Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 сӱрем

|  |
| --- |
| ← **сӱрем** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**16 сӱрем** (16 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 197-ше (кужемдыме ийлаште — 198-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 168 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Грузий, Гергетоба (Чон йӧратымаш кече).

## Лӱмгече

* Католик лӱм-влак: Мария, Венедикт, Евстафий.
* Танле (православный) лӱм-влак: Александр, Анатолий, Василий, Георгий, Герасим, Демид, Иван, Константин, Марк, Михаил, Филипп, Фома.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечысе событий-влак*

* 1054 ий — Христиан черке католик да танле тын-влаклан йӱлалан пайлалтыныт.
* 1945 ий — Икымше ядерный оружий испытанийым эртен.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечынже шочшо-влак*

* 1958 ий — Геннадий Николаевич Королёв, юрист. Тудо Кужэҥер кундем Кокшародо ял гыч. Кызыт Угарманыште ила да политик школышто туныктышылан тырша. Тыгак Геннадий Николаевич ятыр книган авторжо, Юриспруденций шанче доктор.
* 1959 ий — Зинаида Алексеевна Веденькина, транспорт ушемын пашаеҥже. У Торъял кундем Веденкан ялыште шочын. 1979-ше ий гыч тудо Йошар-Оласе транспорт ушемыште троллейбус виктарышылан пашам ышта. 1989-1991-ше ийлаште уста пашазе Совет Ушем кӱшыл погынын депутатше лийын.
* 1962 ий — Сергей Филимонович Степанов, туныктышо. Звенигово олаште шочын. Тудын паша корныжо Звениговысо школ-интернат дене кылдалтын. Мер пашаште тудо кугу пагалымашым сулен. 21 ияш годымжак суап пашажлан «За отвагу» медаль дене палемдалтын.
* 1978 ий — Елена Леонидовна Петрова (Яндакова), марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2009).

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 16 кечынже колышо-влак*

## Калык пале

* Мокий ден Демидын кечыже. Ты кече пиалдымылан шотлалтын, сандене нимогай у пашам тӱҥалаш тыршен огытыл. Шудым солен пытараш тыршеныт.
* Кугезына-влак кеҥеж кечын тыгай калык палым эскереныт: мӱйшудо лышташ мландываке возеш — йӱр толеш.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 16 сӱрем Викиклатыште? |
# Итальян йылме

| Итальян йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | italiano |
| Эл-влак | * Италий
* Сан-Марино
* Швейцарий
* Ватикан
 |
| Ончышо организаций | Академия делла Круска[d] |
| Марла моштышо | * 64 800 000 еҥ (2019 ий)
 |
| Статус | в безопасности[d] |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
италийские языки
латинско-фалискские языки
романские языки
западноитальянские языки
итало-далматинские языки
итало-романские языки
итальян йылме |
| Возыктыш | итальянский алфавит[d] да итальянский шрифт Брайля[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | ита 235 |
| ISO 639-1 | it |
| ISO 639-2 | ita |
| ISO 639-3 | ita |
| WALS | ifi да ita |
| Ethnologue | ita |
| Linguasphere | 51-AAA-q |
| ABS ASCL | 2401 да 24 |
| IETF | it |
| Glottolog | ital1282 |
|  Википедия на этом языке |

**Итальян йылме** (итальянла *italiano*) — индоевропысо (роман) йылме.

*
* Итальян школышто кид дене возымо курсив.
*

## Литератур

* Berloco, Fabrizio (2018). *The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition*. Lengu. ISBN 9788894034813.
* Palermo, Massimo (2015). *Linguistica italiana*. Il Mulino. ISBN 9788815258847.
* Simone, Raffaele (2010). *Enciclopedia dell'italiano*. Treccani.

## Важ-влак
# Коста-Рика

**Коста-РикаRepública de Costa Rica*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Коста-Рикан тистыже | Коста-Рикан ойыпшо |

 |
|  |
|
Калыкле девиз: *Vivan siempre el trabajo y la paz*
Чапмуро: *Noble patria, tu hermosa bandera* |
| **Негызлыме** | 1821 |
| **Кугыжаныш йылме** | испан |
| **Рӱдола** | Сан-Хосе |
| **Виктем йӧн** | республик |
| **Президент** | Лаура Чинчилья |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 128-ше тӱняште 51 100 км² 0,7 |
| **Калык чот** чаклык | 123-шо тӱняште 4 253 897 (2010) 83 еҥ/км² |
| **Валюта** | колон (CRC) |
| **ЭЧЙ** ЭЧЙ/еҥ  | 68-ше тӱняште 29,32 млрд. $ (2009)
86-шо тӱняште
 6 345 $  |
| **Интернет-домен** | .cr |
| **Телефон-код** | +506 |
| **Шагат ӱштӧ** кеҥежым | UTC-6 UTC-6 |

