Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fôsfôro

Fôsfôro mena
Ny **fôsfôro** dia singa simika manana isa atômika 15, nomena ny eva **P**. Ao amin' ny tabilaon-tsingerina dia hita ao amin' ny vondrona lehibe fahadimy, na vondrona IUPAC faha-15 na vondrona azôta izy. Mpikambana ao amin' ny vondron' ny pniktôzenina izy io. Miseho amin' ny endrika tena samy hafa ny zaka tsotra fôsfôro, indrindra fa maka loko manomboka amin' ny volomparasy-mainty, mena, fotsy-mavo hatramin' ny fotsy. Ny fôsfôro "fotsy" izay tena madio dia mangarahara.

Amin' ny ankapobeny dia fotsy vandavandana, somary mora volavolaina sady ahenoana fofona tongolo gasy malefaka ny fôsfôro. Mety hiseho amin' ny endrika vovoka na kristaly ny fôsfôro mena sy mainty. Ny fôsfôro fotsy, izay ahitana môlekiola P4, no endrika mora vokarina indrindra, saingy azo antoka fa tsy ny marin-toerana indrindra amin' ny lafiny termôdinamika, izany no ampiasana azy amin' ny balan' ny fitaovam-piadiana.

Tena ilain' ny zavamananaina rehetra eto an-tany ny fôsfôro, amin' ny olombelona dia zava-dehibe indrindra izy io amin' ny fiasan' ny atidoha. Ny taharony dia mandray anjara amin' ny firafitra sy ny fiasan' ny zavamananaina any amin' ny sehatra afovoany, toy ny ADN sy ny famatsiana angovo ny sela. Mitranga ao anatin' ny tsingerin' ny fôsfôro ny fiovana biôjeôsimikan' ny fôsfôro.

## Jereo koa

* Fôsfaty
* Azôta
* Pôtasiôma
# Getúlio Vargas

Getulio Vargas
**Getúlio Dornelles Vargas** dia filohan'i  Brazila teraka ny 19 Aprily 1882 tao São Borja ary maty ny 24 Aogositra 1954 tao Rio de Janeiro.

Nitondra ny firenena i Vargas - tamin'ny voalohany dia mpanao didy jadona, taty aoriana dia filoha voafidy - nandritra ny 18 taona.

Vargas dia nampiroborobo ny fanindrahindram-pirenena, ny indostrialy, ny afovoan-tany, ny populisme ary ny fananganana fanjakana mahasoa.

Izy dia anti-kominista nafana fo ary maty tamin'ny famonoan-tena tamin'ny 24 Aogositra 1954.
# Ramanantsoa Gabriel

|  |
| --- |
|  |
| **Gabriel Ramanantsoa**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Gabriel Ramanantsoa |
| **Teraka** | 13 Aprily 1906 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 9 Mey 1978 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Madagasikara |
| **Asa :** | * mpanao politika
 |
| Fiainana manokana |
|  |

I **Gabriel Ramanantsoa** dia mpanao politika malagasy, teraka ny 13 Aprily 1906 tao Antananarivo ary maty ny 9 Mey 1978 tao Paris. Teraka tao amin’ny fianakaviana merina tao Tananarivo izy ary nahavita fianarana miaramila tao amin’ny École Spéciale Militaire de Saint-Cyr. Tamin'ny 1934, nanambady an'i Marcelle Larguier (1916-2000) izy; nanan-janaka efatra izy mivady. Tamin’ny volana mey 1972, taorian’ny hetsi-panoherana ara-politika sy ara-tsosialy goavana nanohitra ny filoha Philibert Tsiranana, dia nanome fahefana feno Ramanantsoa tamin’ny 18 May, izay lasa praiminisitra teo amin’ny firenena, toerana tsy mbola nisy hatramin’ny nahazoana ny fahaleovantena. Nijanona ho filoham-pirenena i Tsiranana, saingy vao mainka niady hevitra, dia nesorina izy taorian’ny fitsapan-kevi-bahoaka tamin’ny 8 oktobra 1972, izay nanamafy ny fahefan-dRamanantsoa, ​​ka lasa filoham-pirenena faharoan’ny Repoblika Malagasy tamin’ny 11 Oktobra. Tamin’ny alalan’ity fitsapan-kevi-bahoaka ity no namaritan’ny vahoaka malagasy ny fe-potoana dimy taona hisian’ny tetezamita ara-miaramila mikendry ny fanagasiana ny fiarahamonina.

