Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Raikitr' Pytagore

Raha hijery ny artila amin' teny anglisy, indro [theorem|Pythagorean theorem]

Ny raikitry Pytagore dia fifandraisana mahakasika ny lafiny eo aminy telolafy mahitsizoro raiky. Raha WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ireo lafy mifanila amin' zoro mahitsy ary ny lejo (lafy manatrika lay zoro), dia mahazo

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
izany hoe mitovy aminy tambatry ny toradroan' ireo lafy mifanila roa ny toradroan' lejo.

## Porofo mampiasa sokera

**Porofo mandamina**

 Porofo mandamina an' Raikitry Pytagore.
(Ny velarana ny faritra fotsy dia tsy miova mandritry ny fikisahana mandamina ataon' ireo telolafy. Amin' fotoana rehetra, mijanona c² hatrany ny velarana. Sahala amin' izany koa, mijanona a²+b² hatrany izy.)

**Porofo aljebraika**

Diagraman' ireo porofo aljebrika roa
Azo atao ny mampiasa kopia telon' lay telolafy voalohanay ahazoana ny sary etsy ankila. Araka ny lalanan' fifamenoana moa, dia mahitsizoro no tsy maintsy azontsika. Satria moa WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ny lejo hoan' fandaminana voalohany, izay lasa lafy hoan' lay mahitsizoro, sokera no azontsika raha ny tena marina Tahak'izay koa hoan' ny faharoa, mahazo sokera milafy WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 isika. Hoan' ny voalohany

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12
eto WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 manambara ny velaran' ilay telolafy.

Hoan' faharoa kosa,

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16
izay manome fimirana mitovy tanteraka amin' ilay taloha. Noho izany azo tsoahina mivantana ny WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 ka mahazo
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20 .
# Oslo

﻿ / ﻿

| **Oslo**

|  |  |
| --- | --- |
| - |  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 480,76 km2 |
| **Haavo** | 1 - 631 m |
| Isan'ny mponina | 724,290 (1,588,457) |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Norvezy |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Oslo |

Ny tanànan'ny **Oslo** dia renivohitr'i Norvezy. Ny kaominina Oslo dia misy mponina 724.290 hatramin'ny 1 Janoary 2025.

Ny faritra an-tanàn-dehibe dia miitatra lavitra ny sisin-tanin'ny kaominina mankany amin'ny distrika manodidina an'i Akershus (munisipalin'i Asker, Bærum, Lillestrøm, Enebakk, Rælingen, Lørenskog, Nittedal, Gjerdrum, Nordre Follo).
Ny isam-ponina dia 1.546.706 tamin'ny taona 2023.

## Jeografia

Ny tanànan'i Oslo, 2005
Any amin'ny faran'ny Oslofjord no misy ny foiben'ny tanàna, ary ny haavo avo indrindra dia 631 m (ny Kjerkeberget)

## Tanàna

Oslo (Renivohitra), Bergen, Narvik, Stavanger, Trondheim sy Kristiansand.
# Alizay

Sarin-tany maneho ny Alizay (tsipîka miloko mavo sy manja)
Ny **Alizay** dia rivotra mitsoka avy any amin' ny faritra anelanelan’ ny zana-pehintany roa (eo anelanelan' ny 23°27 avaratra sy 23°27 atsimo), mitsoka tsy tapaka avy any atsinanana mankany andrefana avy amin' ny tsindry (avo) ambanin-jana-pehintany ka mankany amin' ny tsindry (iva) am-pehibentany. Any amin' ny ila-bolantany avaratra izy dia mitsoka avy any avaratra-atsinanana mankany atsimo-andrefana, fa aty amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia mitsoka avy any atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana. Mitsoka manomboka amin' ny haabon' ny ranomasina (0 m) ka hatramin' ny haambo 1 500 na 2 000 m ambonin' ny ranomasina ny Alizay.

## Jereo koa

* Varatraza
# Anglikanisma

Katedraly anglikana ao Canterbury any Angletera
Ny **Anglikanisma** dia fivavahana kristiana niorina voalohany tao Angletera vokatry ny fialany avy amin' ny Fiangonana katôlika tamin' ny taona 1534. Any amin' ireo firenena miteny anglisy no tena ahitana azy, indrindra ireo zanatany britanika taloha, nefa koa miely any amin' ny tany andehanan' ny Britanika manerana an' izao tontolo izao io fiangonana io. Ahitana fiangonana anglikana mahaleotena maro mikambana ao amin' ny Firaisambe Anglikana na Fiombonambe Anglikana (anglisy: *Anglican Communion*) ka iombonany ny lafiny fampianaram-pinoana sy ara-panahy ary momba ny sakramenta. Miisa eo amin’ ny 85 000 000 eo ny mpino ao aminy. Raha any ivelan' ny Fanjakana Mitambatra dia  "episkôpaliana" no ahafantarana io fiangonana io. Eo anelanelan’ ny katôlisisma sy ny prôtestantisma ny anglikanisma izay milaza ny tenany ho sady katôlika no nohavaozina. Izany no atao amin' ny teny latina hoe *via media* ("lalana anelanelany"). Katôlika (nefa tsy rômana) noho izy nanohy ny fifandimbiasana apôstôlika, nefa nohavaozina koa satria nanaraka ny fotokevitra teôlôjikan' ny Fanavaozam-piangonana prôtestanta indrindra tamin' ny fandraisany ny Faneke-mpinoan' i Westminster tamin' ny taona 1646.