**Коста-Рика** (испанла *Costa Rica*) — эл Йӱдвел Америкыште.
# XVI курым

XV курым WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 XVII курым

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1500 ийла: | *1500* | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 |
| 1510 ийла: | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 |
| 1520 ийла: | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 |
| 1530 ийла: | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 |
| 1540 ийла: | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 |
| 1550 ийла: | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 |
| 1560 ийла: | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 |
| 1570 ийла: | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 |
| 1580 ийла: | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 |
| 1590 ийла: | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 |
| 1600 ийла: | 1600 |

### XVI курымышто мо лийын

* 100 ий жапыште (XV–XVI курымлаште) Озаҥ 30 наре гана руш-влак ваштереш кынелын, тынар ганак руш-влакат сар дене ваш лектыныт.
* XVI курымын кокымшо пелыштыже марий-влак эрык верч кучедалаш тӱҥалыныт.

## Литератур

* Иванов, А. Г.–Сануков, К. Н. 1998: Марий калыкын историйже.

## Негыз
# 1821

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1821 Викиклатыште? |

## Мо лийын

* Морко селаште икымше марий школ почылтын.

## Кӧ шочын

## Кӧ колен
# Эквадор

**ЭквадорRepública del Ecuador*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Эквадорын тистыже | Эквадорын ойыпшо |

 |
|  |
|
Калыкле девиз: *Dios, patria y libertad*
Чапмуро: *Salve, Oh Patria* |
| **Негызлыме** | 1822 |
| **Кугыжаныш йылме** | испан |
| **Рӱдола** | Кито |
| **Виктем йӧн** | республик |
| **Президент** | Даниэль Нобоа |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 71-ше тӱняште 283 560 км² 8,8 |
| **Калык чот** чаклык | 65-шо тӱняште 13 850 000 (2005) 47 еҥ/км² |
| **Валюта** | доллар (USD) |
| **ЭЧЙ** ЭЧЙ/еҥ  | 71-ше тӱняште 53,2 млрд. $ (2004)
97-ше тӱняште
 3 980 $  |
| **Интернет-домен** | .ec |
| **Телефон-код** | +593 |
| **Шагат ӱштӧ** кеҥежым | UTC-5 UTC-5 |

**Эквадор** (испанла *Ecuador*) — эл Кечывалвел Америкыште.
# 1903

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1903 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

* 13 шорыкйол — Загайнов, Василий Федорович, Совет Ушем Герой (1943 колен)
* 4 ӱярня — Крисам Алдиар, Аяр, Аяр Ялпай, марий серызе, журналист.
* 27 сорла — Элнет Сергей, марий серызе, журналист, литератор, мер пашаеҥ.

## Кӧ колен
# 1914

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1914 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

* 17 шорыкйол — Фёдор Маслов, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын да Советско-японский сар-влакын участникше.
* 19 шорыкйол — Арсений Мурзай, курыкмарий серызе, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 26 пургыж — Василий Рожкин, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1965), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 28 пургыж — Ошэл Васлий, марий серызе, почеламутчо.
* 28 ӱярня — Николай Тихонович Пенгитов, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1951), профессор (1962), РСФСР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1974), Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1956), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже.
* 11 вӱдшор — Илья Васильев, марий серызе, туныктышо, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 21 ага — Константин Исаков (Константин Афанасьевич Исаков), марий серызе, почеламутчо, журналист, драматург, артист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 8 сорла — Макс Майн, марий серызе, почеламутчо, драматург, прозаик, журналист, кусарыше, РСФСР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1941), Марий АССР-ын Калык почеламутчыжо (1974), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 25 сорла — Анатолий Березин, марий серызе, туныктышо, I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 1 идым — Елизар Янгильдин, марий серызе, кусарыше, журналист, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

## Кӧ колен
# Панама канал

Панама каналын схемыже, каналым да эрташ корным ончыкта
**Панама канал** (испанла *Canal de Panamá*) — Панама элыште верланыше 77,1 километран карап канал, Атлантик тептеҥызым (Кариб теҥыз гоч) да Тыныс тептеҥызым ушна. Панама перешеек гыч канал кая. Панама канал - калыккокласе сатуланымашлан пеш кӱлешан канал. Гатун эр марте кажне могырышто шлюз уло. Кызытсе шлюзын лопкытшо - 33,5 м. Гатун эр - лӱмын ыштыме эр, теҥыз кӱкшыт деч 26 метр кӱкшытан улеш.