Notarihin'ny firehan-kevitra somary mpandala ny nentin-drazana sy tena manaja ny lalàna, toa tsy nisy nanendry azy mialoha ny hitondrana azy eo amin'ny fitondrana amin'ny alalan'ny hetsika malaza avy amin'ny fitakian' ny mpianatra, nasionalista ary revolisionera.

Nanomboka ny vanim-potoan'ny fampihavanana ara-politika izy avy eo, izay tsy nahomby tamin'ny farany. Ny 5 Febroary 1975, reraka ny disadisa izay nampizarazara na dia ny governemantany aza, dia nametra-pialana tao anatin’ny toe-draharaha sarotra ara-politika sy ara-poko ary ara-tsosialy izy, ka nisolo azy ny kolonely Richard Ratsimandrava, izay efa minisitry ny Atitany teo aloha.

Maty tany Paris tamin’ny lohataona 1979 izy ary nalevina teto Madagasikara. Dadatoan’i Bernard Ramanantsoa, ​​tale jeneralin’ny vondrona HEC Paris teo aloha izy.

## Jereo koa

* Tsiranana Philibert
* Ratsimandrava Richard
* Andriamahazo Gilles
* Ratsiraka Didier
* Zafy Albert
* Ravalomanana Marc
* Rajaonarimampianina Hery
* Ratsirahonana Norbert Lala
* Rajoelina Andry

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase:

## Ireo filoha nifandimby
# Catharanthus

Tonga na trongatsy na vonenina (*Catharanthus roseus*),
Ny Catharanthus dia vondron-karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana *Apocynaceae*. Misy karazany valo na sivy fantatra. Fito no tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara (anisany ny *Catharanthus roseus* izay efa ambolena manerana izao tontolo izao). Teratany any India sy any Srilanka ny karazana fahavalo, *Catharanthus pusillus*. Avy amin' ny teny grika midika hoe "voninkazo madio" ny anarana hoe *Catharanthus*.

Zavamaniry ahitra maniry mandritra ny taona maro izy ireo, manana raviny mifanohitra na saika mifanohitra. Matetika ny voniny dia mitokana tsy misy namany ao amin' ny foto-dravina. Manana ravimbony misy zana-pelana dimy lava sy tery ary felambony misy tahony miedrika varingarina misy zana-pelany dimy ny vony tsirairay.

Loharanon-karazana alkalôida maro ny *Catharanthus roseus*, fantatra taloha amin' ny anarana hoe *Vinca rosea*. Mamokatra alkalôida 130 eo ho eo ilay zavamaniry, anisan' izany ny vinblastinina sy ny vinkristinina, izay fanafody roa ampiasaina hitsaboana homamiadana. Ambolena indrindra ho zavamaniry fanao haingo amin' ny zaridaina ny *Catharanthus roseus*. Maromaro ny ovan-karazana volena novolavolaina mba hamokarana voniny amin' ny loko mavokely, mena, fotsy sns, na amin' ny loko mazava nefa misy fototra maizina.

## Lisitry ny karazana

Indreto ny karazana ao amin' ny *Catharanthus*:

* *Catharanthus coriaceus* Markgr. – felamena, tangentsakalava, tsipelana (Madagasikara)
* *Catharanthus lanceus* (Bojer ex A.DC.) Pichon – salotsa, tsipelana, tsipelatany, vonenina, voninenina (Madagasikara)
* *Catharanthus longifolius* (Pichon) Pichon – kita, kitra, tonga (Madagasikara)
* *Catharanthus makayensis* (L. Allorge, P. B. Phillipson & R. Razakamalala)
* *Catharanthus ovalis* Markgr. – ilamena, kilaimena, kita, kitia, kitra, tsipelana (Madagasikara)
* *Catharanthus pusillus* (Murray) G.Don. – (India, Srilanka, Himalaya Andrefana)
* *Catharanthus roseus* (L.) G.Don. – arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina (Madagasikara, hita any amin' ny firenena hafa koa)
* *Catharanthus scitulus* (Pichon) Pichon – (Madagasikara)
* *Catharanthus trichophyllus* (Baker) Pichon – felamena, kilaimena, razoma, vonenina (Madagasikara sy any India)

