Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lakandranon' i Suez

Ny Lakandranon' i Suez hita avy amin' ny zanabolana
Ny **Lakandranon' i Suez** dia lakandrano any Ejipta, eo anelanelan' ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea. 190,25 km ny halavany, 280 hatramin' ny 345 m ny sakany, ary 22,50 m ny halaliny. Miampita ny Andilan-tanin' i Suez izy, avy any Port-Saïd eo amin' ny Ranomasina Mediteranea, hatrany amin' ny tanànan' i Suez eo amin' ny Ranomasina Mena. Ahafahan' ireo ranomasina roa ireo mifandray izany.

Nanomboka tamin' ny 1859 ilay tetikasa fangadiana azy, ary tapitra tamin' ny 1869 izany. Ny diplômata sy injeniera frantsay Ferdinand de Lesseps no nitondra ilay tetikasa. Io lakandrano io dia ahafahan' ny sambo avy ao Eorôpa makany India tsy mila mandalo any Afrika Atsimo eo amin' ny Cap de Bonne Esperance. Talohan' ny fanokafana ilay lakandrano tamin' ny 1869, ny entana dia tsy maintsy entina an-tanety eo anelanelan' ny Ranomasina Mediteranea sy ny Ranomasina Mena.

Noho ny fahombiazany, izay nampitombo isa ny sambo mandalo ao, ny Lakandranon' i Suez dia fidiram-bola fahatelo any Ejipta. Raha sanatria misy zavatra manentsina ilay lakandrano, ny vola very amin' izany dia misy 7 tapitrisa dolara isan' andro.

Ny tompon' io lakandrano io dia ny Suez Canal Authority, tompon' andraikitry ny fikarakarana azy.

## Jereo koa

### Rohy ivelany

* Sehatry ny Suez Canal Authority, ho an'ny refy momban'ny lakandrano sy ny toromarika
* Fitsipika
# Asorotany (zana-pehintany)

Ny zana-pehintany Asorotany
Ny **Asorotany** na **zana-pehintany Asorotany** na **Trôpika Atsimo** na **Trôpikan'ny Asorotany** dia iray amin'ireo faribolana dimy mirazotra manan-danja indrindra eo amin'ny sarin'ny bolantany. Ilay faribolana eo amin'ny 23° 26' 12.555" ao amin'ny ila-bolantany avaratra izay manakaiky indrindra ny fehiben-tany izany. Ny faribolana efatra hafa dia ny zana-pehintany Adijady hita any amn'ny ila-bolantany atsimo, ny fehiben-tany (na ekoatera), ny fehin-tendrontany avaratra ary ny fehin-tendrontany atsimo. Eo amin'io zana-pehintany Asorontany io no ahitana amin'ny faritra avaratra indrindra amin'ny ila-bolantany avaratra ny masoandro eo an-tampon-doha, amin'ny fotoana mahalava indrindra ny alina mitaha ain'ny alina.

## Jereo koa:

* Asorotany (antokon-kintana)
* Asorotany (evan'ny zodiaka)

* Voambolan' ny jeôgrafia
# Saikanosin' i Arabia

Sarin'i Arabia azo avy amin'ny zanabolana
I **Arabia** na ny **Saikanosin' i Arabia** dia saikanosy lehibe ao atsimo-andrefan' i Azia, eo amin' ny fitohizan' i Azia sy Afrika. Ampahan' i Atsinanana Akaiky io saikanosy io sady mitana anjara toerana amin' ny lafiny toekarena noho ny fananany tahirin-tsolitany sy etona voajanahary. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe شبه الجزيرة العربية / *shibh al-jazīra al-ʿarabīyah* ("saikanosy arabo") na جزيرة العرب / *jazīratu Al-ʿArab* "nosin'ny Arabo".

Ireto avy ireo firenena fito ao amin' io saikanosy io: i Arabia Saodita, i Iemena, i Omàna, i Katara, ny Emirata Arabo Mitambatra i Koeity, ary i Bareina.

## Jereo koa

**Ireo faritra ara-dafintany ao Azia Azia Atsimo
* Azia Atsimo-Atsinanana
* Azia Afovoany
* Azia Andrefana

* Azia Atsinanana
* Azia Avaratra
* Afovoany Atsinanana
* Atsinanana Akaiky
* Atsinanana Indrindra

**Fizaràm-paritra hafa ao Azia Masreka
* Zana-kontinentan'i India
* Siberia
* India Atsinanana
* Indôsina
* Ampahatsinanana
* Tsinam-bolana lonaka
* Saikanosin'i Arabia
* Kaokazy
* Anatôlia
# Ranomasina Mena

Ny Ranomasina Mena hita avy amin' ny zanabolan' i NASA
Saritany ara-tôpôgrafian' ny Ranomasina Mena
Ny **Ranomasina Mena** (amin' ny fiteny arabo *Bahr el-Ahmar* na *البحر الأحمر*) dia ranomasina an-kôntinenta eo amin' ny lemaka be velarana Indô-pasifika eo anelan' i Afrika Avaratra sy ny Atsinanana Akaiky. Ny velarany dia misy 450 000 km². Io ranomasina io dia ranomasina manan-danja sy ahafahan' ny sambo avy any Azia Atsinanana sy avy any Ôseania makao Eorôpa tsy mila mandalo any amin' i Cap de Bonne-Esperance, any atsimon' i Afrika Atsimo. Ny Lakandranon' i Suez, lakandrano eo anelanelan' ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea dia afahan' ny sambo makao Eorôpa.

