Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fampihorohoroana

Ny **fampihorohoroana** na **terôrisma** dia fampiasana tsy ara-dalàna ny herisetra mba hisian' ny tahotra sy tsy fandriam-pahalemana eo amin' ny fiarahamonina na eo amin' ny fitondram-panjakana mba hanatrarana tanjona ara-potokevitra (ideôlôjia), ara-pôlitika na ara-pivavahana.

Maro isan-karazany ny fikambanana ara-pôlitika na ara-tsôsialy mety mampiasa ny fampihorohoroana mba hanatrarana tanjona. Ny olona manao asa fampihorohoroana dia antsoina hoe mpampihorohoro na terôrista.

Ny famaritana hita matetika dia ny fampihorohoroana manondro herisetra izay atao mba hamorona ny tahotra sy horohoro, atao hanatrarana tanjona ara-pivavahana, ara-pôlitika, na ara-potokevitra ( ideôlôjia), ary mikendry ny sivily. Ny fampiasana ny tetika toy izany koa amin' ny alalan' ny andian-jiolahy mpanao heloka bevava dia matetika tsy antsoina hoe fampihorohoroana, fa azo antsoina hoe asa fampihorohoroana raha atao noho ny antony ara-pôlitika.

Misy famaritanana 100 mahery ny "fampihorohoroana". Amin' ny tranga sasany, ny vondrona iray ihany dia mety holazaina fa "mpiady ho an' ny fahafahana" araka ny hevitry ny mpanohana, na heverina ho mpampihorohoro araka ny hevitry ny mpanohitra. Ny famaritana maro momba ny fampihorohoroana dia miovaova: ny fampiasana herisetra, ny teknika ampiasaina, ny mpanao azy (ankoatra ny fampihorohoroana ataon' ny fanjakana), ny fampiasana ny tahotra, ny lentan' ny fandaminana, ny foto-kevitra (ideôlôjia), sns. Amin' ny famaritana maro dia tafiditra ao anatin' ny mason-tsivana ny niharan' ny fampihorohoroana (sivily, tsy misy fiadiana, tsy manan-tsiny, fanafihana ny firenena demôkratika izay namela ny mpampihorohoro haneho hevitra ara-dalàna). Ny foto-kevitra fampihorohoroana dia mety ho resabe. Ny teny hoe "fampihorohoroana" dia matetika ilazana ny mpanohitra ara-pôlitika manakiana. Miampy an' izany koa ireo fanjakana izay manao fampihorohoroam-panjakana.

Na izany aza, maro amin' ny fikambanana ara-pôlitika na mpanao heloka bevava no manao fampihorohoroana mba hampandrosoana ny fahazoany ny zavatra takîny na hahazoany tombony avy amin' izany. Manao asa fampihorohoroana ny antoko ao amin' ny elatra ankavia sy ankavanana, nasiônalista, mpivavaka na revôlisiônera, eny fa na dia ny fanjakana aza. Ny toetra tsy miova iraisan' ny fampihorohoroana dia ny fampiasana tsy an-kiato ny herisetra mahafaty olona sivily hampandrosoana vondrona, hahazoana ny zavatra takîna na olona, na hanaovana fanararaotana fakàna vola goavana (mafià, fikambanan' ny mpisera zava-mahadomelina, sns.).

## Jereo koa

* Pôlitika
# Fanavakavaham-bolon-koditra

Ny **fanavakavaham-bolon-koditra** dia ny finoana n'ny olombelona, araka ny vondrona misy azy, manana toetra samihafa mifanaraka amin' ny toetra nolovaina ary azo zaraina araka ny fahambonian' ny foko iray noho ny hafa, indrindra ny volon-koditra. Mety hidika koa izy io fa fitsarana an-tendrony, fanavakavahana, na fanoherana miantefa amin' ny olon-kafa satria tsy mitovy firazanana na foko izy ireo. Ny fanavakavaham-bolon-koditra môderina dia matetika mifototra amin' ny fomba fijery ara-tsôsialy momba ny fahasamihafana biôlôjika eo amin' ny olona. Ny endrika fanorisorenana ara-môraly, fantatra kokoa amin'ny hoe microaggression, dia mety hisy fiantraikany ratsy eo amin'ny fiarahamonina voakasika. Ahena hatrany ny fanavakavahana amin'ny Afrikana, indrindra fa ireo taranaka Afrikana any Frantsa.