Fivavahana ôfisialin' i Angletera izy nanomboka tamin’ ny taonjato faha-16 nefa miparitaka amina firenena hafa koa izy taty aoriana, indrindra ireo firenena zanataniny. Nanomboka tamin’ ny fanapahan-kevitr' i Henry VIII mpanjakan’ i Angletera tamin’ ny taonjato faha-16, izay niteraka ny fisarahana tamin’ i Rôma noho ny antony ara-pôlitika sy ara-teôlôjia tamin’ ny alalan’ ilay atao hoe *Acts of supremacy* tamin’ ny taona 1534. Tamin’ ny voalohany, ny fampianaram-pinoana anglikana dia noraketina tao amin’ ilay atao hoe *Bill of 39 articles* izay tsy maintsy tanterahina.

## Jereo koa

* Kristianisma
* Fiombonambe Anglikana
* Eklesia Episkopaly Malagasy

## Loharano:
# Newcastle upon Tyne

﻿ / ﻿

| **Newcastle upon Tyne**

|  |  |
| --- | --- |
| - |  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 113 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 307,565 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Angletera |
| Fanjakana | Tyne and Wear |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

Newcastle upon Tyne
**Newcastle upon Tyne**, na **Newcastle** fotsiny dia tanàna katedraly ary any Tyne and Wear,  Angletera. Izy io no tanàna avaratra indrindra any Angletera, eo amin'ny Reniranon'i Tyne any avaratra atsinanan'i Angletera

## Jereo koa

* Angletera

## Tsiahy
# Gaborone

﻿ / ﻿

| **Gaborone**

|  |
| --- |
|  |

 |
| Sary:Gaborone Montage.png |
| **Velarantany** | 169 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 231 626 |
| Ben'ny tanàna | Haskins Nkaigwa (BMD)<ref name |
| Firenena | Botsoana |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Gaborone |

I **Gaborone** dia tanàna renivohitr'i Botsoana.

## Jereo koa

* Botsoana
# Basy

Basy
Ny **basy** dia fitaovam-piadiana ampiasaina hitifirana amin' ny bala atosiky ny vanja. Ny tenan' ny basy dia matetika vita amin' ny hazo (mba hahamaivana kokoa ny fitondrana azy), fa metaly (matetika vy) kosa ny fantsona fivoahan' ny bala.

## Ohabolana

* Basy angalisa rovi-kazo: anaran-tsy very no sisa.
* Basy ambiaty ka tapaka anio soloana rahampitso.
* Basy atifi-baratra ka ny kely indray no maninana ny lehibe.
* Basy atifi-kavana : tsy afenina fa arangaranga.
* Basin' ariary fito : sady tsy tian' ny mpanana no tsy takatry ny ory.

## Jereo koa

* Tafondro
* Baomba
* Basy poleta
* Bala
* Balam-basy
* Vanja
* Dinamita
# Ririnina

Sarin'ny andro ririnina eo amin'ny toeram-pitrandrahana tranainy ao amin'ny lavaka Saint-Robert any Monchecourt, Frantsa
Ny **ririnina** no fizaran-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro fa ny alina no lava. Rako-drahona matetika ny andro ririnina ka tsy ampy ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin' ny masoandro. Ianjadian' ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina. Milevina ireo biby mpilevina ririnina.

Amin' ireo faritra misy fizaran-taona efatra dia ny fararano no eo alohany fa ny lohataona no manarakaraka azy. Izy no fizaran-taona farany.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.

## Jereo koa

* Fahavaratra
* Lohataona
* Fararano
* Asotry

* Voambolan' ny jeôgrafia
# Sindo

Faritanin-dranon' i Sindo
I **Sindo** na **Indosy** na **Indo** (izay fantatra amin' ny anarana hoe **Sindh** na **Sindhu** tamin' ny Andro Taloha, dia ony any Pakistàna nanome ny anarany an' i India. Any amin' ny tendrombohitra Himalaya ny loharanony ary mizotra makany atsimo-andrefana izy. Anisan' ny renirano inoana ho masina any India i Sindo, miaraka amin' ny Ganga. Ao amin' ny Ranomasin' i Ômàna izy no mivarina.