## Jeôgrafia

Ny Ranomasina Mena dia eo anelanelan' i Afrika sy ny Saikanosy Arabika. Any atsimo, ny Ranomasina Mena dia mifandray amin' ny Ranomasimbe Indiana amin'ny alalann' i Bab-el-Mandeb sy ny Hoalan' i Aden. Any avaratra zarain' ny Tanjon' i Sinay ho helodrano roa izy, ny any andrefana dia ilay malaza ny Hoalan' i Suez ary ny any atsinanana dia Hoalan' i Aqaba.

Ny halavan' i Ranomasina Mena dia 1 977 km, ary 300 km monja ny sakany. 2 500 km ny halalin' ny toerana lalina indrindra, eo amin' ny hady anivo. Ny elanelan-kalaliny dia 500 m eo ho eo.

Betsaka ny nosy sy tamba-nosy eo aminy. Ireto ny anarany avy any avaratra mianatsimo: Ny Nosin' ny Faraôna, ny Nosy Tiran, i Giftu, i Zabargad, ny Tamba-nosin' i Dahlak, ny Nosy Farasan ary ny Nosy Hanisy.

Ny firenena manamorona ny Ranomasina Mena dia i Jiboty, i Eritrea, i Sodàna, i Ejipta, i Israely, i Jordania, i Arabia Saodita ary i Iemena.

Indreto ny tanàna sasany eo amorontsiraky ny Ranomasina Mena: Assab, Port Soudan, Port Safaga, Hurghada, Suez, Sharm el-Cheikh, Eilad, Akaba, Dahab, Jiddah, Al Hudaydah.

## Fizika

Ny Ranomasina Mena dia anisan' ny ranomasina masira indrindra eto an-tany manana hasira 45 USP kanefa ny hasiran' ny ranomasina sasany dia any amin' ny 35 USP any ho any. Ny ranon' ny Ranomasina Mena izany dia mavesatra kokoa. Ny aingan' i Arsimeda milaza fa ny vatana dia mitsangeva kokoa ao amin' ny Ranomasina Mena.

## Toetany

Ny hafanana eo ambohon-dranon'ny Ranomasina Mena dia tsy miovaova, 21-25 °C. Io no mahatonga azy ho isan'ny ranomasina mafana indrindra eto an-tany. Ny fahitana dia tsara (mangarahara) hatrany amin'ny halalina 200 m, fa mety mandrivotra mafy tampoka ary ny korian-dranomasina dia mety mampilentika ny sambokely.

## Jereo koa

* Ranomasina
# Sahara

Sarin' i Sahara nalain' ny satelita avy eny ambony
I **Sahara** dia tany efitra lehibe ao amin' ny tapany avaratra amin' i Afrika izay mivelatra avy any amin' ny Ranomasimbe Atlantika hatrany amin' ny Ranomasina Mena, izy no tany efitra lehibe indrindra eto ambonin' ny tany izay manana sakany mirefy 1 500 km sy halava mirefy 5 200 km avy any atsinanana miankandrefana ary velerana 9 000 000 km2, ka ny 200 000 km2 dia ahitana tany azo volena tsindraindray. Firenena iraika ambin' ny folo no mitsinjara an' i Sahara, dia i Marôka sy i Aljeria sy i Tonizia sy i Libia sy i Ejipta sy i Maoritania sy i Malý sy i Nijera sy i Tsady sy i Sodàna ary i Sahara Andrefana.

I Sahara dia atao hoe الصحراء الكبرى *al-Ṣaḥrāʾ al-Kubrā* amin' ny fiteny arabo, fa *ⵜⵉⵏⵉⵔⵉ / Tiniri* na *Tenere* kosa amin' ny fiteny berbera.

Taloha elabe dia faritra mando i Sahara, araka ny sary hosodoko hita tao amin' io faritra io, nefa ankehitriny dia lasa tany efitra mafana indrindra eto amin' izao tontolo izao izy. Natao lalana ho an' ny raharaham-barotra i Sahara taloha ka tandaha-biby mpitatitra no niantoka izany teo anelanelan' i Afrika Avaratra sy i Afrika atsimon' i Sahara. Mandray anjara amin' ny fiharian-karena maneran-tany i Sahara noho ny fitrandrahana ny harena an-kibon' ny tany toy ny fôsfaty sy ny solitany hita ao hatramin' ny taonjato faha-20.

## Toetany

Ny toetrandrony dia voafaritra amin'ny fihetsehan'ny rivotra midina (subsidence) ataon'ny sela Hadley. Any amin'ny faritra eo anelanelan'ny tropika sy ny ekoatera, ny Faritra Intertropical Convergence (ITCZ), ny rivotra mando entin'ny rivotry ny varotra dia manaraka fihetsehana miakatra. Mampangatsiatsiaka ny rivotra ny fiakaran'ny haavo ary mivoaka amin'ny endrika rotsak'orana any amin'ny ekoatera ny hamandoana.