## Jereo koa

* Apartheid
* *Essai sur l'inégalité des races humaines*
# Angela Merkel

|  |
| --- |
|  |
| **Angela Merkel**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Angela Merkel |
| **Teraka** | 17 Jolay 1954 |
| **Toerana** | *-* |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** |  Alemaina |
| **Asa :** | * mpanao politika
* mpahay fizika
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**Angela Merkel** dia mpanao politika alemana, mpahay fizika teraka ny 17 Jolay 1954 tao Hamburg.

Izy no praiminisitry (*Chancelier*) an'ny Repoblika Federalin'i  Alemaina nanomboka ny 22 Novambra 2005 ka hatramin'ny 8 Desambra 2021.

## Praiminisitry' ny Alemaina

| nodimbiasany |  Praiminisitry ny' Alemaina faha-08 | mpandimby |
| --- | --- | --- |
| Gerhard Schröder 1998-2005  | Angela Merkel 2005-2021 | Olaf Scholz 2021-2025 |

## Ny fiainany manokana

I Horst Kasner no rainy. Ny vadiny dia Joachim Sauer, Ulrich Merkel.

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany
# Fasisma

Ny **fasisma** dia karazana fitondrana iray, izay heverina manan-danja kokoa noho ny olona iray, vondrona, fahafahana, na ny fandaharana ny firenena .

Ny firenena ambanin'izany karazana fitondram-panjakana izany dia matetika entin'ny olona iray antsoina hoe mpitarika, izay manana ny zo manara-maso tanteraka ny governemanta sy ny vahoaka.

Ny fitondrana fasista koa dia ho toa ôligarsia, toy ny tany Italia izay nanana antoko fasista entin'ny "filan-kevitra lehibe" nanomboka tamin'ny 1922 mandra-pahatapitry ny Ady Lehibe Faharoa.

Fasisma dia niseho tany Eoropa talohan'ny Ady Lehibe Faharoa, satria maro ny olona no nihevitra fa malemy ny demokrasia ary feno fanao mamoafady loatra ny kapitalisma sy ny tsy rariny ho an'ny vahoaka, raha ny kômonisma indray dia nampiray saina sy ny ara-drariny fa tsy miraharaha izay ilain'ny firenena ary mampijaly sy mananosarotra ny fandraisana andraikitra amin'ny fandraharahana .

Ny fasisma dia tokony ho ny valin'izay mila, miaraka amin'ny firaisam-pirenena sy ny firaisan-kina ho solon'ny antokon'ny tolon'ny sokajim-piarahamnina ary antoko politika. Ny liberaly sy ny mpino amin'ny demokrasia amin'ny ankapobeny dia mihevitra fa ny fasisma sy ny kominisma dia lafiny roa ny tôtalitarisma, ary ny iombonany dia ny faniriana ny hifehy ny zava-drehetra, ary tsy hamela fahalalahana. Fa, ny afa-po amin'ny marksisma-leninisma dia mihevitra fa kapitalisma dia na mamorona na mampiasa fasisma ho fitaovana mba handringanana ny hetsiky ny mpiasa ary manamafy ny fitondran'ny kilasy ambony, raha izany no fanamby. Manao izany amin'ny alalan'ny manintona ny olona ary ny zavatra ilainy faran'izay tsotra indrindra, kanefa mitady ny mahasoa ny efa manan-karena.

