# Lefakozatra

| Polio |
| --- |
| **Anarana hafa:** Poliomyelitis, infantile paralysis |
|  |
| A man with a smaller right leg due to poliomyelitis |
|  |
| Anarana iombonana | * Endrika:IPAc-en
 |
| Manam-pahaizana manokana momba ny | Neurology, infectious disease |
| Soritr'aretina | Muscle weakness resulting in an inability to move |
| Fanombohana mahazatra | Few hours to days |
| Antony | Poliovirus spread by fecal-oral route |
| Diagnostika | Finding the virus in the feces or antibodies in the blood |
| Fisorohana | Polio vaccine |
| Fitsaboana | Supportive care |
| Hatetika | 98 wild cases (2024) |

**Ny Polio**, fanafohezana **ny poliomyelitis**, dia aretina mifindra vokatry ny poliovirus. Amin'ny 0.5 isan-jaton'ny tranga eo ho eo, dia misy fahalemena hozatra ka mahatonga ny tsy fahafahana mihetsika. Mety hitranga ao anatin'ny ora vitsivitsy ka hatramin'ny andro vitsivitsy izany. Ny fahalemena dia matetika mahakasika ny tongotra, saingy mety tsy dia mahakasika ny hozatry ny loha, ny tenda ary ny diaphragm. Maro ny olona sitrana tanteraka. Ho an'ireo izay manana fahalemena hozatra, eo amin'ny 2 ka hatramin'ny 5 isan-jaton'ny ankizy ary 15 ka hatramin'ny 30 isan-jaton'ny olon-dehibe no maty. Ho an'ireo rehetra voan'ny aretina, hatramin'ny 70 isan-jaton'ny aretina dia tsy misy soritr'aretina. 25 isan-jaton'ny olona hafa no manana soritr'aretina madinika toy ny tazo sy tenda maharary, ary hatramin'ny 5 isan-jato no manana aretin'andoha, fihenjanana eo amin'ny hatoka ary fanaintainana eo amin'ny sandry sy ny tongotra. Ireo olona ireo dia mazàna miverina amin'ny laoniny ao anatin'ny herinandro na roa. Taona maro aorian'ny fahasitranana, mety hitranga ny "post-polio syndrome", miaraka amin'ny fivoarana miadana amin'ny fahalemen'ny hozatra mitovy amin'ny an'ilay olona nandritra ny aretina voalohany.

Matetika ny poliovirus dia mifindra amin'ny olona iray mankany amin'ny olona iray hafa amin'ny alalan'ny diky voan'ny aretina ka tafiditra ao am-bava . Mety hiparitaka amin'ny alalan'ny sakafo na rano misy dikin'olombelona ihany koa izy io ary tsy dia fahita firy amin'ny alalan'ny rora misy ny tsimok'aretina. Ireo izay voan'ny aretina dia mety hampiely ny aretina mandritra ny enina herinandro na dia tsy misy soritr'aretina aza. Azo fantarina ny aretina amin'ny alalan'ny fahitana ny viriosy ao amin'ny fivalanana na amin'ny fahitana ireo hery fiarovana manohitra azy ao amin'ny ra. Ny aretina dia miseho ho azy amin'ny olombelona ihany.

Azo sorohina amin'ny alalan'ny vaksiny polio ity aretina ity; na izany aza, ilaina ny fatra maromaro mba hampahomby azy. Manoro hevitra ny fampiasana vaksiny polio ho an'ny mpandeha sy ireo mipetraka any amin'ny firenena misy ny aretina ny Foibe Amerikana misahana ny Fanaraha-maso sy ny Fisorohana ny Aretina . Raha vao voan'ny aretina dia tsy misy fitsaboana manokana azo atao. Tamin'ny taona 2018, nisy tranga polio 33 tany an'ala ary tranga polio 104 avy amin'ny vaksiny. Nihena izany raha oharina amin'ny tranga 350.000 tany an'ala tamin'ny 1988. Tamin'ny taona 2024, niparitaka teo amin'ny olona tany Afghanistan sy Pakistan ihany ity aretina ity. Tamin'ny taona 2024 dia nisy tranga polio 98 ary farafahakeliny tranga polio 190 avy amin'ny vaksiny.

Efa an'arivo taona maro no nisian'ny Poliomyelitis, ary efa nisy sary maneho io aretina io tamin'ny zavakanto fahiny. Ny dokotera anglisy Michael Underwood no voalohany nahalala io aretina io ho aretina miavaka tamin'ny taona 1789. Ny viriosy mahatonga azy dia voafaritry ny manam-pahaizana momba ny hery fiarovana Aotrisianina Karl Landsteiner sy ny mpanampy azy, Erwin Popper, tamin'ny 1908. Nanomboka nitranga tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-19 tany Eoropa sy Etazonia ny fihanaky ny valanaretina lehibe. Tamin'ny taonjato faha-20 dia lasa iray amin'ireo aretina mampanahy indrindra amin'ny fahazazana any amin'ireny faritra ireny izany. Ny vaksiny polio voalohany dia novolavolain'i Jonas Salk tamin'ny taona 1950 ary taoriana kelin'izay, dia namorona vaksiny am-bava i Albert Sabin.