Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fiteny sinoa

|  |
| --- |
| **Sinoa** |
| **Isan'ny mpiteny** | 1,31 miliara erak'izao tontolo izao |
| **Faritany** |  * Sina (ofisialy)

* Taiwan (ofisialy)
* Singapaoro (ofisialy)
 |
| **Sata** | Ny teny mandarina no teny ofisialy amin'ny firenena izay manana teny sinoa ho teny ofisialy. |

Ny tontolo miteny sinoa
Ny **fiteny sinoa** dia fiteny maro voasokajy ao amin' ny fiteny sinô-tibetana. 1,3 lavitrisa mahery ny isan' ny olona miteny sinoa eto an-tany. Ny teny sinoa dia ao atao hoe **fiteny sinitika** koa.

## Sampan' ny fiteny sinoa

* fiteny sinoa mandarina: izay manana sata ôfisialy any amin' ny Repoblika Entim-bahoakan' i Sina sy any Taiwan. Io fiteny io dia ny endrika nampanarahim-penitry ny fiteny sinoa avaratra izay nomena sata ôfisialy.
* fiteny wu, izay ampiasaina ao amin' ny faritanin' i Jiangsy ary ao Zhejiang (mpiteny 77 tapitrisa eo ho eo)
* fiteny kantôney, tenenina ao amin' ny faritanin' i Guangdong, i Guangxi; manana sata ôfisialy any Hong Kong, Macao, Azia Atsimo-Atsinana ary tenenin' ny ankamaroan' ny Sinoa nifindra monina (71 tapitrisa no isan' ny mpiteny).
* fiteny gan izay tenenina ao amin' ny faritanin' i Jiangxi, ary manana isa-mpiteny eo amin' ny 31 tapitrisa eo ho ao.
* fiteny hakka tenenina ao amin' ny tapany avaratr' i Guangdong sy Fujian ary Taiwan (manana mpiteny miisa 34 tapitrisa).
* fiteny min izay hita ao amin' ny faritanin' i Guangdong, ny Fijian ary Taiwan (manana mpiteny miisa 60 tapitrisa).
* fiteny xiang ao Hunan (36 tapitrisa no miteny azy).
* fiteny jin any amin' ny tapany avaratr' i Sina, karazany amin' ny fiteny sinoa avaratra (ary noho izany amin' ny fiteny mandarina).
* fiteny hui karazany amin' ny fiteny wu.
* fiteny ping karazany amin' ny fiteny kantôney.

## Fanoratana

Ny soratra anoratana ireo teny sinoa ireo dia tokana ihany, fa ny fanononana azy fotsiny no samihafa. Ny soratra ampiasaina amin' ny teny sinoa dia mifototra amin' ny kisarisary, izay nivoatra hatranihatrany noho ny fanatsorana azy ireo. Ankehitriny dia roa no isan' ny vondron' endri-tsoratry ny teny sinoa, ny tarehin-tsoratra sinoa nentin-drazana (ampiasaina ao Taiwan sy ao Hong kong) izay tsy nanatsotra ny endriky ny sinôgrama, sy ny tarehin-tsoratra sinoa notsorina (ampiasaina ao Sina Entim-Bahoaka), nipoitra tamin' ny taona 1956 tany Sina Entim-Bahoaka.

Misy ihany koa ny soratra antsoina hoe nüshu, ampiasain' ny vehivavy tsy mahazo manoratra.

Any amin' ny faritra mizaka-tena dia ampiasaina ihany koa ny soratra teratany toa ny dongba na ny dai.

## Dikan-tsoratra amin' ny abidy latina

Maro ireo dikan-tsoratra amin' ny abidy latina izay ampaisaina ho an'ny teny sinoa:

* Ny hanyu pinyin, izay ampaisain' ny Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina;
* Ny bopomofo, ampiasaina any Taiwan;
* Ny EFEO (École française d'Extrême-Orient);
* Ny Wade-Giles (ho an' ny fiteny putonghua) ary ny Yale (ho an' ny fiteny kantôney sy ny fiteny putonghua), ampiasain' ny firenena anglôsaksôna:
* Ny jyuting, ampiasaina any Hong Kong.