## Jereo koa

* *Vinca*
* Befela (*Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Melhania orbiculari-dentata* Arènes)
* Felabaratra (*Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Tachiadenus carinatus* Griseb.)
* Salotsa (*Catharanthus lanceus* (Bojer ex A. DC.) Pichon, *Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Pachypodium horombense* Poiss., *Pachypodium rosulatum* Bake)
* Tonga (zavamaniry) (*Catharanthus longifolius* Pichon, *Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Stachytarpheta jamaicensis* (L.) Vahl)
* Trongatse (*Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Cenchrus ciliaris* L.)
* Tsingevika (*Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Hazunta modesta* (Baker) Pichon)
* Vonenina (*Catharanthus lanceus* (Bojer ex A. DC.), *Catharanthus roseus* (L.) G. Don, *Catharanthus trichophyllus* (Baker) Pichon)
# Asan-jiolahin-tsambo

Jack Sparrow, jiolahin-tsambo noforonina, ao amin' ny horonan-tsary *Pirates of the Caribbean*.
Ny **asan-jiolahin-tsambo** dia fandrobana na herisetra ataon' ny mpanafika avy amin' ny sambo iray mankeny amin' ny sambo hafa na amin' ny tanàna kely amorontsiraka, sy faritra ambanivohitra indraindray lavitry ny morontsiraka amin' ny fanarahana miakatra ny lalan' ny ony, ka ny tanjona amin' izany dia matetika mba hangalarana entam-barotra sy entana sarobidy hafa. Ireo izay manao izany asa ratsy izany no atao hoe **jiolahin-tsambo**. Tamin' ny taonjato faha-14 tal JK ny tranga nahitana asan-jiolahin-tsambo voarakitra voalohany indrindra, tamin' ny fanafihan' ny Vahoakan' ny Ranomasina, izay andiana mpandroba avy eny an-dranomasina, ny sambon' ny Sivilizasiôna Egeana sy Mediteraneana.

Efa ela no nohararaotin' ny jiolahin-tsambo ny lakandrano tery izay anatanterahana ny fitaterana an-dranomasina mankany amin' ny lalana azo vinavinaina fa handalovan' izany. Ohatra teo amin' ny tantara amin' ny faritra toy izany ny Helodranon' i Gibraltar, ny Andilan-dranon' i Malacca, i Madagasikara, ny Hoalan' i Aden, ary ny Lakandrano Anglisy, izay nanamora ny fanafihan' ny jiolahin-tsambo ny rafitra ara-jeôgrafiany. Matetika tsy tafiditra ao anatin' ny asan-jiolahin-tsambo ny heloka bevava atao amin' ny sambon' ny tena manokana (ohatra, ny halatra).

Anara heloka bevava manokana eo ambanin' ny lalàna iraisam-pirenena sy anaran' ny heloka bevava maromaro eo ambanin' ny lalàna anatiny ao amin' ny firenena sasany ny hoe "asan-jiolahin-tsambo". Mbola olana lehibe ho an' ny taonjato faha-21 ny asan-jiolahin-tsambo izay mamely ny sambo mpitatitra, ary tombanana ho 25 lavitrisa dôlara amerikana ny fatiantoka maneran-tany tamin' ny taona 2023, raha 16 lavitrisa dôlara amerikana izany tamin' ny taona 2004.

Ny fari-dranomasina eo anelanelan' ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasimbe Indiana, any amin' ny morontsiraka sômaliana sy ao amin' ny Andilan-dranon' i Malacca ary any Singaporo dia matetika no lasibatry ny jiolahin-tsambo mitondra fitaovam-piadiana mandeha hoazy, toy ny basy tsotra, basy ahafaha-manao tifitra variraraka, grenady ary fanipazana rôkety. Matetika izy ireo no mampiasa sambo kely misy môtera ho enti-manafika ny sambo lehibe, izany dia tetika anararaotana ny fahavitsian' ny tantsambo eny amin' ny sambo lehibe fitaterana. Miatrika fanamby maro ny fianakaviambe iraisam-pirenena amin' ny fitondrana ireo jiolahin-tsambo ireo eny amin' ny fitsarana, satria matetika any amin' ny ranomasina iraisam-pirenena no mitranga ireny fanafihana ireny. Mampiasa ny tafika an-dranomasina ao aminy ny firenena manana izany mba hanosehana na hanenjehana ny jiolahin-tsambo, ary mampiasa mpiambina mitam-piadiana, fantson-drano avo tsindry, na fantsona manamafy feo, mba handroahana ny mpanafika, ary mampiasa radara mba hialana amin' ny loza mety hitranga.

