Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Аргентина

**АргентинаRepública Argentina*|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Аргентинын тистыже | Аргентинын ойыпшо |

 |
|  |
|
Калыкле девиз: *En unión y libertad*
Чапмуро: *Himno Nacional Argentino* |
| **Негызлыме** | 1816 |
| **Кугыжаныш йылме** | испан |
| **Рӱдола** | Буэнос-Айрес |
| **Виктем йӧн** | республик |
| **Президент** | Хавьер Милей |
| **Кумдык** вӱд ӱмбал % | 8-ше тӱняште 2 766 890 км² 1,1 |
| **Калык чот** чаклык | 33-шо тӱняште 40 134 425 (2009) 15 еҥ/км² |
| **Валюта** | песо (ARS) |
| **ЭЧЙ** ЭЧЙ/еҥ  | 23-шо тӱняште 572,425 млрд. $ (2008)
62-шо тӱняште
 7 725 $  |
| **Интернет-домен** | .ar |
| **Телефон-код** | +54 |
| **Шагат ӱштӧ** кеҥежым | UTC-3 UTC-3 |

**Аргентина** (испанла *Argentina*) — эл Кечывалвел Америкыште.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Аргентина Викиклатыште? |
# 23 шыжа

|  |
| --- |
| ← **шыжа** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**23 шыжа** (23 октябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 296-шо (кужемдыме ийлаште — 297-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 69 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

* Реклама пашаеҥ-влакын пайремышт.

## Лӱмгече

Шыжа тылзын коло кумшо кечынже Андрей, Василий, Иннокентий-влакын лӱм кечышт.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 23 кечысе событий-влак*

* 1814 — хирург Джозеф Карпю тӱняште икымше пластический операцийым ыштен.
* 1953 — шымлызе Андрей Сахаровын Совет Ушемын шанче академийышкыже налыныт.
* 2000 — Китайыште тошто семӱзгар тоштерым муыныт.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 23 кечынже шочшо-влак*

* 1938 — Тамара Александровна Базуева, Россий Федерацийын да Марий Эл Республикын сулло эмлызыже. Одо Элыште шочын. Озаҥ оласе медицин университетым йошкар диплом дене тунем пытарымек, Йошкар-Оласе пӱй эмлыме поликлиникыште тыршаш тӱҥалын. Кок ий гыч тӱҥ эмлызын алмаштышыже лийын. А 1983-шо ий гыч шкежак поликлиникын тӱҥ врачше сомылым шукта.
* 1954 — Александр Иванович Обухов, семмастар да туныктышо, Марий Элын сулло сымыктыш пашаеҥже. Советский посёлкышто шочын. Кӱшыл шинчымашым Озаҥ оласе тӱвыра институтышто налын. 1976-шо ий гыч Марий тӱвыра да сымыкытыш училищыште туныктышылан пашам ышташ тӱҥалын. 15 ий «Марий Эл» кугыжаныш ансамбльын вуйлатышыжлан пашам шуктен шоген. Кызыт паша корныжо Москосо тӱвыра да сымыктыш институт дене кылдалтын: хореографий кафедрын доцентше.
* 1976 — Роман Юрьевич Алексеев, марий актер, режиссёр, мурызо, киноактер, Марий Эл Республикын сулло артистше (2006), Марий Эл Республикын Калык артистше (2018), М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театрын тӱҥ режиссержо, Марий Эл Радион йӱкшӧ.

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 23 кечынже колышо-влак*

* 1973 — Максим Емельянов, марий серызе, почеламутчо, журналист, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1975).

