Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 2001

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 2001 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

## Кӧ колен

* 22 пургыж — Татьяна Иштрикова, руш серызе, почеламутчо, кусарыше, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1992), Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (1993).
* 12 пеледыш — Константин Коршунов, марий серызе, актёр, драматург, режиссёр, СССР Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (1969), Марий АССР-ын сулло артистше (1960), РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1979), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1985).
* 12 кылме — Василий Миронов, марий серызе, почеламутчо.
# Теҥыз

Шем теҥыз
**Теҥыз** (рушла море) — шинчалан кугу вӱд кап, тӱнямбал тептеҥызын ужашыже, йырже мланде але вӱдйымал курык. Южо теҥыз-влак вес теҥызын ужашыже лийын кертыт, мутлан Эгей теҥыз Мландепокшел теҥыз кӧргыштӧ улеш.

## Тептеҥызла почеш теҥыз-влак

### Тыныс тептеҥыз (Тихий океан)

* Аки теҥыз
* Бали теҥыз
* Банда теҥыз
* Беринг теҥыз
* Висаян теҥыз
* Кӧргӧ Япон теҥыз
* Эрвел Китай теҥыз
* Нарынче теҥыз
* Камотес теҥыз
* Коралл теҥыз
* Коро теҥыз
* У Гвиней теҥыз
* Минданао теҥыз
* Молукк теҥыз
* Охотск теҥыз
* Саву теҥыз
* Самар теҥыз
* Серам теҥыз
* Сибуян теҥыз
* Соломон теҥыз
* Сулавеси теҥыз
* Сулу теҥыз
* Тасман теҥыз
* Тувалу теҥыз
* Фиджи теҥыз
* Филиппин теҥыз
* Флорес теҥыз
* Хальмахера теҥыз
* Кечывалвел Китай теҥыз
* Ява теҥыз
* Япон теҥыз

Теҥыз
### Атлантик тептеҥыз

* Азов теҥыз
* Балтий теҥыз
* Гебрид теҥыз
* Ирланд теҥыз
* Кариб теҥыз
* Кельт теҥыз
* Ирмингер теҥыз
* Лабрадор теҥыз
* Мрамор теҥыз
* Саргасс теҥыз
* Йӱдвел теҥыз
	+ Ватт теҥыз
* Мландыпокшел теҥыз
	+ Адриатик теҥыз
	+ Альборан теҥыз
	+ Балеар теҥыз
	+ Ионий теҥыз
	+ Кипр теҥыз
		- Киликий теҥыз
		- Левант теҥыз
	+ Лигурий теҥыз
	+ Тиррен теҥыз
	+ Эгей теҥыз
		- Икарий теҥыз
		- Крит теҥыз
		- Миртой теҥыз
		- Фракий теҥыз
* Шем теҥыз

### Индий тептеҥыз

* Андаман теҥыз
* Аравий теҥыз
* Арафур теҥыз
* Йошкар теҥыз
* Лаккадив теҥыз
* Тимор теҥыз

### Йӱдвел тептеҥыз (Северный Ледовитый океан)

* Баренц теҥыз
	+ Печор теҥыз
* Баффин теҥыз
* Ош теҥыз
* Бофорт теҥыз
* Вандель теҥыз
* Эрвел-Сибирь теҥыз
* Гренландий теҥыз
* Густав-Адольф Принц теҥыз
* Густав Кронпринц теҥыз
* Кара теҥыз (Карское море)
* Лаптевмыт теҥыз
* Линкольн теҥыз
* Норвегий теҥыз
* Чукотко теҥыз

### Кечывалвел тептеҥыз

* Амундсен теҥыз
* Росс теҥыз
* Уэдделл теҥыз
* Скош теҥыз
* Лазарев теҥыз
* Дейвис теҥыз
* Беллинсгаузен теҥыз
* Моусон теҥыз
* Рисер-Ларсен теҥыз
* Содружество теҥыз
* Космонавт теҥыз
* Сомов теҥыз
* Дюрвиль теҥыз

## Теҥыз радамыш пуртымо залив-влак

* Бенгал залив (Индий тептеҥыз)
* Гудзон залив (Иян Йӱдвел тептеҥыз)
* Мексика залив (Атлантик тептеҥыз)
* Персид залив (Индий тептеҥыз)

## Кумдык почеш теҥыз-влак

| № | Теҥыз лӱм | Теҥызӱмбал кумдык (кв.км.) | Теҥызӱмбал кумдык (кв. миль) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Филиппин теҥыз | 5,177,762 | 2,000,000 |
| 2 | Коралл теҥыз | 4,791,000 | 1,850,000 |
| 3 | Аравий теҥыз | 3,862,000 | 1,491,130 |
| 4 | Эрвел Китай теҥыз | 3,500,000 | 1,351,936 |
| 5 | Вандель теҥыз | 2,800,000 | 1,081,548 |
| 6 | Кариб теҥыз | 2,754,000 | 1,063,000 |
| 7 | Мландепокшел теҥыз | 2,500,000 | 965,000 |
| 8 | Тасман теҥыз | 2,330,000 | 900,000 |
| 9 | Беринг теҥыз | 2,260,100 | 873,000 |
| 10 | Бенгал залив | 2,172,000 | 838,970 |

