Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Haavon'ny ranomasina

Eo anelanelan’i Jerosalema sy ny Ranomasina Maty no misy io marika manondro ny haavon’ny ranomasina io.
Ny **haavon'ny ranomasina** (**MSL**, matetika nohafohezina amin'ny **haavon'ny ranomasina antonony**) dia salan'isan'ny haavon'ny iray na maromaro amin'ireo vondron-drano amorontsiraka eto an-tany izay azo andrefesana ny haavony toy ny haavony.
# Bola (jeômetria)

Bola manana tana r.
Ny **bola** dia velarana foronin' ny teboka rehetra mitovy elanelana amin' ny teboka iray atao hoe ivo ao anaty erana iray. Io elanelana io no atao hoe tanan' ny bola. Ny Tany, amin' ny fomba marikitra, dia azo heverina ho bola manana tana mirefy 6 371 km.

### Raikipohy

Ny velaran' ny bola dia: *A = 4πr*2

Ny hadirin' ny bola dia: V= (*4πr*3)/3

## Jereo koa

* Jeômetria
* Biloka (jeômetria) - Bola (jeômetria) - Efamira - Efadafy - Faribolana - Hitsy - Ivo (jeômetria) - Kantsana - Kapila (jeômetria) - Lafy (jeômetria) - Lemaka (jeômetria) - Mahitsizoro - Marolafy (jeômetria) - Miraefadafy - Savaivo - Tana (jeômetria) - Teboka (jeômetria) - Telolafy - Tsipika - Varingarina - Velarana - Zoro.
# Fehibe

Ny fehibe
Amin' ny jeôgrafia, ny **fehibe** na **fehiben-tany** dia fehintany iray, 10 002 km miala amin' ny tendrontany avaratra na atsimo.

Ny fehibe dia marika manasaraka ny ila bolantany avaratra sy ny ila bolantany atsimo. Ny laharam-pehintan' ny fehibe dia zero. Izy io koa dia faribolana, ny faribolana ngeza indrindra mijadona amin' ny laharan-jara hasina.

Sarintany maneho ny fehibe.
Laharam-pehintany faha-0 ny fehibe. 40 075 km ny halavany. 10 002 km ny halavirany amin' ny tendrontany. Ny tena toerana misy ny fehibe dia miovaova kely tsindraindray. Mijadona amin' ny teza fihodinan' ny Tany ny lemaky ny fehibe.

## Halavana

Ny tanan' ny Tany, raha refesina avy eo amin' ny fehibe, dia mirefy 6 378 140 m araka ny Fikambanana Iraisam-Pirenena momba ny Hainkintana, ary noafohezin' ny Firaisana Jeôdezika sy Jeôfizika Iraisam-Pirenena ho 6 378 137 m izany taty aoriana, io izao no sanda ampiasain' ny foibe jeôdezika WGS 84. Ao amin' ireo môdely ireo, ny halavan' ny fehibe dia 2π ampitomboiba amin' ny halavan' ny tanan' ny Tany, manome valiny 40 065 035,535 m ho an' ny voalohany ary 40 065 016,686 m ho an' ilay faharoa (nohafohezina hatramin' ny milimetatra).

## Vokatra ara-kainkintana

Ny fehibe (tsipika mavo) amin' ny sôlstisn' ny Desambra. Miankavia ny lalan' ny Masoandro.
Mandritry ny taona iray dia mandalo eo amin' ny zenitan' ny fehibe indroa ny Masoandro, mandritra ny ekinôksa amin' ny volana Marsa sy amin' ny volana Septambra. Ny hafaingam-pilentehan' ny Masoandro eo amin' ny faritra manodidina ny fehibe mandritra ny ekinôksa dia anisan' ny haingana indrindra eto an-tany.

Ny halavan' ny andro amin' ny teôria dia adiny roa ambin' ny folo, fa noho ny "réfraction" ny soso-drivotra, miova kely fotsiny ny faharetana.

## Ny toetanim-pehiben-tany

Faritra manana toetanim-pehibe
Mafana sy mando ny toetanim-pehiben-tany na toetany ekoatôrialy izay hita manodina ny fehiben-tany: tsy mihoatra ny 35 °C ny maripana noho ny fietona, nefa tsy maintsy ambonin’ ny 18 °C noho ny fihazonan’ ny rahona ny hafanana. Tsy ny faritra rehetra andalovan' ny ekoatera anefa no manana toetany ekoatôrialy fa faritra sasantsasany ihany. Tsy dia misy fiovany firy ny maripana mandritra ny andro sy mandritra ny taona. Misy fizaràn-taona roa manorana izany faritra izany, manodidina ny volana Marsa sy Septambra. Ao amin’ izany faritra izany no ahitana ny toerana be ala indrindra eto an-tany, dia ny ala any Amazônia any Amerika Atsimo sy ny ala any Indônezia any Azia.

## Jereo koa

* Tendron-tany
* Faribolan-tendron-tany
* Zana-pehintany
* Zana-pehintany Asorotany

* Zana-pehintany Adijady
* Laharan-jara hasina
* Laharam-pehintany
* Toetany
* Toetrandro
* Voambolan' ny jeôgrafia
# Taipei

| **Taipei**

|  |  |
| --- | --- |
| - |  |

 |
|  |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 2 630 515 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena | Taiwan |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Taipei 臺北市, 台北市 táibĕi shì Tâi-pak |

I **Taipei** (sinôgrama : 臺北市 ; sinôgrama notsorana : 台北市 ; hanyu pinyin : táibĕi shì ; taiwaney : Tâi-pak) dia tanàna ary renivohin'i Taiwan. Misy olona 2.630.515 no miaina tany tamin'ny 2008. Io ny renivohitra ara-pôlitika sy ara-toe-karen'i nosy ny Taiwan.
# Faribolana Arktika

Sarin-tany maneho ny faribolana Arktika
Ny **faribolan-tendrontany Arktika** na **faribolana Arktika** dia faribolana any amin' ny faritra manodidina sy mahafaoka ny tendron-tany avaratra izay mampisy ny fotoana tsy mampiposaka ny Masoandro amin' ny ririnina sy tsy mampilentika ny masoandro amin' ny fahavaratra any amin' ny faritry ny tendron-tany avarara.