## Jereo koa

* Fitaterana an-dranomasina
# Beirota

﻿ / ﻿

| **Beirota**

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 20 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 361,366 |
| Ben'ny tanàna | Bilal Hamad |
| Firenena | Libana |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Beirota |

I **Beirota** dia tanàna renivohitr'i Libana.

## Jereo koa

* Tripoli (Libana)
* Sidôna
* Tirosy

* Libana
# Palinuridae

Langosta
Ny Palinuridae, izay atao andavanandro hoe **langosta**, dia fianakaviam-biby anaty rano, folo rantsam-batana (*Decapoda*), fihinana, misy karazana 60 eo ho eo. Hita any amin' ny ranomasina amin' ny toetanin-janam-pehintany sy toetany antonony rehetra ny langosta, eny amin' ny fanambanin' ny haran-dranomasina sy be vato amin' ny halalina 1 ka hatramin' ny 50 m.

Tsy manana tanana fiketohana lehibe izy (fa karazana hoho kely amin' ny tongony). Manana tandrola lava be izy ary misy akorany misy tsilotsilo. Ny rano somary mafana no tiany (toy ny any amin' ny Ranomasimbe Indiana na Ranomasina Karaiba). Matetika izy io dia mena-manja. Mifantoka kokoa any amin' ny rambony ny nofony.

## Toetoetrany

Biby somary lehibebe ihany izy ireo (ampolony santimetatra hatramin' ny 40 sm rehefa lehibe) miavaka noho ny fananany vatana lava, tandroka lava misy tsilotsilo ary fiketohana tena kely saika tsy misy.

Biby mpiremby amin' ny alina izy ireo, ka mihaza zavamananaina bitika miaina any ambanin' ny ranomasina, ary mihinana fako ôrganika indraindray. Rehefa antoandro dia miafina ao anaty triatra ny lanngosta, izay mampipoitra ny tandrony avy ao.

## Vondron-karazana

Amin' ny fitambarany dia vondron-karazana na sokajy 12 no fantatra fa mbola misy, izay mitsinjara amin' ny karazana velona 60 eo ho eo:

* *Jasus* Parker, 1883
* *Justitia* Holthuis, 1946
* *Linuparus* White, 1847
* *Nupalirus* Kubo, 1955
* *Palibythus* Davie, 1990
* *Palinurellus* De Man, 1881
* *Palinurus* Weber, 1795
* *Palinustus* A. Milne-Edwards, 1880
* *Panulirus* White, 1847
* *Projasus* George and Grindley, 1964
* *Puerulus* Ortmann, 1897
* *Sagmariasus* Holthuis, 1991

Ny karazana ao amin' ny vondrona *Panulirus* no fahita eto Madagasikara: *Panulirus homarus*, *Panulirus versicolor*, *Panulirus longipes*, *Panulirus penicillatus, Panulirus ornatus.*

## Jereo koa

* Fozan-dranomamy
* Orana (biby)
* Drakaka
* Makamba
# Onitarisma (teôlôjia)

Ny **onitarisma** dia fampianarana ara-pivavahana tsy mino ny Trinite, izay milaza fa fanahy iray dia iray ihany Andriamanitra fa tsy tokana mizara ho persôna telo. Ny onitarisma dia manohitra ny trinitarisma izay foto-pampianaran' ny kristianisma manaraka ny fanapahan-kevitra tao amin' ny Kônsily voalohany tao Nikea tamin' ny taona 325 sy ny Kônsily tao Kalkedôna tamin' ny taona 451 izay arahin' ny fiangonana lehibe toy ny Fiangonana katôlika sy ny Fiangonana ôrtôdôksa ary ny ankamaroan' ny Fiangonana prôtestanta.

