Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 4 кылме

|  |
| --- |
| ← **кылме** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**4 кылме** (4 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 308-ше (кужемдыме ийлаште — 309-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 57 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Россий — Калыкын икоян улмо кечыже палемдалтеш.
* Марий Эл — Марий автономий кече.

## Лӱмгече

* Кылме тылзын нылымше кечынже шке лӱмгечыштым Александр, Герман, Максим. Емельян, Григорий, Василий, Анна да Елизавета-влак палемдат.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечысе событий-влак*

* 1879 — Икымше кассовый аппаратым ыштен лукмо.
* 1922 — Египетыште Тутанхамон фараонын гробницыжым муымо.
* 2004 — Иркутскышто адмирал Александр Колчаклан чапкӱм шогалтыме.

### Марий тӱняште

* 1920 — Марий автоном областьым (МАО) ыштыме нерген увертарыме.
* 1941 — Йошкар-Олаште полупроводник заводым почмо.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечынже шочшо-влак*

* 1905 — Михаил Иванов-Батрак, марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1934).
* 1932 — Миклай Рыбаков, марий серызе, журналист, драматург, артист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикын Калык серызыже (1996), Марий АССР-ысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1970), Марий АССР-ысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1978), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1974).
* 1938 — Владимир Павлович Васильев, шанче-экономист, Марий Элын сулло шанчыеҥже. Морко кундем Нуръял Корамасыште шочын-кушкын. Паша корныжо Марий кугыжаныш университет дене кылдалтын: 1974-ше ий гыч экономик факультетын доцентше, 6 ий деканже лийын. А 2002-шо ий гыч экономик теорий кафедрым вуйлата. Экономик шанче кандидат, профессор.
* 1939 — Тамара Семёновна Григорьева, спортсменка, ечызе. Юлсер кундем Отымбал ялыште шочын. 5 ияш годымжак ече ӱмбак шогалын. Озаҥысе пединститутышто тунеммыж годымак Совет Ушем спорт мастер лӱмым сулен. Нелын эмганыме деч вара икмыняр ийлан спорт пашам ӧрдыжеш коден, но 80-ше ийлаште уэш ече ӱмбак шогалын. 2001-ше ийыште ветеран-влак кокласе тӱнямбалсе таҥасымаште «шӧртньымат» сеҥен налын. Ятыр таҥасымашын сеҥышыже. Россий спорт мастер.
* 1952 — Вениамин Микишкин, марий серызе, кусарыше, журналист, драматург.سامانه پیامک آموت

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 4 кечынже колышо-влак*

* 2005 — Олег Владимирович Чубарев, руш серызе, лесовод, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 2014 — Геннадий Пирогов (Макартук Геня), марий серызе, почеламутчо, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).

## Калык пале

Казанский юмонан кечыже. Ожно ты кечын сӱаным ышташ тыршеныт, вет юмын пайрем кечын ушнышо мужыр пеҥгыде лиеш, манын ӱшаненыт. Кастене пайрем ӱстелым погеныт: ушмен да кешыр дене пурам шолтеныт.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 4 кылме Викиклатыште? |
# 2014

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 2014 Викиклатыште? |

**2014 ий** — 365-кечаш ий (високос идалык огыл), григориан кечышот почеш вӱргечын тӱҥалеш.

Моло эллаште:

* 103 Чучхе идалык (КНДР-ыште).
* Хэйсэй эпохын 26 идалыкше (Японийыште).

Российыште «Тӱвыра идалык» семын палемдыме.