## Jereo koa

* Politika
* Tôtalitarisa
* Italia
# Mozilmana

Lehilehy silamo ao amin' ny môske any Isfahan (Iràna)
Ny **Mozilmana** na **Miozolmana** na **Mpino silamo** na **Silamo** dia olona manaraka ny finoana silamo, mino Andriamanitra tokana, dia i Allah, ary mihevitra ny Kor'any ho hafatra ara-bakitenin' Andriamanitra nambara tamin' ny mpaminany Mohamady tamin' ny alalan' ny arkanjely Gabriela (Jibrîl). Ny finoan' ny Mozilmana dia mifototra amin’ ny andry enina: ny finoana an’ i Allah ho Andriamanitra tokana, ny finoana ny anjeliny, ny finoana ny bokiny, ny finoana ny mpaminany sy irany, ary ny finoana ny fitsarana farany; finoana ny lahatra (*al-qadar*), na tsara na ratsy. Fanampin' izany, ny Mozilmana dia tsy maintsy mitandrina adidy ara-pivavahana dimy: ny *shahada* (fanambaràm-pinoana), ny *salat* (vavaka dimy isan' andro), ny *saum* (fifadian-kanina mandritra ny volana Ramadany), ny *zakat* (asa fiantrana ara-dalàna), ary ny *hajj* (fivahinianana masina any Meka). Ny teny hoe "Mosilmana" dia avy amin' ny teny arabo مُسْلِم / *Muslim* izay midika hoe "izay mankato" ny sitrapon' Andriamanitra.

Ny isanjaton' ny mponina mozilmana maneran-tany tamin ny taona 2012
Amin' ny isany izay tombanna ho 2 lavitrisa, ny Mozilmana dia manodidina ny 26 % amin' ny fitambaran' ny mponina eran-tany. Amin' ny filaharana midina, ny isan-jaton' ny olona milaza ho Mozilmana isaky ny kôntinanta dia izao: 45 % aty Afrika, 25 % any Azia sy Ôseania, 6 % any Eorôpa, ary 1% any Amerika. Fanampin' izany, any amin' ny faritra jeôgrafika, ny tarehimarika dia izao: 91 % any Atsinanana Afovoany sy Afrika Avaratra, 90 % any Azia Afovoany, 65 % any Kaokazy, 42 % any Azia Atsimo-Atsinanana, 32 % any Azia Atsimo, ary 42 % aty Afrika atsimon' i Sahara.

## Jereo koa

* Mohamady
* Kor'any

* Siisma - Sonisma - Karijisma
* Andriamanitra ao amin' ny silamo
* Mpaminanin' ny silamo
* Anjely (araka ny silamo)
* Andry dimin' ny finoana silamo
* Fiekem-pinoana silamo (*Shahâda*)
* Fivahiniana masina (silamo)
* Môskea
* Vavaka dimy fanao isan' andro (*Salat*)
* Silamo eto Madagasikara
# Michigan

**Michigan**
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
|  |

Ny **Michigan** dia firenena any Etazonia, ny renivohiny dia Lansing.
Misy mponina 10.071.822 any.

## Jereo koa/Lahatsoratra ilaina

|  |  |
| --- | --- |
| * **AL** Alabama - Montgomery
* **AK** Alaska - Juneau
* **AZ** Arizona - Phoenix
* **AR** Arkansas - Little Rock
* **CA** California - Sacramento
* **CO** Colorado - Denver
* **CT** Connecticut - Hartford
* **DE** Delaware - Dover
* **FL** Florida - Tallahassee
* **GA** Georgia - Atlanta
* **HI** Hawaii - Honolulu
* **ID** Idaho - Boise
* **IL** Illinois - Springfield
* **IN** Indiana - Indianapolis
* **IA** Iowa - Des Moines
* **KS** Kansas - Topeka
* **KY** Kentucky - Frankfort
* **LA** Louisiana - Baton Rouge
* **ME** Maine - Augusta
* **MD** Maryland - Annapolis
* **MA** Massachusetts - Boston
* **MI** Michigan - Lansing
* **MN** Minnesota - Saint Paul
* **MS** Mississippi - Jackson
* **MO** Missouri - Jefferson City
 | * **MT** Montana - Helena
* **NC** North Carolina - Raleigh
* **ND** North Dakota - Bismarck
* **NE** Nebraska - Lincoln
* **NV** Nevada - Carson City
* **NH** New Hampshire - Concord
* **NJ** New Jersey - Trenton
* **NM** New Mexico - Santa Fe
* **NY** New York - Albany
* **OH** Ohio - Columbus
* **OK** Oklahoma - Oklahoma City
* **OR** Oregon - Salem
* **PA** Pennsylvania - Harrisburg
* **RI** Rhode Island - Providence
* **SC** South Carolina - Columbia
* **SD** South Dakota - Pierre
* **TN** Tennessee - Nashville
* **TX** Texas - Austin
* **UT** Utah - Salt Lake City
* **VT** Vermont - Montpelier
* **VA** Virginia - Richmond
* **WA** Washington - Olympia
* **WV** West Virginia - Charleston
* **WI** Wisconsin - Madison
* **WY** Wyoming - Cheyenne
 |