Mandà ny maha Andriamanitra an' i Jesoa Kristy -- izay ataony hoe olona manakaiky kokoa an' Andriamanitra ihany na koa mpaminaniny lehibe indrindra, fa tsy Andriamanitra -- ny firehana onitariana. Miampanga ny mpanaraka ny tenim-pinoan' ny Trinite ho tsy tena mivavaka amin' Andriamanitra tokana (mônôteisma) ny onitarisma. Efa tany alohan' ny Kônsily tao Kalkedôna no nisian' ny onitarisma, ka ny tena fantatra dia ny arianisma tamin' ny taonjato faha-4. Taorian' ny nanjavonan' ny arianisma dia teraka indray tao Eorôpa ny onitarisma tao Pôlônia-Litoania sy tany Transylvania teo antenantenan' ny taonjato faha-16, vokatry ny fampianaran' i Ferenc Dávid sy Jean Sigismond Zápolya. Niforona tao Angletera tamin' ny taona 1774 ny fiangonana onitariana voalohany ary niseho amin' ny fomba ôfisialy ny foto-pampianarana onitariana tao Etazonia tamin' ny taona 1784 tao amin' ny fampianaran' i James Freeman (1759-1835).

Tsy afangaro amin' ny Fiangonana Oniata (na Fiangonana miray) ny onitarisma.

## Jereo koa

* Antitrinitarisma

* Arianisma

## Loharano
# Volga (ony)

Ny ony Volga ao Yaroslavl.
I **Volga** no ony lava indrindra any Eorôpa. Izy sy ny sakelidranony dia manondraka mihoatra ny ampahatelon' ny velaran' ny ampahan' i Rosia ao Eorôpa. Atao hoe Волга / *Volga* izy amin' ny teny rosiana fa *İdel* kosa amin' ny teny tatara. I Volga dia mipoitra ao amin' ny havoanan' i Valdai, any amin' ny haavo 228 m eo anelanelan' i Môskoa sy i Saint Petersburg alohan' ny hidirana ao amin' ny Ranomasina Kaspiena aorian' ny fikorianany izay mahatatra 3 690 km.

Ny faritanin-dranon' i Volga
Saika azo ivezivezena ny halavan' ilay ony manontolo noho ny fanajariana lehibe natao nandritra ny tapany faharoa amin' ny taonjato faha-20. Mirefy 1.350.000 km2 ny faritanin-dranony, izay mampivondrona vahoaka maro isan-karazany.

Hatramin' ny Ady Lehibe Faharoa, ny lohasahan' i Volga dia nifantohan' ny asa indostrian' i Rosia. I Volga koa dia mitana anjara toerana lehibe amin' ny fisainan' ny Rosiana ary nanome aingam-panahy amin' ny famoronana tantara foronina maro sy sary hosodoko ary hira, anisan' izany ilay hira hoe *Эй, ухнем !* / *Ey uhem* (midika hoe: "Eh, andao!").
# Vondrom-piteny kôisàna

Sarin-tany maneho ireo fianakaviam-piteny aty Afrika
Ny **fiteny kôisàna** dia vondrom-piteny tenenin' ny vahoaka kôikôy (na hôihôy) sy ny vahoaka sàna ao amin' ny faritra atsimo ao Afrika, indrindra ao Bôtsoana, ao Namibia, ao amin' ny faritanin' i Noord-Kaap ao Afrika Atsimo, ary ao amin' ny tapany atsimon' i Angôla.

Ny fiteny koisàna dia miavaka noho ny fampiasany renifeo atao hoe klika. Ny fiteny kongekoka dia mampiasa karazana klika mihoatra ny 50 amin' ny hasim-peo miisa 140.