## Jereo koa

* Fiteny ao Sina
* Fiteny ao Taiwan
# Sapporo

﻿ / ﻿

| **Sapporo**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 1 883 027 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Hokkaido |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Sapporo** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Hokkaido ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 1883027 mponina tamin'ny taona 2018.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Hokkaido

## Tsiahy
# Fiteny ainô

Ny **fiteny ainon' i Hokkaido**, izay atsoina fotsiny hoe **fiteny aino**, dia fiteny ampiasain' ny zokiolona vitsivitsy amin' ny vahoaka Aino ao Hokkaido, amin' ny tapany avaratr' i Japàna. Ao amin' ny fianakaviam-piteny aino ity fiteny ity, izay heverina ho fianakaviam-piteny manirery, tsy misy ny marimaritra iraisana eo amin' ny manam-pahaiana momba ny fiaviany. Sokajin' ny UNESCO Atlas of the World's Languages ​​​​in Danger ho fiteny tandindonin-doza izy.

Hatramin' ny taonjato faha-20, ireo fiteny aino (fiteny ainon' i Hokkaido sy fiteny ainon' i Kuril ary fiteny ainon' i Sakhalin izay efa maty na an-dalam-pahafatesana ankehitriny) dia notenenina nanerana an' i Hokkaido, amin' ny tapany atsimon' ny nosy Sakhalin ary tao amin' ny nosy Kuril. Noho ny pôlitikan' ny fanjanahantany nampiasain' ny governemanta japôney dia nihena ny isan' ny miteny ainô hôkaidô tamin' ny taonjato faha-20, ary efa andalam-pahafatesana izy izao. Vitsy dia vitsy ny zokiolona mbola miteny tsara an’ ilay fiteny, na dia misy ny ezaka hamelona azy.

## Jereo koa

**Fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny aino: Fiteny ainon' i Hokkaido
* Fiteny ainon' i Kuril
* Fiteny ainon' i Sakhalin

**Fiteny ao Japàna:**
# Kyoto

﻿ / ﻿

| **Kyoto**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 1 459 640 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Kyoto |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Kyoto** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Kyoto ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 1459640 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Kyoto

## Tsiahy
# Tokyo

﻿ / ﻿

| **Tokyo**

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Velarantany** | Tokyo in Japan.svg km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 8 336 599 |
| Ben'ny tanàna | Tokyo in Japan.svg |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Tokyo |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Tokyo** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Tokyo ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 8336599 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Tokyo

## Tsiahy
# Hakone

﻿ / ﻿

| **Hakone**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 13 339 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Kanagawa |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Hakone** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Kanagawa ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 13339 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Kanagawa

## Tsiahy
# Kobe

﻿ / ﻿

| **Kobe**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 1 528 478 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Hyōgo |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Kobe** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Hyōgo ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 1528478 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Hyōgo

## Tsiahy
# Osaka

﻿ / ﻿

| **Osaka**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 2 592 413 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Ōsaka |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Osaka** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Ōsaka ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 2592413 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Ōsaka

## Tsiahy
# Hanshin Tigers

**Hanshin Tigers**(阪神タイガース) dia ekipa mpilalao baolina kitra matihanina Japoney . Ao amin'ny Major Leagues izy ireo. Ny toerana dia ny Kianja Hanshin Koshien ao an-tanànan'i Nishinomiya, Prefektioran'i Hyogo. Ny anarana fohy dia "Hanshin" ary ny anarana dia "Tiger". Indraindray antsoina hoe "tiger" na "anti-tiger". Anisan'ireo ekipa matihanina 12 any Japon, izy no manana firaketana faharoa lava indrindra taorian'ny Yomiuri Giants, ary iray amin'ireo ekipa nanomboka ny ligy matihanina tamin'ny 1936. Hatramin'ny taona 1960 dia nantsoina hoe Tigers Osaka izy io afa-tsy nandritra ny ady.

Ny orinasa Hanshin Tigers Co., Ltd. Ny orinasan'ny ray aman-dreny dia Hanshin Electric Railway (sampan'ny Hankyu Hanshin Holdings).

Tompondaka dimy (laharana faha-5 tamin'ny fandresena), fandresena iray ihany tany Japon (ambany indrindra tamin'ireo ekipa 12), ary nanomboka tamin'ny 1987 ka hatramin'ny 2001, ny taona maizina nilentika in-10 tany amin'ny faran'ny vanim-potoana 15.

