Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Нутрија

Нутрија

| Нутрија Период: доцен плиоцен-денес |
| --- |
|  |
| Заштитен статус |
|  Незагрозен  (МСЗП 3.1) |
| Научна класификација [ у ] |
| Царство: | Животни |
| Тип: | Хордови |
| Класа: | Цицачи |
| Ред: | Глодачи |
| Семејство: | Нутрии |
| Род: | Нутрија |
| Вид: | **Нутрија** |
| Научен назив |
| Myocastor coypus (Molina, 1782) |

**Нутрија**, или **којпу** ((науч. *Myocastor coypus*)), е голем тревопасен, полуакватичен глодач и единствен член на семејството *Myocastoridae*. Потекнува од умерените зони на Јужна Америка, но луѓето го имаат пренесено во Северна Америка, Европа, Азија и Африка, првенствено заради одгледување за крзно. Иако во некои региони сѐ уште го ценат поради крзното, неговиот деструктивен начин на исхрана и копање дупки го прават овој инвазивен вид штетник низ поголем дел од неговата животна средина.

Нутријата е присутна и ширум Македонија.

## Наводи

## Надворешни врски

* „*Нутрија*“. *— Енциклопедија на живиот свет*.
* „Нутрија“. Обединет таксономски информативен систем. (англиски)
# Полов диморфизам

|  |
| --- |
| Pioneer plaque |
| Male pelvis | Female pelvis |
|
Горе: Илустрација на маж и жена.
 Долу: Споредба на карлиците на маж (лево) и жена.  |

**Полов диморфизам** се нарекува систематската разлика во формата помеѓу единки од различен пол кај ист вид животни. Примерите во природата се однесуваат на растот, бојата, изгледот на крзното итн. Се смета дека кај повеќето видови половиот диморфизам е резултат на сексуалната конкуренција - освојување на женката преку додворување со изгледот или со борба меѓу мажјаците.

Зборот диморфизам доаѓа од грчките зборови *ди* - два и *морф* - форма.

Примери за полов диморфизам:

* Морски слон, мажјакот е поголем
* Фазан женка (лево) и мажјак
* Паун се додворува на пауница
* Мажјакот на патката има зелена глава
* (*Orgyia recens*)above♂, below♀
* Женка од видот Cryptopsaras couesii со мажјакот паразитски закачен близу до клоаката (стрелка)
* Пајаци од видот Argiope appensa, поголемата е женка
# Полова селекција

**Полова селекција** (**полово одбирање**) е интраспецифичен (внатревидов) тип на селекција која го објаснува еволутивното потекло на полово диморфните сигнални структури. Чарлс Дарвин ја постулирал половата селекција како еден од трите типа на селекција во теоријата на еволуција.

## Три типа на селекција: разграничување

Во 1859, во својата книга »*Потеклото на видовите*« (»*За потеклото на видовите по пат на природна селекција...*«), Дарвин ги опишал природната и вештачката селекција на следниот начин:

* *Вештачката селекција* е причинска селекција на единки со одредени посакувани својства за човекот. Единките кои не ги поседуваат овие својства се строго лишени од размножување. Ова може да доведе до форми кои имаат помал фитнес од нивните предци. Причината за овој редуциран степен на размножување може да е поголема веројатност за зарази или редуциран животен циклус.
* *Природната селекција* се одвива без вмешување на човекот. Оние единки кои имаат поголем фитнес имаат поголем репродуктивен успех, т.е. единките кои поседуваат својства кои им овозможуваат да преживеат во дадената животна средина (адаптација).
# Ултравиолетово зрачење

Ултравиолетовата светлост е невидлива (затоа светлоста која ја емитува УВ лампа се нарекува **црно светло**), но поради тоа што веднаш се јавува во спектарот под виолетова потсетува на неа.
**Ултравиолетово зрачење** (или **ултравиолетовата светлина**) — електромагнетно зрачење на кое одговараат бранови должини од 400 до 10 нанометри.

Овој вид на електромагнетно зрачење има поголема енергија од видливото зрачење (од 400 до 800 нанометри) кое може да го види човековото око.
# Мустаќи (зоологија)

Мачка со вибриси
**Мустаќи**, или **вибриси** се цврсти, функционални влакна кај живородните цицачи со кои го восприемаат своето опкружување. Овие влакна се фино специјализирани за оваа намена, додека другите видови влакна се погруби како тактилни сензори. Иако мустаќите се специфично оние што се наоѓаат околу лицето, познато е дека вибрисите растат во групи на различни места околу телото. Ги имаат повеќето цицачи, вклучувајќи ги и сите нечовечки примати, а особено ноќните цицачи. Меѓутоа, монотремите ги немаат.