## Jereo koa

Fizaram-paritra ao Afrika:

* Afrika Avaratra
* Afrika Andrefana
* Afrika Atsimo (faritra)
* Afrika Atsinanana
* Afrika Afovoany

Faritra hafa:

* Tandrok' i Afrika
* Sahara
* Sahely
* Afrika atsimon' i Sahara
* Magreba
# Adijady (zana-pehintany)

Ny zana-pehintany Adijady
Ny **Adijady** na **Zana-pehintany Adijady** na **Trôpikan' ny Adijady** na **Trôpika Atsimo** dia anisan' ny fehintany dimy aseho amin' ny saritany. Ny laharam-pehitaniny dia 23° 26′ 22″ S amin' ny ila-bolantany atsimo izay manakaiky indrindra ny fehiben-tany izany, Eo amin' io zana-pehintany Adijady io no ahitana amin' ny faritra atsimo indrindra amin' ny ila-bolantany atsimo ny masoandro eo an-tampon-doha, amin' ny fotoana mahalava indrindra ny andro mitaha amin' ny alina, isaky ny 21 Desambra. Ny faribolana efatra hafa dia ny zana-pehintany Asorotany hita any amin' ny ila-bolantany avaratra, ny fehiben-tany (na ekoatera), ny fehin-tendrontany avaratra ary ny fehin-tendrontany atsimo.

## Jeôgrafia sy toetany

Ny mirasanda amin' ny trôpikan' ny Adijady eny amin' ny ila-bolantany avaratra dia ny trôpikan' ny Asorontany, ny laharam-pehintan' ny trôpikan' ny Asorontany dia 23° 26′ 22″ N.

Ny velarana any atsimon' ny trôpikan' ny Adijady dia lazaina hoe velarana tempere, satria ny toetany any atsimon' ny trôpikan' ny Adijady dia tsy mafana sady tsy mangatsiaka. Ny tohi-tsikilaonina trôpikaly dia avy amin' ny fiakaran' ny rivotra mafana avy ao amin' ny faritra manodidin' ny fehibe miakatra makeny amin' ny tendrontany, ny rivotra miainga avy ao amin' ny fehibe dia rivotra "maina" sady mafana, ary maivana izy noho ny hamainany. Ny rivotra lasa tao amin' ny faritra manodidina ny fehibe dia mampisy ny jotsotsindry. Io josotsindry io dia manintona ny rivotra "mando" avy any amin' ny trôpika (avaratra sy atsimo), ny rivotra avy amin' ny trôpika avaratra sy atsimo dia mifanena eo amin' ny faritra lazaina hoe Toerana ifanojoana intertrôpikaly na zone de convergence intertropicale.

### Toerana andalovan' ny trôpikan' ny Adijady

Arjentina
* Tendrombohitry ny Anda
* Ny Pampa
* San Salvador de Jujuy

Aostralia
* Alice Springs, Northern Territory
* Emerald, Queensland
* Gibson Desert, Western Australia
* Great Dividing Range, Queensland
* Lake Disappointment, Western Australia
* Rockhampton, Queensland
* Longreach, Queensland

Botswana
* Kalahari Desert

Brazily
* Itaquaquecetuba
* Mogi das Cruzes
* Maringá
* Seranam-piaramanidin'i São Paulo-Guarulhos
* São Paulo
* Sorocaba
* Ubatuba

Silia
* Antofagasta

Madagasikara
* Toliara

Mozambika
* Inhambane city

Namibia
* Kalahari Desert
* Namib Desert

Paragoay
* Concepción

Aftika Atsimo
* Kruger National Park
* Polokwane

## Jereo koa:

* Adijady (antokon-kintana)
* Adijady (evan' ny zôdiaka)
* Voambolan' ny jeôgrafia
# Ranomasimbe Atlantika

Ny Ranomaismbe Atlantika miloko manga

Ny **Ranomasimbe Atlantika** dia anisan' ny ranomasimbe dimy eto an-tany. Ny velarany dia 106 tapitrisa km², noho izany, izy no ranomasimbe ngeza indrindra ao aorian' ny Ranomasimbe Pasifika. Ny Ranomasimbe Atlantika dia vokatry ny fisarahan' ny Kôntinenta Eorô-Afrikana sy ny Kôntinanta Amerikana 180 tapitrisa taona lasa izay. Ny Ranomasimbe Atlantika no ranomasina niaingan' ny fihazana eorôpeana nandritry ny taonjato maro. Amin' izao fotoana izao dia mbola lalana ifandraisana manan-danja izy ho an' ny firenena manana morontsiraka amin' io ranomasina io ary manana anjara jeôpôlitika lehibe.

## Jereo koa

* Ranomasimbe
* Ranomasina
* Hoala
* Helodrano
* Morontsiraka
* Andilan-dranomasina

|  |
| --- |
| **Ny ranomasimbe** |
|  Arktika |  Atlantika |  Antarktika |  Indianina |  Pasifika |