Ny faribolna Arktika
Ny zorom-pehin-tany mifanindry amin' io faribolana io dia mitovy amin' ny zorom-pitongilanan' ny tezam-pihodinan' ny Tany amin' ny tenany raha mitaha amin' ny tezan-danitra. Ny elanelana ara-joron' ny faribolana Arktika amin' ny tendron-tany avaratra dia 23° 26' 10,3'' (tamin' ny volana Janoary 2020). Noho izany, ny zorom-pehin-taniny dia 66° 33' 49,7".

Ireto ny firenena andalovan' ny faribolana Arktika;

* Nôrvezy (mamakivaky nosy maro ilay faribolana, ka isan' izany i Sørnesøya, i Storselsøy ary i Rangsundøya)
* Soeda
* Finlandy
* Rosia
* Etazonia (Alaska)
* Kanada (Yukon,  Territoires du Nord-Ouest,  Nunavut, isan' izany ny nosy Baffin)
* Danemarka (Groenlandy)
* Islandy (Grímsey)

## Jereo koa

* Tendrontany

* Toetanin-tendrontany

* Faribolana Antarktika
* Saron-tendro
* Voambolan' ny jeôgrafia
# Ranomasin' i Nôrvezy

Sarin-tany maneho ny Ranomasin' i Nôrvezy (amin' ny teny frantsay)
Io vafaritra amin' ny tsipika mena io ny Ranomasin' i Nôrvezy
Ny **Ranomasin' i Nôrvezy** dia ranomasina ao amin’ ny Ranomasimbe Atlantika izay manamorona indrindra ny Saikanosy Skandinaviana ao atsinana sy ny tapany avaratra-atsinanan’ i Islandy ao andrefana.

Atao hoe *Norskehavet* izy amin' ny teny nôrveziana, *Noregshaf* amin' ny teny islandika, *Norskahavið* amin' ny teny faroeana, *Norwegian Sea* amin' ny teny anglisy ary *Mer de Norvège* amin' ny teny frantsay.

Tamin’ ny taona, ny Fanambaràna tao Ilulissat (izay nosoniavin’ ny firenena dimy amin’ ny faritra manodidina ny tendrontany avaratra ( Danmarka, Nôrvezy, Rosia, Etazonia ary Kanada) dia mamaritra ny Faribolan-tendrontany avaratra ho fetra farany atsimo amin’ ny Ranomasimbe Arktika, ka izany dia mahatonga ny Ranomasina Arktika ho toy ny ampahan’ ny Ranomasin’ i Nôrvezy ao amin’ ny Ranomasimbe Atlantika. Any Frantsa, ny *Conseil National de l'Information Géographique* ("Filankevi-Pirenena momba ny Fanomezam-baovao ara-Jeôgrafia") dia niverina nandray ny fanasokajiana ny erana an-dranomasina izay nosafidin’ ny Fikambanana momba ny Rano Iraisam-pirenena (frantsay: *Organisation Hydrographique Internationale*).

Faritra misy horohoron-tany ambany vaika nefa maro ny Ranomasin’ i Nôrvezy. Ambony dia ambony ny mety hitrangan’ ny loza vokatry ny horohoron-tany amin’ ny faritra manamorona ny morontsiraka nôrveziana, ao amin’ ny faritra izay efa nahitana firodanan’ ny fanambanin’ ny ranomasina, isan’ izany ny an’ i *Storegga'* izay heverina ho ny fikorisan-tany lehibe indrindra fantatra any Eorôpa. Niteraka tsonamy goavambe izany izay niely anjato kilômetatra izany. Ny jeôlôga dia mihevitra fa raha hitranga ny zavatra toy izany, na dia kely fotsiny aza, dia ho loza ny hanjo ireo zavatra maro naorina eny an-dranomasina ho enti-mitrandraka ny solitany sy ny etona voajanahary. Ahitana afotroa mandefa fotaka izay mamorona tendombohitra ambany ranomasina ny ao amin’ ny faritra lalina dia lalina avaratra-afovoan’ ny Ranomasin’ i Nôrvezy.

## Jereo koa

* Ranomasina Avaratra

* Ranomasimbe Atlantika

* Ranomasimbe Arktika
# Andilan-dranomasin' i Bering

Andilan-dranomasin' i Bering
Ny **Andilan-dranomasin' iBering** na **Andilan-dranomasin' i Behring** dia andilan-dranomasina manasaraka an' i Siberia atsinanana amin' i Alaska (83 km, fa 89 km kosa eo anelanelan' ny tanjona Dejnev ao Rosia, sy ny tanjon' ny Prince of Wales (frantsay: *Prince-de-Galles*) ao Alaska) sady mampitohy ny Ranomasin' i Bering, izay isampanany, amin' ny Ranomasin' ny Tsoktsa.

Avy amin' ny anaran' ilay tantsambo danoà atao hoe Vitus Béring (1681-1741) izay mpahita tany niasa tao amin' ny tafika an-dranomasina rosiana izay namakivaky an' io andilan-dranomasina io nandritra ny fahavaratry ny taona 1728. Ny nosy roan' i Diomeda dia saika hita eo amin' ny ivony, eo anelanelan' ny sisintanin' i Rosia sy Etazonia.