## Наводи
# Слепо црево

| Слепо црево |
| --- |
|  |
| Normal location of the appendix relative to other organs of the digestive system (frontal view). |
| Податоци |
| Систем | Систем за варење |
| Артерија | Артерија на слепото црево |
| Вена | Вена на слепото црево |
| Назнаки |
| Латински | *appendix vermiformis* |
| TA | A05.7.02.001 |
| FMA | FMA:14541 |
| [уреди на Википодатоците] |

**Слепо црево** (лат. *coecum*) е црволик додаток или преостаната шуплива цевчеста формација прикачена на продолжетокот од дебелото црево. Слепото црево кај човекот, вообичаено од 8-10 см и помалку од 1,3 см, нема функција во системот за варење. Неговите мускулни ѕидови ги исфрлаат своите мукозни секрети или кои било цревни содржини што влегуваат во него.

## Воспаление на слепото црево

Блокада на отворот може да спречи исфрлање и да предизвика воспаление на слепото црево; се собираат течности, бактериите се множат и слепото црево станува надуено и воспалено; ткивото во слепото црево почнува да изумира и органот може да пукне, предизвикувајќи воспаление на перитонеумот. Симптомите можат да започнат со умерена болка во горниот абдомен, околу папокот, или во целиот абдомен. Потоа може да се јави мачнина и повраќање. Болката може да се префрли во десниот долен абдомен. Вообичаено е присутна треска, но во првите фази ретко е висока. За да се направи разлика меѓу акутно воспалување на слепото црево од другите причини за стомачна болка потребен е внимателен преглед. Се лекува со отстранување на слепото црево (апендектомија).

## Наводи
# Црево (анатомија)

3= дванаесетпалечно црево, 4= тенко црево, 5= слепо црево, 6= црвулец, 7= колон, 8= ректум, 9= анус
**Црево** (латински: *intestinum*) — дел од системот за варење на повисоките повеќеклеточни организми, вклучувајќи ги и луѓето. Тоа е дел од гастроинтестиналниот тракт од пилорусот до анусот. Кај возрасен, целото црево е долго околу 8 метри, а неговата површина е многу голема поради цревните ресички — околу 40 м².

## Разлики во должината на цревата

Должината на цревата многу се разликува кај различни животински видови. Грабливите мачки, како што се лавовите, кои се исклучиво месојадни, имаат многу кратки црева, бидејќи месото се вари релативно брзо. Сештојадите, вклучително и луѓето, имаат подолги црева бидејќи на одредени растителни храни им е потребно подолго време да се преварат. Следствено, тревопасните животни имаат најдолги црева.

## Поделба

* Тенко црево :
	+ дуоденум (лат. *duodenum*),
	+ јејунум (латински: *jejunum*) и
	+ илеум (лат. *ileum*).
* Дебело црево :
	+ црвулец (лат. *appendix vermiformis* ),
	+ слепо црево (лат. *caecum* ),
	+ колон:
		- растечки колон (лат. *colon ascendens*),
		- попречно дебело црево (лат. *colon transversum*),
		- опаѓачки колон (лат. *colon descendens*),
		- сигмоиден колон (лат. *colon sigmoideum*),
	+ ректум (лат. *rectum*) - последниот дел од ректумот е анусот (лат. *анус* ).

## Наводи
# Полв

| Edible dormouse |
| --- |
|  |
| Заштитен статус |
|  Незагрозен  (МСЗП 3.1) |
| Научна класификација |
| Царство: | Animalia |
| Колено: | Chordata |
| Класа: | Mammalia |
| Ред: | Rodentia |
| Семејство: | Gliridae |
| Потсемејство: | Glirinae |
| Род: | Glis Brisson, 1762 |
| Вид: | G. glis |
| Научен назив |
| Glis glis (Linnaeus, 1766) |
|  |
| Edible dormouse range |
| Синоними  |
| * *Sciurus glis* Linnaeus, 1766
* *Myoxus glis* (Linnaeus, 1766)
 |

**Полв** (науч. *Glis glis*) — животно од родот на глодачите, слично на верверица. Живее и во Македонија.

## Наводи
# Главен комплекс на хистокомпатибилност

Шематски приказ на MHC класа I и MHC класа II молекули.
**Главниот комплекс на хистокомпатибилност** (англиски: *major histocompatibility complex (MHC)*) претставува група на белковини одговорни за презентирање на антигени на површината на клетките со цел тие да бидат препознаени од клетките на имуниот систем. Се разликуваат три подгрупи: класа I, класа II и класа III.
Класата I презентира епитопи на Т-клеточните рецептори од CD8+ T лимфоцитите, а класата II презентира пептиди на CD4+ лимфоцитите.