Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Эр

**Эр** – йӱд деч вара кечын тӱҥалме ужашыже. Чын определенийже уке. Ондакше Кече лекме жапым «эр» манын лӱмденыт, тыглай гын, ты мут дене айдемын помыжалтме але Кечын лекме жапше гыч тӱҥалын кечывал марте жапым палемдат.

Тӱрлӧ широталаште да ийготын тӱрлӧ пагытлаштыже Кече лекмаш да Кече шичмаш тӱрлӧ жапыште лийын шога, но суткан чын палемдыме ужашлашкыже (эр, кече, кас, йӱд) тиде ок влиятле. Жапым да суткан ужашыже-влакым палемдыме айдемын биологический циклжылан кӱлеш. Мутлан, кочышым жапыштыже кочкаш да паша жапым рашемдаш. Эрдене кочмо кочышым эр кочкыш маныт.

## Тугак ончо

* Кече лекмаш
* Кече шичмаш
* Кас

## Важ-влак
# Кас

Кас Сейшел отролаште.
**Кас** (рушла *вечер*) — суткан ужашыже, кече пытыме да йӱд тӱҥалме годымсо жап; Кече шичме годымсо жап; тыглай гын, каслан, 6-шо —7-ше шагат гыч тӱҥалын пелйӱд марте жапым шотлат.
# Исланд йылме

| Исланд йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | Íslenska íslenska |
| Эл-влак | * Исландий
* DK
 |
| Ончышо организаций | Институт исландских исследований Аурни Магнуссона[d] |
| Марла моштышо | * 321 040 еҥ (2015 ий)
 |
| Статус | в безопасности[d] |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
германские языки
скандинавские языки
Scandinavian languages
западно-скандинавские языки
исланд йылме |
| Возыктыш | латиница[d], исландский алфавит[d] да исландский шрифт Брайля[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | исл 225 |
| ISO 639-1 | is |
| ISO 639-2 | isl да ice |
| ISO 639-3 | isl |
| WALS | ice |
| Ethnologue | isl |
| Linguasphere | 52-AAA-aa |
| ABS ASCL | 1502 |
| IETF | is |
| Glottolog | icel1247 |
|  Википедия на этом языке |

**Исланд йылме** (исл. íslenska) — индоевропысо (герман) йылме.
# Норвег йылме

| Норвег йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | norsk |
| Эл-влак | * Норвегий
 |
| Ончышо организаций | Языковой совет Норвегии[d], Норвежская академия языка и литературы[d] да Ivar Aasen-sambandet[d] |
| Марла моштышо | * 5 200 000 еҥ (2015 ий)
 |
| Статус | в безопасности[d] |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
германские языки
скандинавские языки
норвег йылме |
| Возыктыш | латиница[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | нор 506 |
| ISO 639-1 | no |
| ISO 639-2 | nor |
| ISO 639-3 | nor |
| Ethnologue | nor |
| LINGUIST List | nor |
| ABS ASCL | 1503 |
| IETF | no |
| Glottolog | norw1258 |
|  Википедия на этом языке |

**Норвег йылме** (норв. norsk) — индоевропысо (герман) йылме.
# Датчан йылме

| Датчан йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | dansk |
| Эл-влак | * Датское королевство[d]
* DK
* Фарерские острова[d]
* Гренландий
* Немыч Эл
 |
| Ончышо организаций | Датский языковой совет[d] |
| Марла моштышо | * 6 000 000 еҥ
* 5 520 860 еҥ (2012 ий)
* 5 621 380 еҥ (2012 ий)
 |
| Статус | в безопасности[d] |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
германские языки
скандинавские языки
Scandinavian languages
восточноскандинавские языки
датчан йылме |
| Возыктыш | латиница[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | дат 178 |
| ISO 639-1 | da |
| ISO 639-2 | dan |
| ISO 639-3 | dan |
| WALS | dsh |
| Ethnologue | dan |
| Linguasphere | 52-AAA-cc |
| ABS ASCL | 1501 |
| IETF | da |
| Glottolog | dani1284 да dani1285 |
|  Википедия на этом языке |