## Rohy ivelany

* Tranonkala ofisialy
# Fiteny môngôliana

Faritra itenenana môngôliana
Ny **fiteny môngôliana** na **fiteny môngôly** dia fiteny ao amin' ny vondron-piteny môngôlika, izay anisan' ny fianakaviam-piteny altaika mbola iadian-kevitra. Any Môngôlia izy no fiteny ôfisialy ka fantatra amin' ny anarana hoe халх / *khalkha*, satria ny Kalka na Halka (*Khalkha*) no niteny an' izy io tany am-boalohany, ny Kalka izay olona môngôlika niforona nanodidina ny renirano Khalkha (antsoina koa hoe *qalq-a-yin γoul*, Халхын гол). Ny fiteny kalka ifaneraseran' ny vahoaka dia ny fitenim-paritra môngôliana izay iorenan' ny fenitry ny literatiora amin' ny fiteny môngôliana ao Môngôlia, saingy misy ihany koa ny fitenim-paritra môngôliana hafa.

Ny fiteny môngôliana koa dia ampiasaina any Sina (indrindra fa any Môngôlia Anatiny, any Dongbei, any Hebei, any Gansu ary any Níngxià, ampiasain' ny olona miisa 3,38 tapitrisa, ka ny 2,5 tapitrisa amin' izy ireo dia tsy miteny afa-tsy amin’ io fiteny io). Miorina amin' ny fototra fitenim-paritra somary hafa noho ny an' ny Môngôlia ity fiteny môngôliana ao Môngôlia Anatiny ity; ny fenitra araka ny literatiora dia mifototra amin' ny fitenim-paritra tsakar (*chakhar*).

Misy fiteny môngôlika hafa koa toa ny fiteny ôirata (na fiteny kalmoka) sy ny fiteny boriata.

Ny fiteny môngôliana môderna dia soratana amin' ny abidy môngôliana nentim-paharazana antsoina hoe abidy *bitchig* môngôliana sy amin' ny abidy sirilika môngôliana.

Ankehitriny dia tombanana ho 6 tapitrisa mahery ny fitambaran' ny mpiteny môngôliana.

## Jereo koa

* Môngôly na Môngôliana
* Môngôlia
* Môngôlia Anatiny
# Hierôglifa Ejiptiana

Jerôglifika Ejiptana
Ny **hierôgilfa Ejiptiana** dia rafitra fanoratana ofisialy nampiasaina tany Ejipta Fahiny, nampiasaina hanoratana ny fiteny Ejiptiana. Ny hierôgilfa dia natambatra ny singa silabika ary alfabeta, miaraka amin'ny tarehintsoratra miavaka 1000 eo ho eo. Nampiasaina tamin'ny literatiora ara-pivavahana tamin'ny taratasy papirosy sy hazo.
# Kitakyushu

﻿ / ﻿

| **Kitakyushu**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 997 536 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Japana |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Fukuoka |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Kitakyushu** dia tanàna ao amin'ny prefektioran'i Fukuoka ao Japana.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 997536 mponina tamin'ny taona 2017.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Japana
	+ Fukuoka

## Tsiahy
# Lôtra an-dranomasina

Lôtra an-dranomasina
Ny **Lôtra an-dranomasina** (*Enhydra lutris*) dia biby mampinono andranomasina teratany any amin'ny morontsiraka avaratra sy atsinanan'ny Ranomasimbe Pasifika. Amin'ny ankapobeny dia milanja 14 ka hatramin'ny 45 kilao (30 ka hatramin'ny 100 lb) ny lôtra lehibe, ka mahatonga azy ireo ho mpikambana mavesatra indrindra amin'ny fianakavian'ny kionkiona, fa anisan'ireo biby mampinono an-dranomasina kely indrindra. Tsy sahala amin'ny ankamaroan'ny biby mampinono an-dranomasina, fa ny volony matevina indrindra amin'ny lôtra dia ny volony matevina indrindra amin'ny fanjakan'ny biby.
# Ishirō Honda

|  |
| --- |
|  |
| **Ishirō Honda**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Ishirō Honda |
| **Teraka** | 7 Mey 1911 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 28 Febroary 1993 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Japana |
| **Asa :** | * talen-koronantsary
* mpanoratra senariô
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**Ishirō Honda** dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô mizaka ny zom-pirenen'i Japana teraka ny 7 Mey 1911 ary maty ny 28 Febroary 1993 tao Tokyo