## Книга-влак

А. Можетта *Большой атлас морей и океанов* /Пер. с фр. Корнеева. Л. Ю.; Лемени-Македон П. П. —М.: БММ АО, 2005 г. ISBN 5-88353-234-9

## Тыгак ончо

|  |  |
| --- | --- |
|  | Теҥыз Викиклатыште? |

* Тептеҥыз
* Теҥыз вӱд
# Этнографий

**Этнографий** (акрет грекла ἔθνος — «этнос» (калык) да акрет грекла γράφω — «возем» гыч) — калык-влакын материальный ден духовный тӱвыраштым шымлыше шанче.
# 1900

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1900 Викиклатыште? |

## Мо лийын

* None

## Кӧ шочын

## Кӧ колен
# 13 сӱрем

|  |
| --- |
| ← **сӱрем** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**13 сӱрем** (13 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 194-ше (кужемдыме ийлаште — 195-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 171 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Казахстан — Кугыжаныш лӱдыкшыдымылык службын пашаеҥже-влакын кечышт.
* Шемкурык Эл — Кугыжаныш кече.
* Японий — Бон пайрем (тошто еҥ-влакым шарныме кече, 16 июль марте шуйна).

## Лӱмгече

* Католик лӱм-влак: Маргарита, Андрей, Генрих, Эрнест.
* Танле (православный) лӱм-влак: Андрей, Варфоломей, Иван, Матвей, Пётр, Сафон, Филипп, Фома, Иаков.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 13 кечысе событий-влак*

* 1871 ий — Лондонышто икымше гана пырыс-влак ончер эртен.
* 1882 ий — Российыште икымше телефон станций-влакым пашаш пуртымо.
* 1930 ий — Уругвайыште икымше футбол чемпионат тӱҥалын.

### Марий тӱняште

* 1958 ий — Провой кундем Какшамарий ялыште композитор Иван Ключников-Палантайлан чапкӱм шогалтеныт.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 13 кечынже шочшо-влак*

* 1969 ий — Эльвира Борисовна Сидоркина, тӱвыра пашаеҥ, книгагудо вуйлатыше. У Торъял кундем Тушнур ялеш шочын. Марий мер толкынышто тудо моткоч кугу пагалымашым сулен, VIII-ше марий погынын делегатше лийын.
* 1944 ий — Павел Михайлович Бастраков, кугыжаныш пашаеҥ. Шкеже У Торъял кундем гыч. Ончыч туныктымашыштат, партий пашаштат шуаралтын. Вара ял озанлык министерствышке куснен — министрын полышкалышыже лийын. 2001-ше ий гыч Павел Михайлович ты министерствынак паша да архив шотышто кучемын вуйлатышыже сомылым шуктен шога.
* 1960 ий — Надежда Валентиновна Огорельцева, туныктыш пашаеҥ. Ятыр ий йоча-влак дене пашам ышта, Маскасола кундемысе «Колокольчик» йочасадын вуйлатышыже. Ыштыме пашажлан Россий Федераций туныктыш да шанче министерствын чап таныкыше дене палемдалтын.

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Сӱрем тылзын 13 кечынже колышо-влак*

## Калык пале

* 12 апостолын кечыже. Кугече семынак, тиде кечын муным чиялтеныт да икте-весылан пӧлекленыт.
* Тиде жапыште игечымат эскереныт. Петро кече деч варат куку мура гын, кеҥеж кужу лиеш – маныныт.

### Марий калык пале

* Турий кудо вечла чонешта — тудо вечла йӱрым вучыман.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 13 сӱрем Викиклатыште? |
# Баск

| Баск |
| --- |
|  |
|  |
| Калыкчот: | 1,5-2 млн. наре |
| Кушто ила: | Испаний: Баск Эл
Франций  |
| **Йылме:** | Баск, испан, француз. |
| Тын: | Католик |

**Ба́ск** (баскла Euskaldunak) — йӱдвел Испанийыште да кечывалвел-касвел Францийыште илыше калык. Касвел европысо калык-влак кокла гыч лач баск-влак гына индоевропысо тӱшкан йылмыж дене огыт кутыро.
Баск йылме (баскла Euskara лӱмдалтеш) шкешотанлан шотлалтеш. Баск-влакын лекме шотышто тачат шанче каҥашымаш-влак эртат.
# 1111

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1111 Викиклатыште? |

**1111 ий** — XII курымын ийже.

## Мо лийын

## Кӧ шочын

## Кӧ колен