## Jeôgrafia

Any Tibeta, ao amin' ny tangorombohitra Kailās na Gangri, no misy ny loharanon' i Indosy. Manomboka mitondra ny anarany i Sindo eo amin' ny sakeli-dranon' ny renirano Sengge sy ny renirano Gar midina amin' i Himalaya. Mandalo any avaratra-andrefana i Indosy, ary miampita an' i Kashmira any atsimon' ny tangorombohitr' i Karakoram, ary midina any atsimo izy, miala amin' ny vohitra Peshawar sy Rawalpindi. Eo amin' io faitra io dia misy tohodrano mampisy ny tahirin-dranon' i Tarbela. Azon' ny sambo andehanana ilay renirano eo amin' ny vinanin' ny renirano Kaboul.

Ny ony Sindo
Manaraka ny tany lemak' i Penjab sy ny an' i Sind i Indosy, ary mikoriana moramora kokoa izy. Miampita ny tanànan' i Hyderābād ary mivarina ao amin' ny Ranomasin' i Ômàna, mamorona vavarano manana velarana 7 700 km2 eo am-pivarinana, any atsimo andrefan' i Karāchi no misy ilay vavarano. Ankehitriny dia anisan' ny faritra ekôlôjika manan-danja indrindra eto an-tany i Sindo.
# Indostria

Ny **indostria** dia famokarana akora fanodina na entana na serivisy na angovo ao anatin'ny toekarena. Ny indostrian'ny taozavatra dia nanjary sehatra lehibe amin'ny famokarana sy ny asa any amin' ny firenena eorôpeana sy any Amerika Avaratra nandritra ny Revôlisiôna Indostrialy, nanelingelina ny toekarena miantehitra amin' ny varotra fanondranana entana sy amin' ny fifandraisan' ny mpanan-tany famokarana sy ny mpindrana tany (rafitra tompomeneky) teo aloha izany. Nitranga izany tamin'ny alalan' ny fandrosoana haingana be nifandimby teo amin' ny teknôlôjia, toy ny famokarana vy sy arintany. Taorian'ny Revôlisiôna Indostrialy, angamba ny ampahatelon'ny vokatra ara-toekarena eran-tany dia avy amin'ny indostrian' ny taozavatra. Firenena mandroso maro sy firenena an-dalam-pandrosoana maro (Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina, India sns) no miankina betsaka amin'ny indostrian'ny taozavatra. Ny indostria sy ny firenena misy azy ary ny toekaren'ireo firenena ireo dia mifamatotra amin'ny alalan'ny fifampiankinan-doha.

## Jereo koa

* Toekarena
* Seha-pihariana
* Seha-pihariana voalohany
* Seha-pihariana faharoa
* Seha-pihariana fahefatra
# James Cook

Ny Kapteny James Cook sy ny soniany
I **James Cook**, teraka tamin'ny 27 Oktobra 1728 any Marton, maty tamin'ny 14 Febroary 1779 tany Hawaii, dia mpitondra sambo, mpizaha-tany, ary mpanao saritany britanika.

Tamin'izy lasa kapiteny tao amin'ny Royal Navy, nandehandeha tao amin'ny Ranomasimbe Pasifika izy ary vokatr' izany, izy no Eoropeana voalohany tonga teo amin'ny morontsiraka atsinanan' i Aostralia. Izy koa no tonga tany Nouvelle-Calédonie, tany amin'ny Nosy Sandwich ary tany Hawaii. Izy ihany koa no olona voalohany indrindra nanao sarintanin'i Terre-Neuve sy i New-Zealande.

## Dia

### Dia voalohany, tamin'ny 1768-1771

Tamin'ny 1768, ny Royal Society dia naniraka i James Cook hizahana ny Ranomasimbe Pasifika atsimo amin'ny alalan'ny sambo HMB Endravour, ny tanjony tamin'io dia ny hijery ny fiampitana misy amin'ny fajiry Venosy amin'ny 3 Jiona 1769 ary hijery raha misy kontinenta any atsimon'izao tontolo izao, fa io kontinenta io dia tsy hitan'i James Cook. Tsy nino ny fisiany mihitsy izy ary tao anatin'ny diariny, manadiady ny fizahany sy fizahana nialoha azy izy.

Ny dia voalohany
#### Ny *Endeavour*

Ny sambo nentiny, i *Endeavour* dia sambo telo salaza mitovy amin'ny sambo efa nentin'i Cook, sambo mateza sy tsara amin'ny lafiny fitehirizana sy amin'ny "tirant d'eau" ananany tombon-tsoa ilaina mba hanakaiky ny morontsiraky ny nosy be harandriaka ao amin'i Pasifika. Tamin'izy nandalo ny Cap Horn, tonga tany Tahiti izy tamin'ny 13 Aprily 1769, nasainy namboarina tany Tahiti ny rova handinihany ny transit an'ny Venosy.