Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Японий

**Японий日本*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Японийын тистыже | Японийын ойыпшо |

 |
|  |
|
Чапмуро: *君が代* |
| **Кугыжаныш йылме** | япон |
| **Рӱдола** | Токио |
| **Виктем йӧн** | парламент республика |
| **Император** | Нарухито |
| **Премьер-министр** | Фумио Кисида |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 61-ше тӱняште 377,976 км² 3,6 |
| **Калык чот** чаклык | 11-шо тӱняште 125 309 000 (2022) 332,20 еҥ/км² |
| **Валюта** | япон иена |
| **Интернет-домен** | .jp |
| **Телефон-код** | +81 |
| **Шагат ӱштӧ** | UTC +9 |

**Японий** (японла 日本) — эл Азийыште.

Рӱдолаже Токио.
# Unicode

Unicode Consortium
**Unicode** (англичанла *Unicode*, рушла *Юнико́д (чаще всего) или Унико́д — стандарт кодирования символов*) — текстысе тиштым кодлымаш тӱнямбал стандарт, кажне тиштылан 2 гыч 6 марте байт пуалтеш.
Стандартым 1991 ийыште «Юникод Консорциум» коммерцдыме организаций темлен. Тиде стандартым кучылтмаш шуко тӱрлӧ тиштым кодлаш (китай иероглиф, математик тиштым, грек, латинице, кириллице йӱкпале-влакым) йӧным пуа.

Юникод стандартыште код-влакым тӱшка дене пайлыме. U+0000 гыч U+007F марте код тӱшка ASCII стандартын тиште-влакым налеш. Умбакыже тӱрлӧ тиште-влак гыч тамга, пунктуаций тамга да техник тиште-влак верланеныт.
Южо код-влак але уке улыт, но шушаш жапыште садыгак нуно шочыт, нунын дене пайдаланаш тӱҥалыт, сандене нунылан Юникод стандартыште ончылгоч яра верым кодымо. Кириллицын тиштыже-влаклан U+0400 гыч U+052F марте, U+2DE0 гыч U+2DFF марте, U+A640 гыч U+A69F марте верым пуымо.

Чӱчкыдын юникодым UTF семын возат, мутлан: UTF-8, UTF-16, UTF-32.
# Китай

**Китай Калык Республик (Китай)中華人民共和國*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
|  |
|  |
| **Рӱдола** | Пекин |
| **Виктем йӧн** | коммунист республик |
| **Президент** | Си Цзиньпин（习近平) |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % |  тӱняште 9 596 960 км²  |
| **Калык чот** чаклык |  тӱняште 1 338 613 000 (2008) 8,3 еҥ/км² |
| **Интернет-домен** | .cn |

**Китай** (китайла 中華人民共和國, официал лӱм — **Китай Калык Республик**) — эл Азийыште.

Рӱдолаже Пекин. Кумдык дене тӱняште кумшо верым айла (9 598 уш2 962), Канадын да российын пуа, а калыкчот— 1 415 515 674 калык — кокымшо, Индий пуа. Калык шуко — китай калык, марий — хань.

Китай калык республикын, конституций почеш, — социализм кугыжаныш. Эн кугу вий — сизо сверхдержава, сверхдержава экономике, эре ООН лӱдыкшыдымылык совет член.

Космический вий дене ик тӱня, кугу тӱня армийыште военнослужащий да ядерный саркурал дене чот ойыртемалтыт.

Икымше да кокымшо китай дене тӱнямбал экономика дене тӱнямбал экономика ВВП-Н ВВП-Н номинальный экономике (ППС). Йӧнозанлык йӧндартыш продукцийым тӱнясе шуко кнр семын почеш лидерлан шотлалтеш. Экспортёр кугу тӱня («фабрикыште тӱня») да ик тӱҥ пазар гыч кая. Золотовалютный резерв верланыше кугу тӱня.

2019 ийыште США деч вара кокымшо верым налын шотышто роскотым НИОКР (526 658 ваштареш млрд млрд $ УАШ). Глобальное вер 12 ий инноваций индекс 2021 кӱзен. Рейтинг пекиныште да корно верланыше эҥерын дельтыже чинчыйылгыж кокымшо ден кумшо тӱнямбал научно-технический кластер.

Китай тугай тӱнямбал организаций шога, кузе ИНО , АТЭС, G20, ВТО, ЕШАРТЫШ, БРИКС. Ышташ утыждене тудлан «ик корно, ик уштыш».

1949-ше ийыште китай калык республикын китай коммунист партий жап гыч толшо партий тӧрлаташ лаштык (КПК). Сила кнр председательжылан шотлалтеш Цзиньпина (2013 ий гыч). Тӱнямбал специалист-влак палемдат, Китай мо гынат, виян кушмаш экономике, авторитарный демократийын диктатура огыл уло да лиеш.

* Китай - 中华人民共和国 - China
* Beijing
* Great Wall of China
* Dazu, Baoding Shan
* Li river
* Yangshuo
* Luoyang, Longmen grottoes
* Xi'an, Terracotta Army‎‎
* Shanghai

## Важ-влак
# Телефон

Телефон
**Телефо́н** (греч. τῆλε «убалне» + φωνή «йӱк») — тора кужытышто йӱкым колтымо да налме аппарат.

## Эртык

## Кызыт

Тачысе кечылан тыгай телефон-влак улыт:

* Радиотелефон
* ISDN
* Сототелефон
* Спутник телефон
* IP-телефоний

## Тугак ончо

IP телефон