* Detroit
# Biraom-panisan'i Etazonia

Ny **Biraom-panisan' Etazonia** (amin'ny teny anglisy : *United States Census Bureau*) dia miankina amin'ny Economics and Statistics Administration an'ny Departementam-barotr' Etazonia. Araka ny lalam-panorenan'ny firenena, hisain'ny Biraom-panisana ny isam-ponin'ny firenena ary, amin'ny alàlan'io isam-ponina io, hovainy ny isan'ny solotenan'ny faritany any amin'ny Kaongresa. Manangona statistika mahakasika ilay firenena, ny toe-karena ary ny olom-pirenena io Birao io.

Namorona ary mandraharaha ny Population Clock, mpanisa manome ny isam-ponina any Etazonia sy manerana ny tany izy.

## Jereo koa

* Etazonia

### Rohy ivelany

* ((en)) Endrika:Officiel
* ((en)) U.S. and World Population Clocks - POPClocks
# Monroe, Michigan

﻿ / ﻿

| **Monroe, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 26,39 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 20 733 |
| Ben'ny tanàna | Robert Clark |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Monroe, Michigan |

**Monroe, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48161, 48162.

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.9163888889 ary -83.3977777778.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Michigan
* Etazonia

## Rohy ivelany

*
# Flat Rock, Michigan

﻿ / ﻿

| **Flat Rock, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 17,28 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 9 878 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Flat Rock, Michigan |

**Flat Rock, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48134.

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.1019444444 ary -83.2727777778.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Michigan
* Etazonia

## Rohy ivelany
# Luna Pier, Michigan

﻿ / ﻿

{{infobox tanàna
|tanàna=Luna Pier, Michigan
|firenena= Etazonia

|faritany=Michigan
|velarantany=4.35
|isam-ponina=1436
|ben'ny tanàna=David Davison<ref>.

**Luna Pier, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48157.

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.8069444444 ary -83.4425.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Michigan
* Etazonia

## Rohy ivelany
# Milan, Michigan

﻿ / ﻿

| **Milan, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 8,81 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 5 836 |
| Ben'ny tanàna | Kym Muckler |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Milan, Michigan |

**Milan, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 48160.

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.0858333333 ary -83.6844444444.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Michigan
* Etazonia

## Rohy ivelany

* milanmich.org
# Petersburg, Michigan

﻿ / ﻿

| **Petersburg, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 1,24 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 1 146 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Petersburg, Michigan |

**Petersburg, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. 49270.

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.9011111111 ary -83.715.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Michigan
* Etazonia

## Rohy ivelany
# Carleton, Michigan

﻿ / ﻿

| **Carleton, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 2,56 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 2 345 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Carleton, Michigan |

**Carleton, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 48117..

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.0591666667 ary -83.3908333333.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ Michigan

### Rohy ivelany
# Estral Beach, Michigan

﻿ / ﻿

| **Estral Beach, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 1,19 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 418 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Estral Beach, Michigan |

**Estral Beach, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. .

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.9841666667 ary -83.2358333333.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ Michigan

### Rohy ivelany
# Dundee, Michigan

﻿ / ﻿

| **Dundee, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 15,75 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 3 957 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Dundee, Michigan |

**Dundee, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 48131..

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.9572222222 ary -83.6597222222.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ Michigan

### Rohy ivelany
# Maybee, Michigan

﻿ / ﻿

| **Maybee, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 2,62 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 562 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Maybee, Michigan |

**Maybee, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 48159..

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.0038888889 ary -83.5155555556.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ Michigan

### Rohy ivelany
# South Rockwood, Michigan

﻿ / ﻿

| **South Rockwood, Michigan**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 6,37 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 1 675 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Michigan |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | South Rockwood, Michigan |

**South Rockwood, Michigan** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Michigan, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 48179..

