Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Groenlanda

Ny sain'i Groenlanda
Sarintany maneho ny toerana misy an'i Groenlanda (loko maitso)
I **Groenlanda** na **Grinlandy** na **Groenlandy** (izay azo adika hoe "Tanimaitso" amin'ny fiteny malagasy araka ny anarany amin'ny fiteny danoa), na *Kalallit Nunaat* amin'ny fiteny kalalisota, dia nosy iray ao ao amin'ny Ranomasimbe Arktika. Faritany mizaka-tenan'i Danemarka io faritra io; ka noho izany na dia any Amerika Avaratra aza no misy an'ilay nosy, dia an'i Eoropa izy.

Fito arivo sy dimy alina no isan'ny mponina miaina any Groenlanda. Ny fiteny kalalisota no teny ofisialy ary i Nuuk no renivohitra.

## Jeografia

Ny tendrombohitra Nunatak, eo amin'ny amorontsiraka atsinanan'i Groenlanda
Nosy faharoa lehibe indrindra i Groenlanda aorian'i Aostralia. Eo anelanelan'ny Ranomasimbe Arktika sy ny Ranomasimbe Atlantika avaratra no misy azy, izany hoe any andrefan'ny toerana misy an'i Islandy ary eo avaratra atsinanan'i Kanada.

Ranomandry manana hatevina telo kilometatra ny 95 isan-jaton'i Groenlanda. Manindry ny vato eo ambaniny ilay ranomandry ka araka izany dia mety hisy farihin-drano masira eo anivon'i Groenlanda raha afaka avokoa ny ranomandriny.

## Tantara

Niorina tamin'ny 2500 talohan'i JK i Groenlanda. Ny Inoita dia niorim-ponenana voalohany avy any Alaska namakivaky an'i Kanada tamin'ny taonjato voalohany talohan'i JK, izay nihaza omby musk, saingy tamin'ny 1800 talohan'i JK. Nanjavona indray anefa.
Ny Inoita koa dia nipetraka tany andrefana, atsinanana ary avaratrandrefan'i Groenlanda izay nihaza tombo-kase sy serfa, ary tany amin'ny 2400 talohan'i JK. tonga tany Groenlandy tamin’ny 700 T.K. Nanjavona indray ny BC.

Azo inoana fa tsy nisy mponina intsony i Groenlandy, tatỳ aoriana.

Hitan’ny Eoropeanina voalohany i Groenlandy, angamba tamin’ny faramparan’ny taonjato faha-9 na tany am-piandohan’ny taonjato faha-10. Tsy maintsy nandositra an’i Islandy i Erik Le Rouge tamin’ny 982, ary tonga tany atsimoandrefan’i Groenlandy

Teo amin’ny 1150 tany ho any angamba, dia nisy onja vaovao nisy mponina Inoita tonga tany Groenlandy avy any Alaska, ka nipetraka indray tany andrefana sy atsinanana

## Jereo koa

* Danmarka
# Ranomasina Baltika

Ny ranomasina Baltika (sarin'i NASA)
Ny **ranomasina Baltika** dia ranomasina iray eo amin'ny faritra Avaratr'i Eoropa. Ny firenena manana amorontsiraka amin'ny ranomasina Baltika dia i Alemaina, i Danmarka, i Rosia, i Soeda, i Finlandy, i Litoania, i Estonia, i Letônia ary i Polonia. Zato tapitrisa no isan'ny mponina miaina manodidin'ny Ranomasina Baltika.

## Fihaviana

Ny ranomasina Baltika tamin'ny voalohany, dia velaran-dranomamy lehibe vokatry ny fitsonihan'ny ranomandry nandrakotra an'i Eoropa Avaratra tamin'ny Vanimpotoan'ny Ranomandry farany 10 000 taona lasa izay. Tsy nikasika ny ranomasina ilay velaran-drano tamin'ny voalohany. Nivadika ranomasina ny ranomasina Baltika tamin'ny faran'ny Vanimpotoan'ny Ranomandry.

