Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Siansan' ny zavaboary

Ny **siansan' ny zavaboary** na **siansan' ny natiora** dia siansa andalinana ny tontolo voajanahary, mikasika ny famariparitana sy ny fahalalana ary ny filazana mialoha ny zava-kitranga momba ny zavaboary na natiora, miorina amin' ny porofo avy amin' ny fandinihana sy ny fanandramana.

Ny siansan' ny zavaboary dia azo zaraina ho sampana roa lehibe: ny siansa momba ny aina sy ny siansa fizika. Ny siansa momba ny aina dia fantatra amin' ny anarana hoe biôlôjia na haiaina. Ny siansa fizika dia mizara ho sampana maro: ny fizika, ny simia, ny siansa momba ny tany ary astrônômia. Ireo sampana momba ny siansan' ny zavaboary ireo dia azo zaraina ho sampana manokana kokoa (fantatra ihany koa amin' ny hoe saha). Amin' ny maha ara-panandramana azy, ny siansan' ny zavaboary dia mampiasa fitaovana avy amin' ny siansan' endrika, toy ny matematika sy ny lôjika, manova ny zava-pantatra momba ny natiora ho habe azo refesina izay azo hazavaina ka lasa fanambarana mazava momba ny "lalàn' ny natiora". I Galileo, i Descartes, i Bacon ary Newton dia niady hevitra momba ny tombontsoa amin' ny fampiasana fomba fiasa izay matematika kokoa sy misy fanandramana kokoa.
# Laharam-pehintany

Bola maneho ny laharam-pehintany (miloko mena) ary ny laharan-jarahasina
Ny **laharam-pehintany** na **laharam-pehy** dia fangitra ara-jeôgrafia manome ny fahavaratana na ny fahatsimoana eo amin' ny velaran' ny tany, fajiry na velarana mitelorefy. Ny laharam-pehintany faha-0 dia ny fehibe ary ny laharam-pehintany faha-90 dia ny Tendrontany Avaratra (raha 90°N na +90° no voalaza anatin' ilay fangitra) na atsimo (raha 90°S na -90°). Miaraka ampiasaina amin' ny laharan-jara hasina ny laharam-pehintany hahafantarana tsaratsara kokoa ny misy ny toerana iray eo amin' ny Tany.

Tsy ny Tany ihany no ampiasana ny laharam-pehy na zana-pehy fa ny Volana sy ny planeta na fajiry ary ny bolan-danitra koa.

## Ireo laharam-pehintany

Misy laharam-pehintany manana anarana manokana: ny laharam-pehintany faha 66°33′39″ izao dia faribolan-tendrontany. Any amin' ny faritra avaratra na atsimo kokoa noho io (arakaraky ny ilabolantany isiana) dia hitana manontolo andro (24 ora) ny Masoandro mandritra ny enim-bolana eo ho eo; izany hoe mazava foana ny andro; ary maizimaizina foana ny andro mandritry ny enim-bolana manaraka.

Misy koa ny laharam-pehintany izay mikasika ny fehibe rehefa tonga ny sôlistisy; ny laharam-pehintany mikasika ny fehibe ny 21 Jiona dia antsoina *Trôpikan' ny Asorotany*; ary ny laharam-pehintany mikasika ny fehibe ny 21 Desambra dia antsoina *Trôpikan' ny Adijady*.

## Fanoratana

Ny litera grika *phi* (φ) no ampiasaina hanoratana ny zoro mamaritra ny laharam-pehintany.

## Jereo koa

* Jeôgrafia

* Voambolan' ny jeôgrafia
# Babisma

Fasan'ny Bab ao amin'ny Tendrombohitra Karmela (Haifa any Israely).
Ny **babisma** na **finoana baby** dia hetseka ara-pivavahana mpitondra fanitsiana sy milenarista naorin' ny mpivarotra iray atao hoe Sayyid ʿAlī Muḥammad Šīrāzī (1819-1850), izay nomena ny anarana hoe *Bāb* (teny arabo باب midika hoe "varavarana"), tao amin' ny tanànan' i Shiraz ao Iràna tamin' ny 23 Mey 1844. Amin' ny teny persàna dia atao hoe: بابی ها / *Bābī hā*) io fivavanana io.

Firehana ara-pivavahana nipoitra avy amin' ny sampana siita, izay manao fampianarana mifanohitra amin' ny finoana silamo be mpanaraka, ny babisma satria, amin' ny fanambaran' ny Bāb, dia fisehoan' Andriamanitra avokoa ny mpaminany rehetra ary izy tenany dia mitovy amin' i Mohamady. Faniratsirana ny finoana silamo izany amin' ny Mozilmana satria amin' izy ireo dia mpaminany farany sady lehibe indrindra i Mohamady.