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 42.0638888889 ary -83.2611111111.
Ny faritr'ora dia GMT -5.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ Michigan

### Rohy ivelany
# The Pentagon

Sarin'i The Pentagon, ao Etazonia
**The Pentagon** (amin'ny teny anglisy, azontsika dikaina Dimilafy amin'ny fiteny malagasy) dia trano lehibe any Arlington (Virjinia) akaikin'i Washington D.C.. Ao amin'io trano lehibe io no misy ny departemantan'ny fiarovan'i Etazonia. Olona enina arivo sy roa alina no niasa tao tamin'ny taona 2009, olona avy amin'ny tafika ary sivily. Ny anarana *Pentagon* dia anaran'ny endrik'ilay trano amin'ny fiteny anglisy, azontsika dikaina *Dimilafy* amin'ny fiteny malagasy.Trano lehibe misy rihana dimy(05).Notokanana tamin'ny 15 janoary 1943,izy io no midadasika indrindra amin'ireo trano fiasana maneran-tany izay misy alatrano mahatratra 28 kilometatra.

## Tantara

juillet 1942.
famonoana ny afo taorian'ny fananafihana ny 11 septembre 2001.
Talohan'ny nanamboarana ny trano dia nipetraka tamina tranomaromaro tao Washington ny departemanta misahana ny ady tao Etazonia nandritra ny ady lehibe voalohany.
Nanomboka ny septembre 1941 ny fanamboarana ny pentagone,teo amina toerana nisy fiantsonam-piaramanidina taloha an'ny tanan'i Washington(le"Hoover Field").
Nanomboka niasa tamin'ny taona 1943,izy io no isan'ny mariky ny tanjaky ny Etazonia eo amin'ny lafiny ara-tafika.
# Antoko pôlitika

Ny **antoko pôlitika** dia vondron'olona voalamina izay matetika mampandroso ireo kandidà ho amin'ny seza ao amin'ny biraom-panjakana. Ao amin' ny demôkrasia, ny mpitarika dia tsy maintsy "mikendry seza" amin' ny fifidianana. Ao amin' ny didy jadona amin'ny ankapobeny dia antoko pôlitika iray ihany no avela hisy, antoko mankasitraka ny mpitondra iray ary tsy manome safidy ho an'ny tsy mpikambana.

Ny antoko pôlitika dia vondron' olona manana hevitra ara-pôlitika iraisana sy tanjona iombonana izay mitambatra ho fikambanana. Afaka manao izay hitaomana ny fitondram-panjakana izy, amin' ny fanohanana raha avy aminy io antoko io, na amin'ny fanoherana izany. Izy ihany koa no manolotra ny kandidà ho azy manokana amin’ny fifidianana isan-karazany sy amin’ny fiezahana hahazo ny fahefana ara-pôlitika. Afaka mitaona ny saim-bahoaka koa ny antoko pôlitika. Afaka manatrika ny fivorian’ny Antenimiera izy.

Amin'ny ankapobeny dia misy famaritana roa ny hevitry ny antoko pôlitika. Ny voalohany, amin'ny lamina ideôlôjika, dia saika mitovitovy amin'ny ankolafy: dia ny fampiasana ny tenin'i Benjamin Constant, "fivorian'ny lehilahy izay mitory fotopampianarana ara-pôlitika mitovy".

Ny faharoa, amin'ny endrika andrim-panjakana, dia mahita azy io ho singa manan-danja amin'ny lalao demôkratika: "dia ny fandraisana ny antoko pôlitika ho endrika ara-pôlitika, rafitra fandaminana ny demôkrasia".

## Jereo koa

* Pôlitika
# Fanjakana

Sarintany maneho ny rafitra misy fanjakana tokana (manga) sy rafitra federaly (maitso)
Ny **fanjakana** dia vondro-mponina ara-pôlitika monina ao amin' ny fizaran-tany voafaritra sady eo ambany fifehezan' ny fitondram-panjakana (governemanta) iray izay heverina ho fitaovana fototra amin' izany ankehitriny.

Amin' ny lafiny fandaminana dia endri-pandaminana ampiasain' ny fiarahamonina ny fanjakana mba hitondrany sy hitantanany ny tenany. Eo amin' ny lafiny lalàna, ny fanjakana dia fitambaran' ny fahefana sy fahafaha-manery ananan' ny firenena amin' ny olom-pirenena sy ny isam-batan' olona, ​​mba hampanjakana ny tombontsoan' ny besinimaro, izany hoe ny tombontsoam-bahoaka na ny soa iombonana.