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase:
# Broney

Sainan' i Broney
Sarin-tany maneho an' i Broney
Sarin-tanin' i Broney
I **Broney** na **Soltanatan' i Broney Darosalama** dia firenena ao amin' ny tapany avaratry ny nosy Bôrneô, ao Azia Atsimo-Atsinanana. Itambarany amin' i Malaizia sy i Indônezia io nosy io. Amin' ny fiteny maley: izy dia atao hoe Kesultanan Brunei. Ny renivohiny dia i Bandar Seri Begawan, izay tanàna lehibe indrindra ao. Ny fiteny maley no fiteny ôfisiany any. Atao hoe Broneiana ny vahoakan' io firene io.

Hodidinin' ny tapany atsimon' ny Ranomasin' i Sina izy sady voafefin' ny fanjakan' i Sarawak any Malezia. Mirefy 5 765 km2 ny velarany ary miisa 464 478 ny mponiny araka ny fanisana natao tamin' ny 2020. Ny faritr'ora dia +8. Ao amin’ ny tany lemaka amorontsoraka be honahona no misy an’ i Broney; any anaty tany dia ahitana vohon-tany be tendrombohitra, ahitana ny tandavan-tendrombohitra Crocker, ka i Pagon Priok, izay manana haambo mirefy 1 850 m, no tampona avo indrindra ao amin’ io firenena io. Saika ny antsasaky ny veleran-tanin’ ilay firenena no rakotra ala mikitroka, izay ahitana biby isan-karazany toy ny androngo, ny bibilava, ny liona, ny rajako, ny tigra, ary vorona isan-karazany.

Maley ny ankamaroan’ ny mponina any Broney. Ahitana Sinoa sy Daiàka (vahoaka tompon-tany) koa any. Mozilmana ny ankamaroan’ ny mponina any.

Ny famokarana solitany sy etona voajanahary no mampatanjaka ny toekaren’ io firenena io. Ny fidiram-bolan’ ilay firenena dia mihoatra lavitra ny fandaniam-bolany ka noho izany dia maimaim-poana ny fianarana sy ny fitsaboana ary fisotroan-dronono any.

Prôtektôrata britanika taloha i Broney izay nahazo ny fahaleovan-tenany tamin’ ny taona 1984. Anisan' ny mpikambana dimy manana ny fiandrianany manokana ao amin' ny Commowealth izy. Ankehitriny i Broney dia soltanata mampihatra fahefam-panjaka tsy refesi-mandidy: atao hoe "soltana" ny mpitondra ilay firenena. Ny soltana Hassanal Bolkiah no nitondra azy nanomboka tamin' ny taona 1968.

## Jereo koa

**Firenena ao Azia:**

Afganistàna - Arabia Saodita - Armenia - Azerbaijàna - Bangladesy - Bareina - Botàna - Broney - Emirata Arabo Mitambatra - Filipina - Iemena - India - Indônezia - Iràka - Iràna - Israely - Japàna - Jôrdania - Kambôdia - Katara - Kazakstàna - Kirgizistàna - Kôety - Kôrea Atsimo - Kôrea Avaratra - Laôsy - Libàna - Maldiva - Malezia - Mianmara - Môngôlia - Nepaly - Ômàna - Ozbekistàna - Pakistàna - Palestina (fanjakana) - Rosia - Sina - Singaporo - Siria - Srilanka - Tailandy - Taioàna - Tajikistàna - Torkia - Torkmenistàna - Vietnamy.

**Kôntinenta eto an-tany Afrika
* Amerika (Amerika Avaratra - Amerika Atsimo)
* Azia
* Eorôpa
* Ôseania
* Antarktika
# Mosary

Ankizy niharan' ny mosary tany India (1943)
Ny **mosary** na **kere** dia tsy fahampian-tsakafo tafahoatra izay maharitra amin' ny faritra iray manontolo sady mahazo olona maro dia maro fa tsy olona iray na vitsy monja. Antony roa no mahatonga ny kere na mosary. Ny voalohany dia ny loza voajanahary mahazo faritra midadasika izay miseho tampoka ka manimba ny fambolena sy mandringana ny biby fiompy, anisan' izany ny horohorontany, ny haintany, ny fisian' ny andiam-balala ary ny areti-mifindra mahazo ny zavamaniry. Ny faharoa dia vokatry ny asan' ny olombelona toy ny ady ara-tafika sy ny fanimbana ny famokarana ataon' ny mpifanadrina, ny fanaovana fahirano, ny fanaovana ankivy ara-toekarena.