## Мо лийын

## Кӧ шочын

## Кӧ колен

* 23 вӱдшор – Юрий Алексеевич Калиев, марий шанчызе, философ, туныктышо, философий шанче доктор, профессор.
* 29 ага — Семён Николаев, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1967), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1970), МССР-ысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1991), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (1996).
* 15 сӱрем — Александр Липатов, руш серызе, туныктышо, журналист, шанчызе, йылмызе, филологий шанче доктор (1991), профессор (1996), Марий Эл Республикысе сымыктышын сулло пашаеҥже (1986), Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, МарКУ-н Почётан профессоржо (2014).
* 7 шыжа — Алексей Мурзашев, марий серызе, туныктышо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).
* 4 кылме — Геннадий Пирогов (Макартук Геня), марий серызе, почеламутчо, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998).
* 30 кылме — Иван Горный, курыкмарий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Совет Ушем Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1984), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1976), РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1980), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (2003).
# 1 кылме

|  |
| --- |
| ← **кылме** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**1 кылме** (1 ноябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 305-ше (кужемдыме ийлаште — 306-шо) кечыже. Идалык пытыме марте 60 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Россий— Суд пристав кече.

## Лӱмгече

* Кылме тылзын икымше кечынже Артемий, Леонид, Иван, Феликс, Дмитрий - влакын лӱмгечышт.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 1 кечысе событий-влак*

* 1899 — «Варяг» крейсерым вудыш волтеныт.
* 1941 — УАШ ден Канаде коклаште Ниагарский водопад гоч куварым почыныт.

### Марий тӱняште

* 1837 — Кужэҥер кундемысе Токтайбеляк школлан негызым пыштеныт.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 1 кечынже шочшо-влак*

* 1946 — Зоя Георгиевна Зорина, шанчызе, йылмызе, туныктышо, филологий шанче доктор (1997), профессор (1998), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1998), Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже.
* 1952 — Татьяна Георгиевна Чернова, Марий Эл республикын сулло юристше. Татарстан Республикыште шочын. Шинчымашым Озаҥ оласе кугыжаныш университетыште поген. Паша корныжо Марий Элысе прокуратурышто тӱҥалын. 9 ий республикысе кӱшыл суд вуйлатышын алмаштышыже лийын. Юридический шанче кандидат.
* 1961 — Сергей Витальевич Лоскутов, кугыжаныш пашаеҥ. Шкеже Шернур поселко гыч. Шинчымашым налмек, шкенжым комсомол пашате терген, обком секретарь лийын. Умбакыже Россий Президент академийыште аспирант семын шуаралтын. 2001-ше ий гыч Марий Элыште архив паша комитет вуйлатышын алмаштышыжлан шогалын, а ик ий гыч Марий Эл Президент администраций виктемыште тыршаш тӱҥалын. Историй шанче кандидат.
* 1977 — Александр Сычёв, руш серызе, почеламутчо, журналист, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премий (1976).

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 1 кечынже колышо-влак*

* 1993 — Борис Данилов, марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Совет Ушем Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1976), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1983), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
* 2000 ий — Мирон Айгильдин‎, марий серызе, журналист, тӱвыра пашеҥ.

## Калык пале

**Йыванын кечыже.** Ожно ты кечын шыже ужатымаш пайремым эртареныт. Пайрем кочкышлан чыве шыл дене ямдылыме кочкыш шотлалтын: тудым шолтеныт, жаритленыт, тулеш куктен кочкыныт.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1 кылме Викиклатыште? |
# 15 шыжа

|  |
| --- |
| ← **шыжа** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**15 шыжа** (15 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 288-ше (кужемдыме ийлаште — 289-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 77 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* ООН — Ялысе ӱдырамаш-влакын кечышт.
* Калык-влак кокласе «**Ош тоя**» кече. Мом тудо ушештара? Сокыр-влак дек поро кумылым ончыкташ манын эртаралтеш. Вет нуно, шукыж годым, тояш эҥертен коштыт. Тиде йӧсылыкым умылен мошташ кӱлеш да кертме семын полшаш теат кумылан лийза.
* Калык-влак кокласе кидым мушмо кече.
* Белоруссий — Фармацевтический да микробиологический озанлык пашаеҥ-влакын кечышт.
* Бразилий — Туныктышын кечыже.
* Шри-Ланка — Пушеҥгым шындыме кече.

