Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бейсбол

Бэттер – тоя дене шогышо да кетчер деч мечым вучышо модшо.
## Модмаш нерген

Англичан йылме гыч бейсбол мутым кусараш гын, "негызмече" семын йоҥгаш тÿҥалеш. Бейсболла тӱшка дене модыт. Таҥасымашыште кок тӱшка вашлийыт. Кажныштыже индеше, южгунам лу еҥ.

## Эртымгорно

Бейсбол модмаш Америкыште латиндешымше курымын тÿҥалтышыштыже шочын. Негызеш английысе раундерс модмашын виктарчыкыжым налыныт. Бейсболым моткочак УАШышто, Канадыште, Латин Америкыште, Австралийыште, Японийыште да моло эллаштат йöратат. Бейсбол дене тÿнямбалсе таҥасымаш-влак 1938 ий гыч эртат. 2004 ий гыч ÿдырамаш-влакат тушко ушненыт.
2005 ийыште ÿчашымашлан кöра бейсболым Олимпийский модмаш гыч кораҥденыт.

## Термин-влак

Икмыняр термин-влак:

* Иннинг – матчын ужашыже. Команде ик гана мечым кырымаште, да ик гана мечым кучымаште лийын шуктен. Ик матч индеш иннинг гыч шога.
* Кэтчер – мечым налше спортсмен
* Бэттер – тоя дене шогышо да кетчер деч мечым вучышо модшо.
* Питчер – мечым шуышо спортсмен.
# Калык коклаште увер шарыме йӧн-влак

**Тӱшкаув́ер йӧ́нык-влак** (кӱчыкемдыме **«ТУЙ»**, тугак — **масс-медиа**) — шомак, сӱрет да сем информацийым увертарыше да ыштен лукшо организационно-технический комплекс.
# Технологий

XX-шо курымын пелыштыже айдеме тукым технологий вияҥдымаш дене кӱкшытыш шуын, тыге Мландын йырйужыш деч ӧрдыжкӧ лектын, да сандалыкым шымлаш тӱҥалын.
**Технологий** — айдеме дене кылдалтше ой, кузе моло янлыкым да кушкылым кучылташ, паша мастарлык, паша ӱзгар да тудын дене пайдаланымаш нерген шанче. Кузе айдеме йыр улшо пӱртӱсым виктарен мошта, кузе тушто илаш тунемеш — тиде йодышым рашемда. Технологий мут грек йылме гыч лектын *technología* (*τεχνολογία*) — *téchnē* (*τέχνη*), "сымыктыш", "мастарлык" да *-logía* (*-λογία*), керек-мом тунемаш, шанчын ужашыже. Туге гынат, тиде мут кумда. *Технологий* материальный объектым, кудыжым айдеме пайдалана, ончыктен кертеш, мутлан, тӱрлӧ машинам, hardware (кузе кусарыман?), ӱзгар-влакым. Но эше кумдан ойым ончыктен кертеш, радамлыкым, организоватлыме йӧным, але керек-могай техникым. Тиде мут чумыр налмаште кучылтын кертеш, але керек-могай лачшымакын сферым ончыктен кертеш, мутлан, медицине технологий але чонымаш технологий.

Айдеме тукым технологийым пайдаланаш тӱҥалын тунам, кунам пӱртусын ресурсыжым куштылго (тыглай) ӱзгарыш савырнаш тӱҥалын. Тулым виктарымашыже кертмешет у кочкышым пуен. Орава изобретений кӧра айдеме вес вереш каяш (корнылаш) кертын да йыр улшо пӱртӱсым виктараш лие. Пытартыш технологий изобретений-влак, савык машина, телефон да Интернет коммуникацийлан физический каватӱрым мӱндырко кумдаҥден, айдеме тукым тӱнямбалне чыла вере ваш-ваш мутланен кертеш. Туге гынат, технологий-влак тынысле гына кучылтын огыл; эртымгорно мучко айдеме саркуралым ыштыш, сӱмырымаш вийым талышнен, шугыньо гыч ядерный саркурал марте.

Технологий мерым да тудын окруженийым икмыняр йӧн дене тарватен. Шуко мерлан технологий ончыл экономикым пойдараш полшен (тудын коклаште тачысе тӱнямбал экономикым). Шуко технологийын процесс-влак шоныдымо кӱлешандымо лектышым луктыт, пӱртӱсын ресурсыжым пытарат, пӱртӱслан зияным ыштат. Тыгай кӱлешандымо лектыш лавыртымаш (pollution) маналтеш. Тӱрлӧ технологий мер могай поянлыкшым, кӱлешлыкшым акла алмаштеш. У технологий чӱчкыдын этик йодышым нӧлтала.
# Греций