Tratra ny tsy fahampian-tsakafo rehefa latsaky ny 1 200 kilôkalôria isan' andro isan' olona, ​​ny salanisa antonony dia 1 600 (ankizy) hatramin' ny 2 900 kilôkalôria (zatovo). Mety hiteraka fahafatesana izany toe-javatra izany.

## Jereo koa

* Sakafo
# Incheon

﻿ / ﻿

| **Incheon**

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 964,53 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 3,212,237 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Korea Atsimo |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Incheon** (koreana : 인천 , lit.*renirano hendry*) na Inchon , dia tanàna misy seranan-tsambo any  Korea Atsimo izay misy dimampolo kilometatra andrefan'ny renivohitra Seoul.

Olona 3,2 tapitrisa no mipetraka ao an-tanàna, ka izy no tanàna fahatelo be mponina indrindra ao Korea taorian'ny Seoul sy Busan.
# Fiteny tseky

Ny **fiteny tseky** dia anisan' ny fiteny slava andrefana, miaraka amin' ny fiteny kasoba, ny fiteny pôlôney, ny fiteny slôvaka, ny fiteny sôraba, izay sampan' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana. Tenenina indrindra ao Tsekia io fiteny io, izay tenenin' ny olona miisa 11 tapitrisa any ho any. Atao hoe *čeština* io fiteny io amin' ny fiteny tseky.

Ny fiteny tseky dia manakaiky ny fiteny slôvaka sy ny fiteny pôlôney ary ny fiteny rotena (na roteniana). Ny ankamaroan' ny olon-dehibe tseky sy slôvaka dia afaka mifankahazo fiteny. Izy ireo mantsy, tamin' ny andron' i Tsekôslôvakia, dia nifanerasera lalandava amin' ireo fiteny roa ireo tamin' ny alalan' ny fampielezam-peo sy ny fahitalavi-pirenena. Ny sekoly koa dia nanolotra angano ho an' ny ankizy amin' ny fiteny faharoa mba hanazarana azy. Samy niteny amin' ny fiteny roa ny olona tsirairay ary tsy nifarana izany raha tsy tamin' ny fivakisan' i Tsekôslôvakia tamin' ny Janoary 1993 ka namorona an' i Tsekia sy i Slôvakia. Ankehitriny, ny Tseky sy ny Slôvaka dia mbola manana fandaharana am-pahitalavitra iraisana. Na dia izany aza, ny ankizy sy ny tanora izay tsy mahalala ny fotoanandron' i Tsekôslôvakia dia sahirana amin' ny fahazoana rehefa mampiasa teny sasany tena hafa, na rehefa mihaino fitenenana haingana.

Noho ny hasaro-drafitry ny fiteny tseky dia heverina ho sarotra ny mianatra azy. Izany hasaro-drafitra izany dia vokatry ny endri-pandrafetan-teniny sy ny rafi-pifehezanteniny. Toy ny fiteny slava rehetra (afa-tsy ny fiteny bolgariana vaovao sy ny fiteny makedôniana vaovao), ny teny (anarana, mpisolo tena, mpamaritra) dia miova endrika arakaraka ny anjara asa sahaniny ao amin' ny fehezanteny. Amin' io lafiny io, ny fitsipiteny tseky sy slava dia akaiky kokoa ny fiaviana indô-eorôpeana raha ampitahaina amin' ny fiteny indô-eorôpeana hafa, izay nanjary nihavitsy ny fiovan' endrika araka anjara asa (toy izay mitranga amin' ny fiteny alemàna), na nanjavona mihitsy aza (toy izay miseo amin' ny fiteny frantsay).
# Fonon-teny mahitsy

Ny **fonon-teny mahitsy** na **fonosana mahitsy** (**[...]**) dia mari-panoratana ampiasaina rehefa tiana haseho fa nisy nodinganina ny tonon-tsiahy (tamin' ny fitaterana araka ny nilazan' ilay olona azy) ka ny teboka telo antin' ireo fonon-teny mahitsy ireo no misolo toerana izany andian-teny nodinganina izany. Ampiasaina koa ny fonon-teny mahitsy raha hampiditra teny anaty fonon-teny izay efa nialohavana teny anaty fonon-teny tsotra mbola tsy mikatona, toy izao: (... [...] ...). Ampiasaina koa ny fonon-teny mahitsy raha maneho an-tsoratra ny fomba fanonona ny teny iray amin'ny alala'n' ny fampiasana ny abidy ara-drafi-peo iraisam-pirenena (ohatra: aglisy: *bike* [baik]).

