Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Madiotanana

Ny **madiotanana** na **horita** dia sarangam-pirahamonina ambony sy antonony ahitana ireo olona manana tambajotra ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina ary ara-bola. Ny horita dia olona fatra-pitsentsitra ny madinika, hoy ny fanazavana ny teny hoe *horita* ao amin' ny *Rakibolana malagasy*.

Sarangan' ny tompona orinasa sy mpanao raharaham-barotra ny madiotanana, izay nipoitra tamin' ny tapany farany amin' ny Andro Antenatenany, saranga teo anelanelan' ny an' ny tantsaha sy ny aristôkrasia izy io tany am-boalohany. Ny saragan' ny mpiasa no mifanohitra aminy, noho ny harena sy ny fahefana ara-pôlitika ary ny fanabeazana ananany, ary koa ny fidirany amin' ny tambajotra ara-kolontsaina sy ny renivola sy ny fifehezany izany rehetra izany. Amin' ny heviny tany am-boalohany, ny madiotanana dia mifamatotra akaiky amin' ny firehan-kevitra pôlitikan' ny liberalisma sy ny fisiany ao an-tanàn-dehibe.

Ao amin' ny marksisma, ny madiotanana dia ny sarangam-piarahamonina kapitalista môderina izay tompon' ny fitaovam-pamokarana sy manakarama mpiasa izay ahazoany tombony mihoa-pampana. Izany dia niseho indrindra nandritra ny vanimpotoana nialana avy amin' ny toekarena miankina amin' ny fiompiana sy fambolena nankamin' ny toekarena miompana amin' ny taozavabaventy. Ho an' ny Marksista, ity saranga ara-piarahamonina ity dia nisolo ny sarangan' ny vitsy anisa mpandova fahefana (aristôkrasia), amin' ny maha saranga manjakazaka azy teo amin' ny fivoaran' ny rafitra tompomenakely (feôdalisma) mankany amin' ny kapitalisma.

Anisan' ny saranga ambony sy antonony eo amin' ny fiarahamonina ny madiotanana izay ahitana ny madiotanana ambony (sangany amin' ny fitantanana orinasa sy fitantanan-draharaha) sy ny madiotanana antonony ary ny madinika. Tsy mitovy amin' ny sarangam-bahoaka manana renivola kely izany.

## Loharano sy fanamarihana
# London Missionary Society

Sary novokarin’ ny *London Missionary Society*, mampiseho ny fitoriana ny filazantsara tamin' ny Tsoana (Afrika Atsimo) nataon’ i David Livingstone.
Ny LondonMissionarySociety (LMS), izay azo atao amin' ny teny malagasy hoe "Fikambanana Misiôneran' ny Lôndra", dia fikambanana misiônera kristiana tsy miankina amin' ny fiangonana, niorina tao Angletera tamin' ny taona 1795. Kristiana prôtestanta (anglikana, evanjelika, kôngregasiônalista, batista, metôdista sns.) no mikambana ao aminy tamin' izany taona izany. I Edward Williams no nanangana azy.

Io fikambanana io no nipoiran' ny misiôna kristiana maro izay nampiely ny fivavahana kristiana tany Azia Atsinanana sy tany amin' ny nosy maro amin' ny faritra atsimo ao amin' ny Ranomasimbe Pasifika ary taty Afrika atsimon' i Sahara, anisan' izay ny taty Madagasikara.

Amin' izao fotoana izao dia mikambana ao amin' ny *Council for World Mission* (CWM), izay nikambanan' ny *Colonial Missionary Society* sy ny *Presbyterian Board of Missions* koa, ny *London Missionary Society*. Anisan' ny misiônera nirahiny i David Livingstone izay namantatra ny faritry ny Farihy Lehibe any Afrika Afovoany sy nitory ny Filazantsara tany, sy i Robert Morrison ilay mpandika teny malazan'n y Baiboly amin' ny fiteny sinoa, ary ilay sinôlôga James Legge.

