Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 16 пеледыш

|  |
| --- |
| ← **пеледыш** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**16 пеледыш** (16 июнь) — григориан кечышот почеш идалыкын 167-ше (кужемдыме ийлаште — 168-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 198 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* — Африкысе йоча-влакым аралыме кече палемдалтеш.
* ЮАР — Самырык-влакын кечышт.

## Лӱмгече

* Танле лӱм-влак: Афанасий, Дионисий (Денис), Дмитрий, Ипатий, Клавдий, Лаврентий, Лазарь, Лукьян, Павел, Павла, Полина, Семён, София, Ульяна, Юлиан.
* Католик лӱм-влак: Алина, Юстина

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 16 кечысе событий-влак*

* 1903 ий — Генри Форд «Форд Мотор» автокомпанийым почын.
* 1925 ий — «Артек» йоча лагерьым почыныт.
* 1963 ий — Икымше ӱдырамаш-космонавт Валентина Терешкова космосыш чоҥештен.

### Марий-влак коклаште

* 1547 ий — Провой кундем Какшамарий селалан негызым пыштеныт.
* 1988 ий — Чавайн лӱмеш книгагудо ончылно марий классикын бюстшым шогалтеныт.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 16 кечынже шочшо-влак*

* 1996 ий — Николай Иванович Любимов, журналист, тӱвыра пашаеҥ.
* 1973 ий — Алексей Анатольевич Ямаев, марий режиссёр, театр пашаеҥ. Талантан режиссёр кызытак кугу чапым да пагалымашым сулен шуктен. Шкетан лӱмеш драм театрыште ынде ятыр ий пашам ышта, оҥай деч оҥай спектакльже дене куандара.
* 1959 ий — Михаил Зиновьевич Васютин, мер да тӱвыра пашаеҥ, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1994), Марий Эл Республикын тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министр (1997), Марий Эл Республикысе Виктер Вуйлатышын алмаштышыже (2002). Марий Эл Республикысе Виктер Вуйлатышын икымше алмаштышыже (2017). Российысе АФУН Вуйлатышын алмаштышыже, Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2005).
* 1945 ий — Анатолий Николаевич Перминов, сарзе вуйлатыше, cарзе шанче академийын профессоржо, генерал-полковник , Россий Федерацийын сулло машина чоҥышыжо. Марий Элышке 1979 ийыште толын: Йошкар-Оласе гарнизонын вуйлатышыже лийын. Суапле пашажлан «За службу в ВС СССР», «За военные заслуги» да Йошкар Знамя Паша орден-влак дене палемдалтын.

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 16 кечынже колышо-влак*

## Калык пале

* **Лукианын кечыже**. Ты кечын эр малаш огыт воч, ончат, кушеч мардеж пуа: кечывалвел гыч - яровой-влак сайын шочыт, йӱдвел-эрвел - ночко кеҥеж лийшаш, эрвел - чер-влак толыт. Йӱдывел гыч мардеж гын кече ояр лиеш, йӱалге мардеж шолемым конда, кечывалвел але касвелым - кужу жаплан уда игече..

## Палемдымаш

|  |  |
| --- | --- |
|  | 16 пеледыш Викиклатыште? |
# ФИФА

Файл:ФИФА логотип.jpgТӱнямбал футбол Федерацийын тӱҥ сӱретше
**Калык-влак кокласе футбол федераций** (фр. Fédération internationale de football association, кӱчык. FIFA (транскрипций: [fiːfə]), кӱчыкемдымаш мемнан ылмылан келышышын **ФИ́ФА** семын йоҥгалтеш) — тӱнямбал футболым виктарыше ушем. ФИФА-н вуйпӧртшӧ Швейцарийыште, Цюрих олаште верланен. Кызыт президент пашам Зепп Блаттер шукта.

## Эртымгорно

XX-шо курым толмо дене футбол чот шарлен. Калык-влак кокласе таҥасымаш-влак эрташ тӱналыныт, модмаш кугу пагылымашым сулен. Тӱнямбал футболын пашажым виктараш кӱлеш лийын. Тӱҥалтышште виктарыме пашам Английын футбол ассоциацийже шуктен. 1904 ийыште Ага тылзын 21 кечынже Париж олаште Калык-влак кокласе футбол федераций чоҥалтын. Европо гыч шым эл (Англий деч посна) тиде ушемым чоҥен. Сандене кызытсе тӱҥ термин да кӱчкыемдымаш-влакыште француз йылме кучылталтеш. ФИФА-н икымше президентшылан Робер Гереным сайленыт.

ФИФА-н вуйлатымыж почеш икымше таҥасымаш-влакым 1906 ийыште эртареныт. Но эртарымашыште кугу лектыш лийын огыл. Тиде да экономике амаллан кӧра Герен олмеш президентлан Дэниэл Вулфоллым сайленыт. Вулфолл - Англий гыч, тиде эл ФИФАшке тудо жаплан ушнен. Вес кугу таҥасымаш семын 1908 ийысе Олимпий Модмашын футбол турниржым палемдаш лиеш. Лондон олаште эртен, тыштат изи нелылык-влак вашлиялтыныт.
Калык-влак кокласе футбол федераций кугемаш тӱҥалын. 1909 ийыште КАРын футбол Ассоциацийже тушко ушна, 1912 ийыште Аргентинын футбол Ассоциацийже, 1913 ийыште УАШын футбол Федерацийже. ФИФА Европо кумдыкышто гына огыл, уло тӱня мучко шарлаш тӱҥалын.

Кокымшо Тӱнямбал Сар ФИФА-н тӱзланымыжлан нелылыкым пуртен, Ушем изиш шаланен огыл, Кугу Британий тушеч лектын, но Сар деч вара ФИФА угыч вийым поген. Кугу Британий тушко угыч пӧртылын, Совет Ушем пурен. Чыла континетлаште ФИФА-н тистыже нӧлталтын, кызыт ушнышо эл-влакын чотышт дене Тӱнямбал Футбол ушем ООН-ымат ончылта.

## Тыгак ончо

* Олимпий модмаш-влак
* Футбол
* УЕФА