Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Zanak' Andriamanitra (kristianisma)

Ny andian-teny hoe **Z*anak' Andriamanitra dia anaram-boninahitra omena indrindra an' i Jesoa Kristy ao amin' ny Testamenta Vaovao. Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia atao hoe "zanak' Andriamanitra" i Adama ary indrindra fa i Jesoa Kristy, eny fa na dia ireo mpanara-dia an' i Jesoa dia atao hoe "zanak' Andriamanitra". Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia ampiharina amin' i Jesoa matetika ny hoe "Zanak' Andriamanitra". Indroa no nambaran'ny feo avy any an-danitra ho ilay Zanak' Andriamanitra i Jesoa. Milaza ny tenany mivantana na ankolaka ho Zanak' Andriamanitra koa i Jesoa ary misy olona samihafa izay milaza an' i Jesoa ho Zanak' Andriamanitra . Ity fampiharana an' io anaram-boninahitra io amin' i Jesoa ity dia vokatry ny finoana ny anjara asa maha Mesia azy, ilay Mpanjaka voafidin' Andriamanitra.

Ny andian-teny hoe Zanak' Andriamanitra" dia tsy tokony hafangaro amin' ny hoe Andriamanitra Zanaka (grika: *Θεός ὁ υἱός* / *Theos o Uios*), dia ny persôna faharoan' ny Trinite ao amin'ny teôlôjia kristiana. Ny fotopampianarana momba ny Trinite dia manao an' i Jesoa ho Andriamanitra Zanaka, mitovy fiziana (na fomba na maha izy azy na sobstansa) nefa persôna miavaka amin' Andriamanitra Ray (persôna voalohany) sy amin'Andriamlanitra Fanahy Masina (persôna fahatelo).

Ny Kristiana tsy mino ny Trinite dia manaiky ny anaovana an' i Jesoa amin' ny andian-teny hoe "Zanak' Andriamanitra" satria hita ao amin' ny Testamenta Vavao io andian-teny io, fa tsy manaiky ny fiantsoana azy hoe "Andriamanitra Zanaka" izay tsy hita na aiza na aiza ao amin' ny Baiboly.

Tsy mitovy ny fandraisan' ny fiangonana kristina samihafa ny hevitry ny teny hoe "zanak' Andriamanitra" rehefa ampiharina amin' i Jesoa Kristy.

Ao amin' ny fivavahana kristana mino ny Trinite dia manambara ny satan' i Jesoa amin' ny maha zanaka naterak' Andriamanitra Ray azy ny hoe "zanak' Andriamanitra". Ao amin' ny ankamaroan' ny lovam-pampianarana teôlôjika kristiana mampianatra ny Trinite dia manondro ny fifandraisan' i Jesoa, noho ny maha Kristy azy, amin' Andriamanitra Ray ny andian-teny hoe "Zanak' Andriamanita". Vokatry ny fampiasana io andian-teny io ao amin' ny Testamenta Vaovao sy teo amin' ny teôlôjia kristiana voalohandohany izany.

Araka ny Testamenta Vaovao dia ireto avy ireo niantso an' i Jesoa ho Zanak' Andriamanitra:

* ny olona samihafa, isan' izany ireo Evanjelista;
* i Jesoa dia niantso ny tenany hoe "Zanak' Andriamanitra";
* i Jesoa tenany dia nanao an' Andriamanitra ho Rainy;
* Andriamanitra Ray dia nanao an' i Jesoa ho Zanany;
* ny anjely niantso an' i Jesoa hoe "Zanak' Andriamanitra";
* i Satana na ny demony dia niantso an' i Jesoa hoe "Zanak' Andriamanitra";
* I Jesoa dia natsoina hoe "ny Zanaka";
* Andriamanitra niantso hoe "Andriamanitra sady Rain' i Jesoa".

## Jereo koa

* Andriamanitra Zanaka
* Zanak' Andriamanitra

## Loharano
# Andriamanitra Zanaka

*Sarin' Andriamanitra Zanaka* - nataon' i Emilio Pizarro
**AndriamanitraZanaka** no iantsoan' ny Kristiana mino ny Trinite an' i Jesoa Kristy. Izany dia tsy afangaro amin' ny finoana ny maha Zanak' Andriamanitra an' i Jesoa Kristy izay eken' ny Kristiana rehetra na trinitariana na onitariana, na dia notsoahany avy tamin' ny hoe "Zanak' Andriamanitra" aza ny hoe "Andriamanitra Zanaka". Persôna na Olona faharoa ao amin' ny Andriamanitra Trinite ny Andriamanitra Zanaka (ka persôna voalohany sy fahatelo ny Andriamanitra Ray sy ny Andriamaitra Fanahy Masina).

## Jereo koa

* Fanekem-pinoana nikeana
* Fanekem-pinoana atanaziana
* Andriamanitra Ray
* Fanahy Masina (kristianisma)
* Kristôlôjia
* Trinite
* Lisitry ny teny ao amin' ny teôlôjia kristiana
# Afrika Avaratra

Afrika Avaratra
I **Afrika Avaratra** dia ny tapany avaratra amin'i Afrika izay mamondrona ny firenena manana morontsiraka amin' ny Ranomasina Mediteranea. Tsy misy famaritana azy eken' ny be sy ny maro ny teny hoe "Afrika Avaratra" nefa heverina fa mahafaoka ny moron' ny Ranomasimbe Atlantika avy ao Marôka ka hatrany amin' ny Lakandranon' i Suez sy amin' ny Ranomasina Mena.

Indreto ireo firenena hita ao amin' io faritra io: i Ejipta, i Libia, i Tonizia, i Aljeria, i Marôka, i Sahara Andrefana ary i Maoritania. Ny birao fanisam-bahoakan' i Etazonia dia mamaritra an' i Afrika Avaratra ho fitambaran' i Aljeria sy i Libia sy i Ejipta sy i Maraoka ary i Tonizia.

## Jereo koa

Fizaram-paritra ao Afrika:

* Afrika Avaratra
* Afrika Andrefana
* Afrika Atsimo (faritra)
* Afrika Atsinanana
* Afrika Afovoany

Faritra hafa:

* Tandrok' i Afrika
* Sahara
* Sahely
* Afrika atsimon' i Sahara
* Maghreb

## Loharano sy fanamarihana
# Hetsika rôsania

Ny **hetsika rôsany** na **hetsika rôsania** dia hetsika sofy manentam-bahoaka, tsy mikendry fisarahana ara-pivavahana, izay niorina tamin' ny tapaky ny taonjato faha-16 ary nipoitra teo anivon' ireo foko afghàna. Ny hetsika dia naorin' ny mpiady afghana na pastona, pôeta, sofy ary mpitarika revôlisionera atao hoe Bayazid Ansari, izay fantatra kokoa amin' ny anarana hoe Pir Roshan. Nanohitra ny tsy fitoviana sy ny tsy rariny ara-tsôsialy, izay hitany fa nampiharin' ny fahefana eo amin' ny Empiran' ny Mughal, i Bayazid. Niaro ny fiitsipi-pitondran-tena sy foto-kevitra mampitovy zo izy, izay navoakan' ireo Rôsania mpanaraka azy tao anatin' ny finoana silamo. Nanabe sy nanome toromarika ny mpanaraka ny hetsika tamin' ny alalan' ny fampianarana vaovao sy mahery vaika i Bayazid izay nametra-panontaniana momba ireo kanôna islamika fototra nandritra izany fotoana izany, ary nampiely ny foto-kevitra mampitovy zo. Nanakoako teo amin' ireo foko afridy, ôrakzay, kalily, môhmandy ary bangasy any Afganistàna ny fampianarany.

Ny Rôsania dia vondrona sofy milenarista malaza amin' ny vahoaka afghàna any amin' ny faritra avaratra andrefan' ny Empira Mughal. Nahazo hery sy fahefana matanjaka teo amin' ireo foko pastona atsinanana ilay vondrona ary nanana anjara toerana lehibe teo amin' ny tantaran' ny Pastona sy tamin' ny pôlitikan' ny Empira Mughal tamin' ireo sisin-tany andrefana. Ny hetsika mihitsy dia fanamby ho an' ny fiarahamonin' ireo foko afghana, ary ny tanjony dia ny hampitranga ireo olana momba ny fitarihana, ny fahefana ary ny etika sôsialy. Mpanara-dia sy mpianatr' i Bayazid Ansari ny mpitarika azy, ary nandrahona ny hanimba ny fitarihan' ny foko nentim-paharazana ny mpikambana ao amin' ilay hetsika. Ny hetsika rôsania dia nandalo dingana telo: ny dingana voalohany dia naharitra teo anelanelan' ny taona 1565 ka hatramin' ny 1585, ny dingana faharoa tamin' ny taona 1585 ka hatramin' ny 1605, ary ny dingana fahatelo tamin' ny taona 1605 hatramin' ny 1632.
# Grenady

Sainan' i Grenady
I **Grenady** na **Grenada** dia firenena ao Amerika Afovoany, ao amin' ireo nosy Karaîba, anisan' ny nosy Antilia, izay manana morontsiraka  ao amin' ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasin' ny Karaîba. Manana velaran-tany mirefy 348,5 km2 izy, i Saint George's no renivohiny ary tombanana ho 11 454 ny isan' ny mponina tao tamin' ny taona 2018.

Sarin-tany maneho an' i Grenady eo anivon' izao tontolo izao
Ny tanin' io firenena io dia mahafaoka ny nosy Grenady sy ireo nosy ao amin' ny ilany atsimo amin' ny tangoro-nosy Grenadina, izay nosy avy amin' ny afotroa sady ahitana tendrombohitra avo manerinerina eo anivon' ny havoana sy ny lohasaha. Toetanin-jana-pehin-tany mando ny toetaniny. Any amin’ ny faritra atsimo amin' ny vondronosy Windward Islands (îles du Vent) no misy an' i Grenada. Ny tanim-pireneny dia ahitana ny nosy Grenada sy ny nosy atsimo amin' ny vondronosy Grenadines. Avy amin' ny volkano ny nosy Grenada izay feno tampon-tendrombohitra maranitra izay manerinerina eo anivon’ny manoloana havoana sy ny lohasaha. Ity nosy ity, izay dia manana toetany mafana mando, dia iray amin' ireo nosy maitso indrindra amin’ ireo nosy Karaiba.

Mainty hoditra ny ankamaroan' ny mponina ao Grenady ary ny fivavahana katôlika no arahin' ny maro anisa ao. Any ambanivohitra no tena misy ny mponina.

Mivelona amin' ny fambolena eny ambanivohitra ny ankamaroan' ny mponina, ary miompana amin' izany ny toekaren' io firenena io, indrindra ny akondro, ny voamanitra (na moskada) ary ny kakaô. Miroborobo ny fizahan-tany ao amin' io firenena io.

Sarin-tanin' i GrenadyI Colomb no nahita ny nosy Grenada tamin' ny 1498, nandritra ny diany fahatelo nankany Amerika. Indianina avy any Karaiba no nipetraka tao. Ny toeram-ponenana eorôpeana voalohany tao amin' ny nosy dia noforonin' ny Espaniôla, avy eo ny Frantsay sy ny Anglisy. Ela teo ambany fifehezan' ny Britanika i Grenada, nefa nahaleo tena nanomboka tamin' ny taona 1974. Mpikambana ao amin' ny Commonwealth izy io

## Fanamarihana

## Jereo koa

* **Firenena ao Amerika:** Antigoa-sy-Barboda - Arjentina - Bahamasy - Barbady - Belizy - Bôlivia - Brezila - Dôminika - Ekoadôra - Etazonia - Goatemala - Goiana - Grenady - Haity -Hôndorasy - Jamaîka - Kanada - Kioba - Kôlômbia - Kôsta Rika - Meksika - Nikaragoa - Orogoay - Panama - Paragoay - Però - Pôrtô Rikô - Repoblika Dôminikana - Salvadôro - Santa Losia - Santa-Kity-sy-Nevisy - Santa-Vinsanta-sy-Grenadina - Silia - Sorinama - Trinite-sy-Tôbagô -Venezoela