Nahavita be ny *London Missionary Society* noho ny nahombiazany tamin' ny fampidirana ny fivavahana kristiana taty Madagasikara tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-19.

## Jereo koa

* Kristianisma
* Prôtestantisma
* Kristianisma eto Madagasikara
* Prôtestantisma eto Madagasikara
* Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara
# Fiangonana nohavaozina

*I Jean Calvin*, taonjato faha-16.
Ny **Fiangonananohavaozina** dia fiangonana protestanta vokatry ny Fanavaozam-piangonana tamin' ny taonjato faha-16 izay nandray ny fampianaram-pinoan' ireo mpanavao fiangonana toa an' i Ulrich Zwingli sy indrindra i Jean Calvin. Fiangonana prôtestanta ny Fiangonana nohavaozina. Ampahany amin' ny fampianaran' i Lotera ihany no noraisiny. Tao Eorôpa dia fantatra tamin' ny anarana hoe "Fiangonana kalvinista" ny Fiangonana nohavaozina. Ny mpanoratra sasany amin' ny teny malagasy dia mampiasa ny hoe "Fiangonana réformé" na "Fiangonana reformé" na "Fiangonana reforme".

## Ny teôlôjiany

### Ny amin' ny fanasan' ny Tompo

Miavaka ny Fiangonana nohavaozina noho ny fiheverany ny amin' ny Fanasan' ny Tompo satria tsipahiny ny tenim-pinoana (na dôgma) momba ny fiovan' ny mofo ho tenan' i Jesoa sy ny divay ho ran' i Jesoa (fiovam-pisia-maha-izy na transsobstansiasiona; latina: *transsubstantiatio*) izay ampianarin' ny Fiangonana katôlika rômana. Tsipahiny koa ny amin' ny fikambanan' ny mofo amin' ny tenan' i Jesoa sy ny divay amin' ny ran' i Jesoa na konsobstansiasiona (latina: *consubstantiatio*) izay ampianarin' ny Fiangonana loterana araka ny hevitr' i Lotera. Amin' ny Fiangonana nohavaozina dia fahatsiarovana miendrika tandindona ny sakramentan' ny Fanasan' ny Tompo, noho izany dia tsy manatanteraka ny fombafomba sasany ataon' ny Loterana momba izany izy ireo, na dia prôtestanta aza.

### Ny fahalalahan' ny Kristiana

Ny teôlôjian’ ny Fiangonana nohavaozina dia manamafy ny maha tsitoha (mahery indrindra) an' Andriamanitra, nefa izany dia tsy mifanohitra amin’ ny fahalalahan' ny Kristiana sy ny maha tompon' andraikitra azy. Satria mahafantatra ny tenany ho voavela heloka sy voavonjy ao amin' i Jesoa Kristy ny Kristiana, dia afaka mitondra ny fiainany amin' ny fomba hentitra sy tompon' andraikitra an-kalalahana, ka miaraka amin' izany ny fanamasinana isam-batan' olona sy ny fandraisana andraikitra eo amin' ny fiarahamonina. Izany toetra mihoa-draha ananan' Andriamanitra izany dia mametra ny fahefana rehetra mety hananan' ny olombelona, na amin' ny lafiny fivavahana izany na amin' ny lafiny pôlitika.

## Fielezany maneran-tany

Miparitaka indrindra ao Soisa sy Ekôsy sy Nederlandy ary Frantsa ny Fiangonana nohavaozina. Hita ao Afrika Atsimo sy Kôrea Atsimo sy Kaledônia Vaovao sy Kebeka sy any amin' ny Pôlinezia Frantsay sns koa io Fiangonana io. Ao amin' ireo firenena anglô-saksôna dia atao hoe Fiangonana presbiteriana izy ireo araka ilay rafi-pitondram-piangonana nosafidiny (presbiterianisma). Fiangonana nohavaozina ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara.

## Jereo koa

* Prôtestantisma

* Kristianisma
* Predestinasiôna
* Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara