглероден атом, кој, од друга страна, е поврзан со други водородни и/или јаглеродни атоми. Општата формула за едноставен алкохол кој не содржи прстени е **CnH2n+1OH**.

Гледан како дрога, често алкохолот (етанолот) е причина за ефекти кои го забавуваат човечкиот централен нервен систем.

## Реакции

### Оксидација

Првичните алкохоли (R-CH2-OH) можат да се оксидираат до алдехиди (R-CHO) или до карбоксилни киселини (R-CO2H), додека вторичните алкохоли (R1R2CH-OH) се оксидираат до кетони (R1R2C=O). Третичните алкохоли (R1R2R3C-OH) не се оксидираат.

Механизам на оксидација на првичен алкохол
## Галерија

* Алкохол во течен азот и негово горење

## Наводи
# Нектар

Нектар од камелија
**Нектар** е слатка течност што ја излачуваат жлездите на цветните растенија. Тоа е хранлива состојка со помош на која растенијата ги привлекуваат пчелите и другите инсекти, за да го подобрат нивното опрашување. Во пчеларството нектарот што го собираат пчелите се користи во производството на мед.

Во старогрчката митологија, нектарот е име за пијалакот на боговите, посладок од медот, а кој заедно со амброзијата им овозможувал да ја задржат вечната младост.

## Нектарот како тема во уметноста и во популарната култура

Нектарот се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:

* „Капки нектар“ - песна на Јохан Волфганг Гете.
* „Нектар“ (англиски: *Nectar*) - песна на британската рок-група „Тиндерстикс“ (*Tindersticks*) од 1993 година.

## Извори