* **Kôntinenta eto an-tany:** Afrika - Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo) - Azia - Eorôpa - Ôseania - Antarktika
# Safidy malalaka

Ny **safidy malalaka** na **sitrapo malalaka** dia fahafahan' ny sain' ny olombelona hanao asa na hetsika na tsy hanao nefa tsy teren' ny anton-javatra ivelany, toy ny zavatra tsy maintsy manery na ny fifaritan' ny zavatra hiseho mialoha. Ny hoe "safidy malalaka" dia midika fahalalahan' ny zavatra atao izay raisina amin' ny fifandraisany amin' ny anton-javatra sy ny voka-javatra, indrindra ao amin' ny taranja filôzôfia, toy ny metafizika sy ny etika ary ny teôlôjia. Ny lohahevitra ivon' ny ady hevitra momba ny safidy malalaka dia ny fahafantarana raha manatanteraka fihetsika na asa na fanapahan-kevitra amin-kalalahana ny olombelona na raha faritan' ny zavatra ivelan' ny sitrapony, toy ny fiarahamonina sy ny fahafahana ara-batana, na singa ara-tsaina toy ny fitiavana sy ny faniriana, ny asa sy fihetsiky ary fanapahan-kevitry ny olona izany.

## Jereo koa

* Fahalalana ny zava-drehetra
# Fiteny nibeazana

Ny **fiteny nibeazana**, izay lazaina ihany koa hoe **fiteny ibeazana**, dia ny fiteny voalohany ianaran' ny ankizy. Amin' ny tranga sasany, rehefa samihafa ny fitenin' ny raiamandreny roa izay manabe ilay zaza, dia afaka mifehy ireo fiteny ireo miaraka ilay zaza. Ary azo lazaina fa fiteny nibeazany daholo ireo fiteny roa ireo. Noho ny fandikana amin' ny teny malagasy ny teny frantsay hoe *langue maternelle* na ny teny anglisy hoe *mother tongue* dia adika hoe **fitenin-dreny** na **tenin-dreny** koa ny fiteny nibeazana.

## Jereo koa

* Andro iraisam-pirenen'ny teny nibeazana
# Aruba

Ny nosy Aruba
I **Aruba** dia nosy neerlandey any amin' ny Ranomasina Karaiba, any amin' ny ranomasina ampitan' ny morontsirak' i Venezoela, ampahany amin' ny Antilia Kely. Ity nosy ity dia manangana fanjakana mizaka tena ao amin' ny Fanjakan' i Nederlandy amin' ny zony manokana, dia ny **Tanin' i Aruba** (*Land Aruba* amin' ny teny neerlandey, *Pais Aruba* amin' ny teny papiamentô), hatramin' ny nisarahany tamin' ny Antilia Neerlandey (neerlandey: *Nederlandse Antillen*) tamin' ny taona 1986.

I Aruba ao amin' ny faritra misy azy
Tamin' ny taona 2010 dia nisy mponina 115 120 ny tao Aruba, ka ny 29 998 tamin' ireo dia nipetraka tao Oranjestad, renivohitr' ilay nosy.

Tanàna: Oranjestad sy Sint Nicolaas
# Ezra

*Mamaky ny Lalàna eo anatrehan' ny vahoaka i Ezra,* sary nataon' i Gustave Doré, taona 1866.
I **Ezra** na **Esdrasa** dia olona resahina ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) sy ny Baiboly kristiana, indrindra ao amin' ny *Bokin' i Ezra* (na *Bokin' i Esdrasa*) sy ny *Bokin' i Nehemia*, sy boky hafa koa. Jiosy babo tany Babilôna izay niverina an-taniny tao Jerosalema tokony ho tamin' ny taona 428 tal. J.K. i Ezra. Sady mpisorona izy no mpanoradalàna, izay velona teo anelanelan' ny taonjato faha-5 sy faha-4 tal. J.K. Atao koa Ezra Mpanoradalàna na Esdrasa Mpanoradalàna koa izy (hebreo: *עזרא הסופר‬ / Ezra ha-Sofer*).