## Jeografia

Ranomasina Baltika ao Eoropa
Ny ranomasina Baltika dia atao hoe farihy *proglaciaire* tamin'ny andro taloha. Nivadika ranomasina ny ranomasina baltika tamin'ny fialan'ny ranomandry ary ny fiitatry ny tany manodidona (antsoina hoe *izôstazia*, izany hoe miitatra ireo tany voapotsitra rehefa tsy voapotsitra intsony).

### Velarantany

Ny velarantan'ny ranomasina Baltika dia 450 000 km2 raha isaina ny Kattegat.

### Hasira

Ny hasiran'ny ranomasina Baltika dia 10 g/l. Izany hoe ampahatelon'ny salan-kasiran'ny ranomasimbe rehetra eto an-Tany.

## Jereo koa

Ranomasina

## Nosy

### Alemaina

* Rügen, Fehmarn, Usedom

### Danemarka

* Bornholm; Funen ; Zealand ;Sjælland, Lolland, Falster,

### Soeda

* Öland, Gotland

### Finlandy

* Aland

### Estonia

* Saaremaa, Hiiumaa
# Ranomasina Mediteranea

Ny tôpôlôjian' ny Ranomasina Mediteranea
Ny **Ranomasina Mediteranea** dia ranomasina any atsimo-andrefan' i Eorazia, ary ranomasina any avaratr'i Afrika. Misy 4 000 km ny halavany avy any andrefana hatrany atsinanana, ary 1 800 km ny halaliny. Manasaraka an' i Afrika amin' i Eorôna ny Ranomasina Mediteranea. Ny andilan' i Suez fotsiny no ifandraisan' i Afrika sy ny kôntinenta Eorazianina. Manasaraka an'i Espaina sy i Afrika Avaratra ny andilan-dranomasin'i Gibraltar, 14 km monja ny elanelan'i Afrika Avaratra sy i Eorôpa Andrefana.

Ny anarana hoe *Mediteranea* dia avy amin'ny teny latina hoe *Mediterraneus*, izay midika hoe "(ranomasina) eo anivon-tany", araka ny teny niaviany hoe *mare medi terra* amin' ny teny latina (araka an' i Isidora avy any Sevila tamin' ny taonjao-o faha 7).

Nandritra ny Andro Taloha dia lalana fandefasana entana sy varotra ny Ranomasina Mediteranea, ahafahan'ny fifandraisana ara-barotra sy ara-kolontsaina eo amin' ny mponina mipetraka manodidina an'io ranomasina io: ny kolontsain' i Mezôpôtamia, ny an' i Ejipta, ny kolontsaina semitika, persana, fenisianina, kartajinianina, grika ary romana. Zava-dehibe amin'ny fiaviana sy ny fivoaran'ny sivilizasiôna any amin' ny Tandrefana ny tantaran' i Mediteranea.

## Etimôlôjia

Ny ranomasina Mediteranea hita avy ao Menton, eo Frantsa
Ny teny hoe *Mediteranea* dia avy amin'ny teny latina hoe *meditarraneus*, izay midika hoe "eo afovoan' ny tany", eo anivon'ny "tontolo fantatra" (fantatry ny Eorôpeanina) mazava ho azy, ao amin' ny teny hioe *Mediteranea* dia misy fototeny roa: *medius* ("anivo") ary *terra* ("tany").

* Mirefy 1 500 m eo ho eo ny salan-kalalin' ny Ranomasina Mediteranea. Ny Ranomasina Iônianina (-5 121 m) eo eo amin' ny halon' i Matapan (aikaikin' i Pelôpônezia) no faritra lalina indrindra.

* Mirefy 2,5 tapitrisa km² (3 tapitrisa miaraka amin' ny Ranomasina Mainty, 1 % amin' ny totalin' ny ranomasina) ny velaran' ny Ranomasina Mediteranea.

* Mirefy 3,7 tapitrisa km3 ny hadiriny.

Mirefy 46 000 km ny halavan' ny morontsiraka. Misy dobo roa ny Ranomasina Mediteranea: ny voalohany dia manana velarana 0,85 tapitrisa km2 ary ny faharoa dia manana velarana 1,65 tapitrisa km2.

## Jereo koa

* Ranomasina
* Ranomasimbe Atlantika
* Ranomasina Adriatika