Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 907

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 907 Викиклатыште? |

**907 ий** — X курымын ийже.

## Мо лийын

## Кӧ шочын

## Кӧ колен
# 1949

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1949 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

* 1 шорыкйол — Валентин Николаевич Васильев, марий йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1984), доцент (1992), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Хельсинки), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004).
* 4 шорыкйол — Виталий Дмитриев-Ози, серызе, почеламутчо, басньывозызо, драматург, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1999).
* 6 ӱярня — Георгий Николаевич Валитов, марий шанчызе, йылмызе, туныктышо, доцент (1984), филологий шанче кандидат (1978), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004), «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже» (2009).
* 25 ага — Владимир Смирнов-Сэмэҥер, марий серызе, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже.
* 3 сӱрем — Рашида Апатеева, рушла возышо суас серызе, почеламутчо, туныктышо.
* 23 сӱрем — Юрий Владимирович Андуганов, марий йылмызе, филологий шанче доктор (1992), профессор (1993), Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1996), Россий естествознаний академийын член-корреспондентше (2004), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Хельсинки, 1985), Финн литератур обществын член-корреспондентше (Хельсинки, 1985), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988), Эстон Республикын 5-ше степенян «Маарьямаа Ырес» орденын кавалерже (2001).
* 17 сорла — Галина Семёновна Крылова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1988), доцент, «Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын почётан пашаеҥже».
* 21 кылме — Маргарита Ушакова, марий серызе, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2001).
* 28 теле — Анатолий Мокеев, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).

## Кӧ колен
# Литва

**ЛитваLietuvos Respublika*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Литван тистыже | Литван ойыпшо |

 |
|  |
|
Чапмуро: *Tautiška giesmė* |
| **Негызлыме** | 16 пургыж 1918 |
| **Кугыжаныш йылме** | литва |
| **Рӱдола** | Вильнюс |
| **Виктем йӧн** | республик |
| **Президент** | Гитанас Науседа |
| **Премьер-министр** | Ингрида Шимоните |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 121-ше тӱняште 65 302 км²  |
| **Калык чот** чаклык | 137-шо тӱняште 2 797 945 (2022) 45 еҥ/км² |
| **Валюта** | евро |
| **Интернет-домен** | .lt, .eu |
| **Телефон-код** | +370 |
| **Шагат ӱштӧ** | UTC +2:00 |

**Литва** (литовла Lietuva) — Европыcо эл.

Рӱдолаже Вильнюс.
# Опера

Тиде мутын вес ыҥже-влак улыт. Опера (ыҥ-влак) ончал.
**Опера** (итальянла opera *— паша*) — театрыште ончыкташлан возымо музыкально-драматический произведений; театрысе представлений.

## Марий опер

Марий муро аланыште опера жанр кугу вийым налын огыл. И.С.Ключников-Палантай 20-шо ийлаште "Хор оперым" возынеже ыле, а Яков Эшпай ден Кузьма Смирнов опера шотышто шке шонымашыштым ("Мирон Мумарин ден "Арслан") шуктынешт ыле. Но тичмашын, тӱҥалтыш гыч мучаш марте шке пашажым Эрик Сапаев гына ыштен кертын.

### «Акпатыр» 1-ше опера

"Акпатыр" операн премьерын эртыме кечыже (5 Вӱдшор 1963) марий оперын шочмо кечыжлан шотлалтеш. «Акпатыр» опера Чавайнын тыгаяк лӱман произведенийже негызеш Эрик Сапаев семлызе возен. Либреттом Геннадий Матюковский, Йыван Осмин, Михаил Якимов ямдыленыт. Пугачёв жап годсо сар кредалмаш пагытым ончыкта, кузе марий-влак руш кугыжа ваштареш шке эрык верч кучедалыныт.

### «Элнет» 2-шо опера

«Элнет» лӱман 2-шо марий операм Иван Молотов семлызе 1970-ше ийыште возен. Адакат Чавайнын произведенийже негызешак возалтын, либреттом Семен Николаев ямдылен.

### «Алдияр» 3-шо опера

«Алдияр» лӱман 3-шо операм Элина Архипова 2000-ше ийыште Арсий Волковын «Алдияр» пьесыж негызеш возен (Ганя Гадиатов либреттом ямдылен). Сюжетлан тошто марий ойлымашым налме: йӧратымаш, чимарий-влакым тынеш пуртымаш.
Алдияр лӱман сонарзе марий картын ӱдыржым йӧратен шынден, но шкеже танле тын йӱла почеш ила, сандене илышыжым йӧратыме ӱдыр денже кылден ок керт. Тяви лӱман тӱҥ героиня йӧратымаш да марий йӱла коклаште чонжым йӱлалта.