Eo amin' ny lalàna iraisam-pirenena dia voafaritry ny fananany fizaran-tany ara-dalàna (tanim-pirenena) ny fanjakana manana ny fiandrianany, ka ao anatin' izany tany izany no mihatra amin' ny mponina ao aminy ny lalàny, sady ahitana andrim-panjakana mampihatra fahefana. Tsy maintsy miorina amin' ny maha masi-mandidy ny vahoaka na amin' ny fiandrianan' ny firenena ny maha ara-dalàna an' io fahefana io amin' ny ankapobeny, indrindra ao amin' ny fanjakana lazaina hoe demôkratika.

Matetika ahitana fanjakana tokana misy fizaràna ara-pitantanana isan-karazany nyfirenena iray. Mety ho fanjakana tokana na vondrona federaly ny fanjakana; amin' ity karazany farany ity dia ampiasaina indraindray ny teny hoe "fanjakana" mba hilazana ny fitondrana tsirairay izay mandrafitra ny federasiôna (na fanjakana federaly), ary mety manana ny fahafahana sasany ananan' ny fanjakana manana fiandrianana izy ireo, saingy eo ambanin' ny federasiôna misy azy ary tsy manana fahafahana mitovy amin' izany eo amin' ny sehatra iraisam-pirenena. Teny hafa ampiasaina ao amin' ny rafitra federaly toy izany ny hoe "faritany", "faritra" na teny hafa.

## Jereo koa

* Fanjakà-mpanjaka

* Tanàna-fanjakana
* Governemanta
* Fitondrana
* Tanim-pirenena
* Fahaleovantena
# Anarsisma

Ny **anarsisma** na **anarkisma** dia firehana ara-pilôzôfia pôlitika maromaro novolavolaina nanomboka tamin' ny taonjato faha-19 izay mifototra amin' ny andiana rijan-kevitra sy fanao manohitra ny fananan' ny olona sasany fahefana amin' ny olona hafa, sy mifototra koa amin' ny demôkrasia mivantana sy amin' ny fananan' ny tsirairay fahalalahana izay heverina ho soatoavina fototra. Ny anarsisma dia tsy midika tsy fisian' ny lalàna, fa manohana ny famolavolan' ny vahoaka ny lalàna amin' ny fomba mivantana, na amin' ny alalan' ny fifidianana mivantana ataon' ny vahoaka (fitsapa-kevi-bahoaka na latsa-bato atao amin' ny alalan' ny antsapaka) ary ny fampiharana izany lalàna izany dia eo ambany fanaraha-mason' ny vahoaka (mpitandro ny filaminana izay fidina ny manamboninahitra ao aminy, fahazoana manafoana ny maha olom-boafidy, sns).

## Jereo koa

* Demôkrasia
* Kômonisma
* Pôlitika
* Sôsialisma
# Ksenofôby

**Ksenofôby** (avy amin'ny teny grika fahiny ξένος (*xénos*) 'hafahafa, vahiny', ary φόβος (*phóbos*) 'tahotra') dia ny tahotra na ny tsy fitiavana izay rehetra heverina ho vahiny na hafahafa. Izany dia fanehoana ny fifanoherana hita eo amin'ny vondrona iray sy ivelan'ny vondrona ary mety hiseho amin'ny fiahiahiana amin'ny asan'ny iray amin'izy ireo, ny faniriana hanafoana ny fisiany, ary ny tahotra ny ho very ny maha-firenena, foko, na foko.
# 1794

|  |
| --- |
| *1794 Amin'ny kalandrie hafa* |
| kalandrie Gregoriana | 1794 *MDCCXCIV* |
| Ab urbe condita | 2547 |
| kalandrie Armenianina | 1243 |
| Kalandrie sinoa | 4490–4491 |
| Calendario ebreo | 5554–5555 |
| Kalandrie hindoa ~ *Vikram Samvat* ~ *Shaka Samvat*< |  1849–1850 1716–1717 |
| Kalandrie persana | 1172–1173 |
| kalandrie arabo | 1209–1210 |
| kalandrie Ronika | 2044 |

Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 1794 ny kalandrie Gregôriana.

## Zava-nitranga

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Teraka tamin'ny taona 1794

## Maty tamin'ny taona 1794