## Ny asa nataon' i Ezra

### Fanavaozana ny fivavahana jiosy

Nitana anjara lehibe teo amin' ny fanavaozana ny fivavahana jiosy taorian' ny Fahababoana i Ezra. I Ezra dia heverin' ny sasany ho mpanorina faharoa (taorian' ny Mosesy) ny firenena jiosy. Izy no nipoiran' ny fampanjariana fehezan-dalàna ny fitsipika isan-karazany nifehy ny fivavahana sy ny fiaraha-monina jiosy, indrindra ireo izay mifehy ny fanompoam-pivavahana ao amin' ny Tempoly sy ny famaritana ny boky filamatry ny finoana (boky kanônika). Nandray anjara betsaka tamin' ny fanoloana ny mpisorona ho mpampianatra (na *raby,* hebreo: *רַב* / *rav*) izy.

### Fanorenana indray ny Tempoly

Izy no nitondra ny andiany faharoa tamin' ireo Jiosy nody an-tanindrazana taorian' ny Fahababoana avy any Babilôna mba hanorina indray ny Tempoly ao Jerosalema izay noravan' ny Babilôniana tany aloha.

## Ny asasoratra amin' ny anaran' i Ezra

Araka ny lovantsofina dia i Ezra (na Esdrasa) no nanoratra ny boky kanônika mitondra ny anarany ao amin' ny Baiboly, dia ny *Bokin' i Ezra* na *Bokin' i Esdrasa*. Nefa misy soratra hafa koa izay mitondra ny anarany.

### Boky kanônika amin' ny anaran' i Ezra

Misy roa ny boky kanônika amin' ny anaran' i Ezra ka mety hisaraka na hitambatra:

* *Bokin' i Ezra* na *Bokin' i Esdrasa*;
* *Bokin' i Nehemia* izay atao hoe *2 Esdrsas* ao amin' ny Volgata.

Ny *Boky Ezra-Nehemia* dia atao hoe *1 Izra* ao amin' ny Baiboly ôrtôdôksa etiôpiana. Ny *Boky voalohany* sy *faharoan' ny Tantara* koa dia ataon' ny lovantsofina jiosy fa nosoratan' i Ezra.

### Apôkrifa na pseodepigrafa amin' ny anaran' i Ezra na Esdrasa

Misy fito ny soratra apôkrifa na pseodepigrafa amin' ny anaran' i Ezra ka mety hitambatra ho boky iray ny sasany arakaraka ny fiangonana na ny Baiboly na ny fiteny itanisana azy. Mety hiova araka izany koa ny laharana araka izany:

* *Boky fahatelon' i Esdrasa* na *Boky grikan' i Esdrasa*)

* *Boky fahefatr' i Esdrasa* na *Apôkalipsan' i Esdrasa* na *Apôkalipsa jiosin' i Esdrasa* na *2Esdras* ao amin' ny lisitra anglisy.

* *Boky fahadimin' i Esdrasa*

* *Boky fahenin' i Esdrasa*

* *Apôkalipsy grikan' i Esdrasa*

* *Fahitan' i Esdrasa*

## Jereo koa

* Nehemia
* Tempolin' i Jerosalema
# Abraham Maslow

|  |
| --- |
|  |
| **Abraham Maslow**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Abraham Maslow |
| **Teraka** | 1 Aprily 1908 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 8 Jiona 1970 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Etazonia |
| **Asa :** | *Tsy fantatra* |
| Fiainana manokana |
|  |

**Abraham Maslow** dia mizaka ny zom-pirenen'i Etazonia teraka ny 1 Aprily 1908 ary maty ny 8 Jiona 1970 tao Kalifornia

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase: Archived Janoary 4, 2015 at the Wayback Machine
# Édith Piaf

|  |
| --- |
|  |
| **Édith Piaf**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | *Tsy fantatra* |
| **Teraka** | *Tsy fantatra* |
| **Toerana** | *-* |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Asa :** | *Tsy fantatra* |
| Fiainana manokana |
|  |

**Édith Piaf** dia mpanao mozika.

## Jereo koa

* Mozika