Ampiasaina ny fonon-teny mahitsy ao anaty fonon-teny tsotra amin' ny fanaovana asamarika na kajy. Ohatra: 2 x ([11+17] x [14+5]) na ny mifamadika amin' io: 2 x [(11+17) x (14+5)]. Amn' ny jeômetria dia ampiasaina hanoratana ny kantsana koa ny fonosana mahitsy, ohatra: [AB]. Mety hapiasaina miaraka amin' ny fonosana tsotra koa izany hanehoany ny antsasa-kitsy: [AB), (CD]

## Jereo koa

* Baraingo
* Faingo
* Faingo mihantona
* Farango lava
* Farango sosona
* Fonon-teny tsotra
* Teboka
* Teboka amam-paingo
* Teboka roa
* Teboka telo
* Tsoraka
# と

|  |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Lahatsoratra fotony: **Soratra ny teny Japônezy** |
|

---

 |
| kanji (漢字) :
* tōyō kanji (当用漢字) ;
* jōyō kanji (常用漢字) ;
	+ kyōiku kanji (教育漢字),
	+ comparaison tōyō-jōyō,
* jinmeiyō kanji (人名用漢字).

Fanamakiana on’yomi (音読み) sy kun’yomi (訓読み).
 |
|

---

 |
| kana (仮名) :
* man'yōgana (万葉仮名) :
	+ hiragana (平仮名),
	+ katakana (片仮名),
	+ hentaigana (変体仮名).

Fampiasana manokana :
* furigana (振り仮名) ;
* okurigana (送り仮名).
* rekishiteki kanazukai (歴史的仮名遣)
 |
|

---

 |
| rōmaji :
* Hepburn ;
* kunrei-shiki ;
* nippon-shiki ;
* JSL ;
* wāpuro rōmaji.
 |
|

---

 |
| Aide à l’affichage |

Ny **と** dia Hiragana **to** [/to/]

---

| Zanapeo | k | s | t | n | h | m | y | r | w | n |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| あア | かカ | さサ | たタ | なナ | はハ | まマ | やヤ | らラ | わワ | んン |
| a | ka | sa | ta | na | ha | ma | ya | ra | wa | n |
| いイ | きキ | しシ | ちチ | にニ | ひヒ | みミ |  | りリ | ゐヰ |  |
| i | ki | shi | chi | ni | hi | mi | \* | ri | (wi) |  |
| うウ | くク | すス | つツ | ぬヌ | ふフ | むム | ゆユ | るル |  |  |
| u | ku | su | tsu | nu | fu | mu | yu | ru | \* |  |
| えエ | けケ | せセ | てテ | ねネ | へヘ | めメ |  | れレ | ゑヱ |  |
| e | ke | se | te | ne | he | me | \* | re | (we) |  |
| おオ | こコ | そソ | とト | のノ | ほホ | もモ | よヨ | ろロ | をヲ |  |
| o | ko | so | to | no | ho | mo | yo | ro | (wo) |  |
# し

|  |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Lahatsoratra fotony: **Soratra ny teny Japônezy** |
|

---

 |
| kanji (漢字) :
* tōyō kanji (当用漢字) ;
* jōyō kanji (常用漢字) ;
	+ kyōiku kanji (教育漢字),
	+ comparaison tōyō-jōyō,
* jinmeiyō kanji (人名用漢字).

Fanamakiana on’yomi (音読み) sy kun’yomi (訓読み).
 |
|

---

 |
| kana (仮名) :
* man'yōgana (万葉仮名) :
	+ hiragana (平仮名),
	+ katakana (片仮名),
	+ hentaigana (変体仮名).