**Датчан йылме** (дат. dansk) — индоевропысо (герман) йылме.
# Швед йылме

| Швед йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | svenska |
| Эл-влак | * Швеций
* Суоми
* Аландские острова[d]
 |
| Ончышо организаций | Шведский Совет по языковой политике[d], Шведская академия[d] да Институт исконных языков Финляндии[d] |
| Марла моштышо | * 9 244 250 еҥ (2012 ий)
* 3 118 000 еҥ (2012 ий)
 |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
германские языки
скандинавские языки
Scandinavian languages
восточноскандинавские языки
швед йылме |
| Возыктыш | латиница[d] да шведский алфавит[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | шве 805 |
| ISO 639-1 | sv |
| ISO 639-2 | swe |
| ISO 639-3 | swe |
| WALS | swe |
| Ethnologue | swe |
| ABS ASCL | 1504 |
| IETF | sv |
| Glottolog | swed1254 |
|  Википедия на этом языке |

**Швед йылме** (шведла svenska) — индоевропысо (герман) йылме. Скандинав тӱшкан эрвел ӱлылтӱшкаш пура. Швеций, Финляндий, да Аланд отролаште шарлен. Скандинавийыште ик эн кумдан шарлыше йылме. Кутырышо-влакын чотышт индеш миллион деч шукырак.
# Нидерланд йылме

| Нидерланд йылме |
| --- |
|  |
| Самоназвание | Nederlands Hollands Vlaams |
| Эл-влак | * Нидерланде
* Бельгий
* Суринам
* Франций
* Немыч Эл
* Аруба[d]
* Бонайре, Синт-Эстатиус и Саба[d]
* Кюрасао[d]
* Королевство Нидерландов[d]
* Синт-Мартен[d]
 |
| Ончышо организаций | Нидерландский языковой союз[d] |
| Марла моштышо | * 23 100 000 еҥ (2019 ий)
 |
| Классификаций |
| евроазиатские языки
индоевропысо йылме-влак
германские языки
западногерманские языки
Weser-Rhine Germanic
франкские диалекты
нижнефранкские языки
нидерланд йылме |
| Возыктыш | нидерландский алфавит[d], нидерландский шрифт Брайля[d] да Голландский восьмиточечный шрифт Брайля[d] |
| Йылме код-влак |
| ГОСТ 7.75–97 | нид 495 |
| ISO 639-1 | nl |
| ISO 639-2 | nld да dut |
| ISO 639-3 | nld |
| WALS | dut, dbr да dli |
| Ethnologue | nld |
| Linguasphere | 52-ACB-a |
| LINGUIST List | nld |
| ABS ASCL | 1401 |
| IETF | nl |
| Glottolog | dutc1256 |
|  Википедия на этом языке |

**Нидерланд йылме** (нидерландла *Nederlands*) — индоевропысо (герман) йылме.
# Кутык

Чамыра тӱсшӧ.
Экватор (канде) чамырам покшеч шелеш да меридиан-влакым (нарынче) 90° лук дене ушна.
**Кутык** — сферик координат радамлыклаште кучылтмо географик координат, кудо Мландыште, Кечыште, планетлаште да пылпомыш сферыште объектын тӱҥалтыш меридиан деч торалыкшым палемдаш полша.

## Тыгак ончо

* Географик координат-влак
* Навигаций
* Лоптык
# Меридиан

**Меридиан** — Мланде шарын кок полюсшо гоч экваторлан тореш кайыше кореш.

Чамыра тӱсшӧ.
Экватор (канде) чамырам покшеч шелеш да меридиан-влакым (нарынче) 90° лук дене ушна
# Астрономический объект

[[Файл:Solar sys8.jpg|400px|thumb|{{Кече системе|Кече системын модельже]]

Хейл — Боппын почаншӱдыржӧ
**Астрономический объект** (**Кавасе тело**) — космический пространствыште шке семын формироватлалтше материальный объект. Астрономический объект-влак деке почаншӱдыр, планет, метеорит, астероид, шӱдыр-влакым да молым пурташ лиеш. Кавасе тело-влакым астрономий шымла.

## Тугак ончо

* Кече системе
* Почаншӱдыр
* Планет
* Метеорит
* Астероид
* Шӱдыр