Tsy mamorona fianakaviam-piteny tokana ireo fiteny koisàna ireo nefa azo zaraina ho fianakaviam-piteny telo miavaka tsara, afa-tsy ny fiteny hadza sy ny fiteny sandaoe izay heverina fa fiteny manirery. Ny teny hoe *kôisàna* dia teny enti-manondro ireo fiteny rehetra ao Afrika misy klika sady tsy mifamatotra amin' ny fianakaiam-piteny telo lehibe fantatra tsara ao amin' io kôntinenta io, dia ny fiteny afrô-aziatika sy ny fiteny nilô-sahariana ary ny fiteny nizerô-kôngôley. Ny fiteny kôisàna be mpiteny indrindra dia ny fiteny kôikôy (na fiteny hôihôy), fitenin' ny foko Nama, izay isan' ny folo lehibe ao Namibia.

## Sampana

### Fiteny koady-kôy

Ny fiteny koady-kôy dia sampan' ny fiteny kôisana izay ahitana ireto zana-tsampana ireto: fiteny koady (fiteny maty) sy ny vondrom-piteny kôy.

#### Fiteny koady

Ny fiteny koady dia fiteny maty.

#### Fiteny kôy

Ny fiteny kôy dia mbola mizara ho sampana roa: dia ny vondrom-piteny kôikôy (fiteny kôikôy avaratra na fiteny nama, fiteny kôikôy atsimo, fiteny einy) sy ny fiteny tsokoe na fiteny kalahary (fiteny tsokoe atsinanana: fiteny soa sy fiteny tsoa; fiteny tsokoe andrefana).

### Fiteny johoana

Ny fiteny johoana dia ahitana ny fiteny kôisana avaratra sy ny fiteny amkôe,

### Fiteny too

Ny fiteny too dia ahitana ny fiteny koy sy ny fiteny taa.

### Fiteny sandaoe sy fiteny haja

Ny fiteny sandaoe sy ny fiteny haja dia fiteny manirery ao Tanzania sy ao Kenia avy.

## Jereo koa

**Fianakaviam-piteny ao Afrika Fianakaviam-piteny nilô-sahariana
* Fianakaviam-piteny afrô-aziatika
* Fianakaviam-piteny nizerô-kôngôley
* **Vondrom-piteny kôisàna Fianakaviam-piteny aostrôneziana

**Fianakaviam-piteny lehibe Fianakaviam-piteny afrô-aziatika
* Fianakaviam-piteny nizerô-kôngôley
* Fianakaviam-piteny nilô-sahariana
* Fianakaviam-piteny indô-eorôpeana

* Fianakaviam-piteny altaika

* Fianakaviam-piteny oraliana
* Fianakaviam-piteny dravidiana
* Fianakaviam-piteny sinô-tibetana
* Fianakaviam-piteny aostrôaziatika
* Fianakaviam-piteny aostrôneziana
* Fianakaviam-piteny hmông-miena
* Fianakaviam-piteny tay-kaday
* Fianakaviam-piteny japônika
* Fianakaviam-piteny na-dene
* Fianakaviam-piteny eskimô-aleota

**Vondrom-pianakaviam-piteny Vondrom-piteny kôisàna;
* Vondrom-piteny kaokaziana
* Vondrom-piteny paleô-siberiana;
* Vondrom-piteny papoa;
* Vondrom-piteny amerindiana;
* Vondrom-pitenin'ny tompontanin'i Aostralia;
* Vondrom-piteny any Andamàna.

**Hafa Fiteny aty Afrika
# Geparda

Geparda
geparda
Ny **geparda** dia biby misy nono mpihinan-kena, iray sokajy amin' ny saka, miaina ao Afrika sy Azia Andrefana (ao Iràna sy ao Afganistàna avaratra-andefana). Ny anarany ara-tsiansa dia *Acinonyx jubatus*. Izy no heverina ho biby haingam-pihazakazaka indrindra eto ambonin' ny tany, izay manana hafainganam-pandeha mahatratra 112 km/ora. Tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20 dia notombanana ho 100 000 any ny isan' ny geparda nefa nihena ho 7 100 izany tamin' ny taona 2019. Biby arovana noho izany ny geparda.
# Mpumalanga

﻿ / ﻿

| **Mpumalanga**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 140 121 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Afrika Atsimo |
| Fanjakana |  |
| Faritany | KwaZulu-Natal |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Mpumalanga** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i KwaZulu-Natal ao amin'ny Afrika Atsimo.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 140121 mponina tamin'ny taona 2013.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Afrika Atsimo
	+ KwaZulu-Natal

## Tsiahy
# Kiraro

kiraro
Ny **kiraro** dia fitafiana entina amin’ny tongotra, natao hiarovana azy amin’ny loto, ny hafanana, ny hatsiaka, ary ny ratra. Ankoatra izany, ny kiraro dia ampiasaina ihany koa amin’ny maha fitaovana ara-kolontsaina, fanaingoana (haingo), ary fampisehoana toetra amin’ny olona iray.