Fampiasana manokana :
* furigana (振り仮名) ;
* okurigana (送り仮名).
* rekishiteki kanazukai (歴史的仮名遣)
 |
|

---

 |
| rōmaji :
* Hepburn ;
* kunrei-shiki ;
* nippon-shiki ;
* JSL ;
* wāpuro rōmaji.
 |
|

---

 |
| Aide à l’affichage |

Ny **し** dia Hiragana **shi, ši** [/ʃi/]

---

| Zanapeo | k | s | t | n | h | m | y | r | w | n |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| あア | かカ | さサ | たタ | なナ | はハ | まマ | やヤ | らラ | わワ | んン |
| a | ka | sa | ta | na | ha | ma | ya | ra | wa | n |
| いイ | きキ | しシ | ちチ | にニ | ひヒ | みミ |  | りリ | ゐヰ |  |
| i | ki | shi | chi | ni | hi | mi | \* | ri | (wi) |  |
| うウ | くク | すス | つツ | ぬヌ | ふフ | むム | ゆユ | るル |  |  |
| u | ku | su | tsu | nu | fu | mu | yu | ru | \* |  |
| えエ | けケ | せセ | てテ | ねネ | へヘ | めメ |  | れレ | ゑヱ |  |
| e | ke | se | te | ne | he | me | \* | re | (we) |  |
| おオ | こコ | そソ | とト | のノ | ほホ | もモ | よヨ | ろロ | をヲ |  |
| o | ko | so | to | no | ho | mo | yo | ro | (wo) |  |
# す

|  |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Lahatsoratra fotony: **Soratra ny teny Japônezy** |
|

---

 |
| kanji (漢字) :
* tōyō kanji (当用漢字) ;
* jōyō kanji (常用漢字) ;
	+ kyōiku kanji (教育漢字),
	+ comparaison tōyō-jōyō,
* jinmeiyō kanji (人名用漢字).

Fanamakiana on’yomi (音読み) sy kun’yomi (訓読み).
 |
|

---

 |
| kana (仮名) :
* man'yōgana (万葉仮名) :
	+ hiragana (平仮名),
	+ katakana (片仮名),
	+ hentaigana (変体仮名).

Fampiasana manokana :
* furigana (振り仮名) ;
* okurigana (送り仮名).
* rekishiteki kanazukai (歴史的仮名遣)
 |
|

---

 |
| rōmaji :
* Hepburn ;
* kunrei-shiki ;
* nippon-shiki ;
* JSL ;
* wāpuro rōmaji.
 |
|

---

 |
| Aide à l’affichage |

Ny **す** dia Hiragana **su** [/sɯ/]

---

| Zanapeo | k | s | t | n | h | m | y | r | w | n |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| あア | かカ | さサ | たタ | なナ | はハ | まマ | やヤ | らラ | わワ | んン |
| a | ka | sa | ta | na | ha | ma | ya | ra | wa | n |
| いイ | きキ | しシ | ちチ | にニ | ひヒ | みミ |  | りリ | ゐヰ |  |
| i | ki | shi | chi | ni | hi | mi | \* | ri | (wi) |  |
| うウ | くク | すス | つツ | ぬヌ | ふフ | むム | ゆユ | るル |  |  |
| u | ku | su | tsu | nu | fu | mu | yu | ru | \* |  |
| えエ | けケ | せセ | てテ | ねネ | へヘ | めメ |  | れレ | ゑヱ |  |
| e | ke | se | te | ne | he | me | \* | re | (we) |  |
| おオ | こコ | そソ | とト | のノ | ほホ | もモ | よヨ | ろロ | をヲ |  |
| o | ko | so | to | no | ho | mo | yo | ro | (wo) |  |
# Hunan

|  |
| --- |
| **Hunan** |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Firenena** |  Sina |
| **Velarantany** | 211 800 km2 |
| **Isam-ponina** | 65 683 722 mpo. |
| **Hakitroka** | — |
| **Renivohitra** | Changsha |
| **Ben'ny faritany** | Xu Shousheng |

Ny faritanin'i Hunan
**Hunan** (anarany sinoa **湖南省** izay dikaina soratra hoe *Húnán Shěng* araka ny dikan-tsoratra pinyin) dia faritany iray ao amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina. Ny renivohiny dia Changsha.
Ny isam-poniny dia 65 683 722 mponina. Ny laharam-pehitany ary ny laharanjarahasin'ilay faritany dia 24° 38' hatramin'ny 30° 08' N ary 108° 47' hatramin'ny 114° 16' E.