## Лӱмгече

Шыжа тылзын латвизымше кечынже Андрей, Анна, Давид, Степан, Фёдор да Константин–влакын лӱмгечышт.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 15 кечысе событий-влак*

* 1990 ий — Михаил Горбачёвлан Нобель премийым кучыктеныт.
* 2000 ий — Парижысе Монмартрыште Йöратымаш пырдыж манмым почыныт. Тиде пырдыжыште тӱнясе чыла йылме денат «мый тыйым йöратем» манын возымо.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 15 кечынже шочшо-влак*

* 1960 ий — Василий Александрович Осинин, кугыжаныш пашаеҥ. Кужэҥер кундем Кокшародо ялыште шочын. 10 ий Кужэҥер кундемысе пашам ыштыдыме-влак дене пашам ыштыше рӱдерын вуйлатышыжлан шоген. «НАСТА» ушемыштат поро сомылым шуктен. А кундемысе мер пашаште тудо ик эн кугу надырым пыштен: «Марий ушемын» чолга пашаеҥже.
* 1960 ий — Юрий Михайлович Григорьев, почеламутчо, Марий Эл Республикын сулло журналистше. Кӱшыл шинчымашым Марий кугыжаныш университетыште поген. Журналист корныжо «Ямде лий» газетыште тӱҥалын, вара марий радиошко куснен, тыгак «Кугарня» газетыште шуаралтын. Кызыт «Марий Эл» газет редакцийыште тырша. «Ом ӧпкӧле» да «Шӱдыр корно» почеламут ойпо-влакын авторжо.
* 1966 ий — Юрий Григорьев (Юрий Михайлович Григорьев), марий серызе, почеламутчо, журналист, кусарыше, Марий Эл Республикын сулло журналистше (2007).
* 1973 ий — Александр Владимирович Филимонов, спортсмен, футболист, Россий чемпион, УЕФА Кубокын полуфиналистше, Россий футбол сборныйын футболистше, «Стрелец» премийын лауреатше. Футбол дене модаш шинчымашым Кишинёв олаште налын. 1991-ше ийыште «Дружба» футбол командын капка оролжо лийын. Вара «Факел», «Текстильщик», «Спартак», «Динамо» командылаште шуаралтын.
* 1954 ий — Светлана Эсаулова, марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1991).

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 15 кечынже колышо-влак*

## Калык пале

**Куприянын да Устиньян кечыже.** Тиде кечын веселитлаш ок лий улмаш, кастене пырля погынен шинчыме годым ӱдыр-влак ойган мурым шуйдареныт.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 15 шыжа Викиклатыште? |
# 1977

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1977 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

* 3 шорыкйол – Евгений Петрович Кузьмин, марий шанчызе, историк, историй шанче кандидат (2009), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2011), В.М.Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтын директоржо (2017 ий ӱярня тылзе гыч), Марий калык конгрессын Вуйлатышыже (2018–2020), Марий Эл Республик шымше созыв Кугыжаныш Погынын депутатше (2018), Марий Эл Республик Кугыжаныш Погын Вуйлатышын тӱҥ пашам коден кайыде ыштыше Алмаштарышыже (2019).
* 24 вӱдшор – Эльвира Ивановна Пекшеева, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2012).
* 12 ага – Эдуард Васильевич Александров, Марий Оньыжа, тӱвыра да мер пашаеҥ, Марий калык конгрессын Вуйлатышыже (2011-2016), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (2016).
* 31 шыжа – Эдуард Аркадьевич Иманаев, марий журналист, мер пашаеҥ, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (2005), «Кугарня» газетын тӱҥ редакторжо (2015 ий шыжа тылзе гыч), «Марий калык конгресс» мер ушем вуйлатышын алмаштышыже (2018–2020), «Марий калык конгресс» мер ушемын вуйлатышыже (2020 ий шорыкйол тылзе гыч).

## Кӧ колен

* 20 ага – Зиновий Краснов (Зиновий Андреевич Краснов), марий серызе, почеламутчо, журналист.
* 2 идым – Мария Аюпова, марий серызе, почеламутчо, журналист.
* 1 кылме – Александр Сычёв, руш серызе, почеламутчо, журналист, Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премий (1976).