## Калык пале

* Евлампиян да Евлампийын кечыже. Нуно ака ден шольо лийыныт. Ожно калык тиде кечын чырам ямдылен. Кастене тӱрлӧ сомыл-влакым ыштыме годым волгыдо лийже манын шуко-шуко чырам шелыштын.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 23 шыжа Викиклатыште? |
# 1976

**Йоҥылыш: "{" пунктуационный символым кучылташ ок лий.**

|  |  |
| --- | --- |
|  | 1976 Викиклатыште? |

## Мо лийын

## Кӧ шочын

* 21 ага — Светлана Васильевна Строганова, марий артистка, мурызо, радиовӱдышӧ, Йыван Кырля лӱмеш театр премийын лауреатше (2005, 2007), Марий Эл Республикын сулло артистше (2006), Марий Эл Республикысе М. Шкетан лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2007), Марий Эл Республикын Калык артистше (2014).
* 1 сорла — Надежда Михайловна Краснова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2003), доцент (2006).

## Кӧ колен
# 13 идым

|  |
| --- |
| ← **идым** → |
| Шч | Кш | Вр | Из | Кг | Шм | Рш |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ий |

**13 идым** (13 сентябрь) — григориан кечышот почеш идалыкын 256-шо (кужемдыме ийлаште — 257-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 109 кече кодеш.

## Пайрем да памятный дате-влак

Парикмахер-влакын кечышт.

## Лӱмгече

Идымын латкумшо кечынже шке лӱмгечыштым– Пётр, Геннадий да Куприян влак палемдат.

## Событий-влак

*Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечысе событий-влак*

* 1745 ий — Россий элысе икымше географий атлас ош тӱням ужын.
* 1929 ий — шымлызе Александр Флеминг у эмым – пенициллиным ончыктен.
* 1960 ий — УАШыште у наука – бионика – дене кылдалтше симпозиум эртен.

## Шочыныт

*Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечынже шочшо-влак*

* 1946 — Людмила Григорьевна Красилова, Марий Элын сулло туныктыш пашаеҥже да калык туныктышыжо. Татарстан Республик Черемшан селаште шочын. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лекмек, Йошкар-Оласе 3-шо №-ан школышто руш йылме да литератур предметым вӱдаш тӱҥалын, а вара 20 №-ан школыш куснен да пытартыш ийлаште технологий колледжыште тыршен.
* 1962 — Светлана Аркадьевна Гладышева, артистка, Марий Элын сулло артисткыже, туныктыш пашаеҥ. Шочынжо тудо Морко кундем Масканур ялыште. ГИТИС-ым тунем лекмек, Марий кугыжаныш драмтеатрыште тыршен. 10 ий утла ынде Марий самырык театрыште модын, тыгодымак тӱвыра да сымыктыш колледжыште туныктен. 50 утла рольым чоҥен, кудышт кокла гыч 20 ий ончыч шындыме С. Николаевын «Саликаштыже» Саликам, Чавайнын «Мӱкшотарыштыже» Клавийым палемдаш лиеш. Тыгак Светлана Аркадьевна «Чоныштем илет» икымше марий телесериалыште модын. М. Горькийын «На дне» пьесыж почеш шындыме спектакльыште Василисан рольжым устан модмыжлан кугыжаныш премий денат палемдалтын.
* 1962 — Сергей Борисович Миронов, ял озанлык да кугыжаныш пашаеҥ. Шочмо верже – Килемар кундемысе Удюрма ял. 1993-шо ий гычак тудо «Килемар Агроснаб» ушемын вуйлатышыжлан шогалын. Кундемысе мер илышыштат кугу пагалымашым сулен: кундемысе погынын депутатше лийын.

## Коленыт

*Тугак ончо: Категорий:Идым тылзын 13 кечынже колышо-влак*

* 2012 — Геннадий Валерианович Алексеев, марий серызе, почеламутчо, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1985), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1997).

## Калык пале

**Куприянын кечыже.** Ожнысо калык тыге манын: тиде кечын турня-влак купышто погынат да куш чоҥештымым каҥашат. Тыгак тиде кечын турняпќчыжым погеныт, тидлан купыш эн ончыч 13 сентябрьыште шочшо еҥым колтеныт, тудо корным сайын пала – манын шоненыт.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 13 идым Викиклатыште? |