## Tantara

Nampiasain’ny olona hatramin’ny andro taloha ny kiraro, saingy nivoatra arakaraka ny **vanim-potoana**, ny **toetr’andro**, ary ny **kolontsaina**. Tao amin’ny faritra sasany, toy ny tany Egypta sy Roma fahiny, dia efa nisy kiraro natao manokana ho an’ny sokajin’olona manan-kaja.

## Karazana kiraro

Misy karazany maro ny kiraro arakaraka ny asa sy ny toerana ampiasana azy:

* **Kapa**: Kiraro misokatra, mety amin’ny toetr’andro mafana.
* **Talon avo**: Kiraro be voditongotra, matetika entin’ny vehivavy amin’ny lanonana.
* **Basket**: Kiraro fanatanjahantena na andavanandro.
* **Baoty**: Kiraro manarona hatrany amin’ny kitrokely na lohalika.
* **Mokasin**: Kiraro tsotra sy malefaka, matetika amin’ny fitafy amin’ny trano.
* **Kiraro asa**: Kiraro matanjaka entina amin’ny asa, toy ny kiraro vy na kiraro fiarovana.

## Fitaovana fanaovana kiraro

* Hoditra (tena na artifisialy)
* Lamba
* Plastika
* Fingotra

## Anjara toerana

Ny kiraro dia:

* Manome fiarovana ho an’ny tongotra
* Mampiseho lamaody sy fomba fiaina
* Mety ho mariky ny fahefana na fanjakana amin’ny toe-javatra sasany

---

## Famintinana

Ny kiraro dia tsy fitafiana ilaina fotsiny amin’ny fiainana andavanandro, fa lasa ampahany amin’ny maha-izy ny olona sy ny kolontsaina iainany. Amin’ny alalan’ny kiraro, dia afaka maneho endrika, fomba fiaina, ary fahadiovana ny olona iray.

---
# Wolmaransstad

﻿ / ﻿

| **Wolmaransstad**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 49 366 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Afrika Atsimo |
| Fanjakana |  |
| Faritany | North-West |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Wolmaransstad** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i North-West ao amin'ny Afrika Atsimo.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 49366 mponina tamin'ny taona 2012.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Afrika Atsimo
	+ North-West

## Tsiahy
# Nadine Gordimer

|  |
| --- |
|  |
| **Nadine Gordimer**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Nadine Gordimer |
| **Teraka** | 20 Novambra 1923 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 13 Jolay 2014 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Afrika Atsimo |
| **Asa :** | * Poeta
* mpanoratra
* mpanao asa soratra
* mpanoratra tantara lava
 |
| Fiainana manokana |
|  |

Nadine Gordimer (2010)
**Nadine Gordimer** dia Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra, mpanoratra tantara lava mizaka ny zom-pirenen'i Afrika Atsimo teraka ny 20 Novambra 1923 ary maty ny 13 Jolay 2014 tao Johannesburg. Loka Nobel ao 1991.

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase:
# Balotsistàna

Miloko mavokely ny faritr' i Balotsistàna
I **Balotsistàna** dia faritra any Azia, izay mitsinjara amin' i Iràna (ao andrefana) sy i Afganistàna (ao avaratra) ary i Pakistàna (ao atsinanana, mamorona ny faritanin' i Balotsistàna). Ny vahoaka balotsy no maro anisa amin' ny mponina any amin' io faritra io, izay miteny balotsy (anisan' ireo fiteny iraniana) na amin' ny fiteny brahoy (anisan' ny fiteny dravidiana), ka ny sasany aminy dia mitaky ny fizakan-tena na fahaleovan-tenan' io faritra io, sady matetika miady amin' ny tafika pakistaney, izany no atsoina hoe Ady Balotsy.

## Jereo koa

* Balotsy
* fiteny balotsy