### Моло паша-влак

Юрий Евдокимов-Тойварс "Стапан Микале" оперым Миклай Рыбаковын "Морко сем" пьесыж негызеш 1988-ше ийыште возен, Сарра Кириллова либреттом ямдылен.

## Тыгак ончо

* Оперетта
* Театр
* Мӱзикыл

## Негыз

* Энциклопедия Республики Марий Эл - Йошкар-Ола, 2009. - 592-593 лашт.

## Кылвер-влак

*
# Эвенк йылме

Йылме код-влак:

* ISO 639-1 - уке;
* ISO 639-2 - уке;
* ISO 639-3 - evn.

Кириллице дене эвенк йылмысе тиште-влак:

Кириллице негызеш кызытсе эвенк тиштер 1937 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква (Ж, З, Ф, Ц, Ш, Щ, Ь буква-влак заимствованийлаште гына кучылтыт) да 1 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене кужу глассный-влак ончыкталтыныт.

Ешартыш тиште да тудын Юникодше:

## Негыз

* ПараТайп: полшык

## Кылвер-влак

* ISO 639 йылме код
# Теле (пагыт)

Тиде мутын вес ыҥже-влак улыт. Теле (ыҥ-влак) ончал.
Телым Ленинград воктене. 1972 ий.
Телым чодраште. 2009 ий.
**Теле** — идалыкын ныл пагытше гыч иктыже. Шыже да Шошо коклаште верланен. Теле кум тылзе жапыште эрта: Теле, Шорыкйол да Пургыж. Телым йӱштӧ, южын температуржо термометрыште 0 градус деч ӱлнырак, Мландыште южо вере лум лумеш.

## Астрономий теле

Астрономий теле пагыт телымсе кечышогымаш (рушла *зимнее солнцестояние*) гыч шошымсо кечытӧр (рушла *весеннее равноденствие*) марте эрта (Мландын Йӱдвел полушарийыштыже 22 Теле гыч 21 Ӱярня марте, а Мландын Кечывалвел полушарийыштыже тиде жапшыте кеҥеж пагыт.

## Теле кечышот

Кечышот почеш теле кум тылзе жапыште эрта: Мландын Йӱдвел полушарийыштыже — Теле, Шорыкйол, Пургыж (90 кече, кужемдыме ийлаште — 91 кече), Мландын Кечывалвел полушарийыштыже Пеледыш, Сӱрем, Сорла тылзылаште.

XVIII курым деч ончыч Москосо кугыжанышыште телым Рошто пайрем (25 Теле) гыч Благовещений пайрем (25 Ӱярня) марте шотленыт. Тошто кечышот почеш идалыкын кажне пагытшылан 91 кече да шагатын пел чырыкше логалын.

## Теле игече

Игычым эскерыше-влакын ойлымышт почеш теле йӱштӧ игече толмо дене тӱҥалеш. Кунам термометр кокласе температурым ноль деч ӱлнырак ончыкташ тӱҥалеш — теле толын.

Эн йӱштӧ тылзе — Шорыкйол (теҥыз воктене йӱштӧ вараш кодеш, садене тушто эн йӱштӧ тылзе — Пургыж). Но 1981—2010 ийысе нормо почеш Российын Европо ужашыштыже эн йӱштӧ тылзылан Пургыж тылзе шотлалтеш. Теле тылзыште пычкемыш эн шуко жап шога, но Мландын атмосферыже вигак йӱкшен ок шу, сандене январь тылзыште умбакыже йӱкша. Российыш теле йӱдвел-касвел гыч толеш.

Калык кечышот почеш теле покшым налме дене тӱҥалеш, лум шулаш тӱҥалме дене пыта. Игече вашталтыш-влак дене телым шотлаш гын, тудо 111 кече (27 Кылме гыч 17 Ӱярня марте) шуйна, кум тургымлан шелалтеш:

* Теле тӱҥалтыш — 25 кече (27 Кылме — 22 Теле);
* Кугу теле — 55 кече (22 Теле — 15 Пургыж);
* Теле мучаш — 31 кече (15 Пургыж — 28 Ӱярня (куж. ийлаште — 27 Ӱярня)).

Игечым эскерыше-влак кок тӱрлӧ телым палемдат: Леве теле (лум шагал, пешыж йӱштӧ огыл) да йӱштӧ теле.

## Марий калык пале

* Кунам эҥыжвондерыште пытартыш лышташ мландыш камвозеш — чын теле тӱҥалеш.
* Икымше лум вочмо деч вара ик тылзе эртымеке теле тӱҥалеш.

## Тугак ончо

* Йӱштӧ
* У ий
* Теле (тылзе)

## Фотосӱрет-влак

*
* Файл:Talvimaisema.jpg
*
*
*
*
* Теле чодраште.
* Теле корно.

## Кылвер

|  |  |
| --- | --- |
|  | Теле (пагыт) Викиклатыште? |