**ГрецийΕλληνική Δημοκρατία*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Грецийын тистыже | Грецийын ойыпшо |

 |
|  |
|
Калыкле девиз: *Ελευθερία ή θάνατος*
Чапмуро: *Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν* |
| **Эрыкан лиймаш** | 25 ӱярня, 1821 |
| **Кугыжаныш йылме** | грек |
| **Рӱдола** | Афин |
| **Виктем йӧн** | республик |
| **Президент** | Катерина Сакелларопулу |
| **Премьер-министр** | Кириакос Мицотакис |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 94-ше тӱняште 131 940 км² 0,86 |
| **Калык чот** чаклык | 74-ше тӱняште 11 216 708 (2007) 80,5 еҥ/км² |
| **Валюта** | эвро (EUR) |
| **ЭЧЙ** ЭЧЙ/еҥ  | 27-ше тӱняште 230 млрд. $ (2008)
{{{GDPCRnk}}} тӱняште
 34 814 $  |
| **Интернет-домен** | .gr (+.eu) |
| **Телефон-код** | +30 |
| **Шагат ӱштӧ** кеҥежым | UTC +2 UTC +3 |

**Греций** (грекла Ελλάδα) — Европысо эл.
# Йылме

Кызыт Мланде ӱмбалне 5 тӱжем утла йылме уло.
**Йылме** (рушла *язык*) — информацийым аралаш да вончештарылаш (трансферлаш) кучылталтше тиштысистеме.

Йылме гыч лекмаш нерген теорий-влак шке шонымышт почеш тӱшкалан шелалтыт. Теорийын ужашыже тыге негызлалтеш: йылме, пеш неле явлений годым, нимо гычат лектын кертын огыл, а кугезе коча-кован йылме системыже гыч вияҥшаш ыле. Вес теорийышт тыге ойлат: еҥ-влакын йылмышт шкешотан явлений лиеш, кудыжо вольык обществе системе дене таҥастарымаште нимо денат таҥастарымаште ок кучылталт, сандене тудо айдемын кугезыже-влак деч икымше еҥыш куснымо годым кенета лийын.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Йылме Викиклатыште? |

## Комментарий
# 15 кылме

|  |
| --- |
| ← **кылме** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**15 кылме** (15 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 319-ше (кужемдыме ийлаште — 320-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 46 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Призывникын кечыже
* Тамакым шупшмо ваштареш кучедалме кече
* Философийын кечыже

## Лӱмгече

Кылме тылзын латвизымше кечынже Аффоний, Константин, Маркиан да Пигасий – влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 15 кечысе событий-влак*

* 1932 — Ленинградысе Казанский черкыште юмынйÿла тоштерым почыныт.
* 1933 — Москваште икымше троллейбус-влак рейсыш лектыныт.
* 1934 — Телевидений дене икымше йÿкан передачым ончыктеныт.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 15 кечынже шочшо-влак*

* 1912 — Алексей Эрыкан, марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1937).
* 1920 — Семён Иванович Иванов, Кугу Ачаэл сарын геройжо. Морко кундем Мари-Кужер ялыште шочын. Кугу сар жапыште лӱддымылыкым, патырлыкым ончыктымылан тудо Кок Йошкар Шӱдыр орден дене палемдалтын. Пӧртылмеке, Мари-Кужер кандашияш школышто пашам ышташ тӱҥалын да 1980-ше ий марте тыршен – вуйлатыше лийын.
* 1938 — Юрий Васильевич Грязин, спортсмен. Кужэҥер кундемыште шочын. Армий радамыште службым эртыме годымак мотоспорт деке шӱмаҥын. Ятыр гана республикысе чемпионатыште сеҥен. Тыгак Совет Ушем чемпионатыште визымше верым сулен. Совет Ушем спорт мастер.
* 1959 — Геннадий Анатольевич Васильев, Марий Элысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Морко кундем Шӱргӧсолаште шочын-кушкын. Марий кугыжаныш университетын историй пӧлкажым тунем пытарен, но чапым ял озанлык пашаште сулен. 1991-ше ий гыч «Коркатовский» озанлыкым вуйлаташ шогалын. 1996-шо ийыште кугыжаныш погынын депутатше лийын.
* 1952 — Евгений Зиновьевич Васютин, Марий Элын да Россий Федерацийын сулло юристше. Кӱшыл шинчымашым Озаҥысе университетыште налын. Ончыч министерствыште, вара «Лесмаш» ден «Контакт» заводлаште юристлан пашам ыштен. 11 ий Республикысе Арбитраж судым вуйлатен. Вара Ульяновск областьысе Арбитраж судын вуйлатышыже лийын. Михаил Зиновьевич Васютинын изаже.
* 1953 — Николай Павлович Кислицын, чодыра озанлык специалист, Россий Федерацийын сулло чодыразыже. 1974-ше ий гычак тудо Морко чодыра озанлыкыште оролымаш инженерлан пашам ышташ тӱҥалын. Вара тӱҥ чодыразе, а 2004-ше ий гыч вуйлатышыже лийын.

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 15 кечынже колышо-влак*

## Калык пале

Акиндин да Пигасийын кечыже. Ты кечын сурт водыжлан посна тÿткышым ойыреныт. Тудлан лÿмын пучымышым шолтеныт.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 15 кылме Викиклатыште? |