Niteraka fiovana be tao amin' ny fiarahamonina persana tamin' ny taonjato faha-19 ity hetsika mesianika ity. Niely haingana tao Persia ny babisma, izay nahatratra ny saranga ambany amin' ny vahoaka, hatramin' ny tantsaha farany tsotra ka hatramin' ny manam-pahaizana ambony. Nanenjika amin-kabibiana ny mpanaraka ny finoana baby an' arivony maro ny mpitondra fivavahana siita niaraka amin' ny governemanta persana. Tsy misy afa-tsy mpianatra vitsivitsy ankehitriny sisa amin' ny mpianatr' i Bāb, izay miantso ny tenan' izy ireo hoe "Vahoakan' i Bayān" sady atao hoe Bābī, Bayānī na Azalī. Ao Iràna sy ao Ozbekistàna no tena ahitana azy ireo nefa sarotra ny mahalala ny tena isany, satria manafina ny tena fivavahany izy ireo sady tsy misy fiavahany amin' ny an' ny Mozoimàna maodidina azy ny fiainany.

## I Bāb

Tamin' ny fiantombohan' ny taompolo 1790 tao Iràna dia teraka ny fikambanana siita notarihin' i Šayḫ Aḥmad Aḥsāʾī. Tamin' ny nahafatesan' i Sayyid Kāẓim, mpandimby an' i Šayḫ Aḥmad tamin' ny fitantanana ny sekoly, dia lasa nitady mpampianatra hafa ny sasany amin' ny mpianany mba hitantana ny fikambanana. Niainga ho any Shiraz ny iray amin' ireo mpianatra ireo, dia i Mullā Ḥusayn. Nitondra ny anaram-boninahitra hoe *Bāb* (باب ), izay midika hoe "varavarana", izy (izany hoe varavarana idirana mankany amin' ny fahamarinana), ary notifirin' ny manampahefana tao Iràna ka maty, araka ny faneren' ny mpitondra fivavahana siita, enin-taona taty aoriana, tao Tabriz.

I Mullā Ḥusayn no mpianatry ny Bāb voalohany. Tao anaty fotoana fohy dia niampy fito ambin' ny folo izany. Teraka tamin' izany fotoana izany ny babisma. Ireo mpianatra valo ambin' ny folo volohany ireo no fantatra hatramin' izay. Anisan' ny mpianatry ny Bāb i Bahāʾ-Allāh mpanorina ny finoana bahay.

## Jereo koa

* Finoana abrahamika

* Bāb

* Baháʼu'lláh

### Fivavahana iraniana

* Fivavahana iraniana
* Zôrôastrisma
* Zervanisma
* Mandeisma
* Mitraisma
* Manikeisma
* Mazdakisma
* Iazdanisma
* Iarsanisma
* Babisma
* Bahaisma
# Teôkrasia

*Mosesy mitazona ny Vatofisaky ny Lalàna,* nataon'i José Ribera, taona 1638.
Ny **teôkrasia** dia fitondram-panjakana mahazo fahefana avy amin' ny andriamanitra na amin' Andriamanitra. Amin' izany dia ny andriamanitra na Andriamanitra tenany, na ny fahatongavany ho nofo, na ny solontenany, na ny mpitondra fivavahana, no tompon' ny fahefana. Araka ny hevitr' i Flavio Jôsefa, ao amin' ny atao hoe teôkrasia dia Andriamanitra mihitsy no mitondra ka tsy tokony hisahirana amin' ny pôlitika ny mpino. I Mosesy no nitondra ny vahoaka nefa Andriamanitra no manjaka ary ny teniny no lalàna.

Tamin' ny taonjato faha-19 ny teny hoe *teôkrasia* dia matetika nampiasaina hiresahana ny fitondrana ara-pôlitika miorina amina foto-kevitra ara-pivavahana na tantanina mpitondra fivavahana. Ampiasaina indrindra io teny io amin' izao hanondroana ny fifangaroan' ny pôlitika sy ny fivavahana ka ny Fiangonana no tompon' ny fahefam-panjakana.

Ilay mpanavao fiangonana Jean Calvin tamin' ny taonjato faha-15 sy ilay olom-panjakana sady miaramila atao hoe Olivier Cromwell tamin' ny taonjato faha-16 dia nanandrana hametraka fitondrana teôkratika.

Avy amin' ny teny grika hoe θεοκρατία / *theokratia*, izay midika ara-bakiteny hoe "fitondran' andriamanitra" na "fanapahan' andriamanitra", ny hoe *teôkrasia*. Fikambanan' ny anarana hoe θεός / *theos* "andriamanitra" sy ny matoanteny hoe κρατέω / *krateo* "mitondra" na "manapaka" ny hoe θεοκρατία.

## Jereo koa

* Fivavahana ôfisialy
* Fivavaham-panjakana
* Sekiolarisma
* Fanjakana laîka
* Ateismam-panjakana
* Fisarahan' ny Fiangonana sy ny Fanjakana
* Fivavaham-pirenena
* Blasfemia
* Lalàna momba ny blasfemia
* Fivavahana ao anatin' ny pôlitika
* Fanononana an' Andriamanitra ao amin' ny lalampanorenana

## Loharano sy fanamarihana
# George Washington

|  |
| --- |
|  |
| **George Washington**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | George Washington |
| **Teraka** | 22 Febroary 1732 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 14 Desambra 1799 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Etazonia |
| **Asa :** | * mpanao politika
* 1 Président d'Etazonia
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**George Washington** dia mpanao politika teraka ny 22 Febroary 1732 ary maty ny 14 Desambra 1799

## Ny fiainany manokana

I Augustine Washington no rainy. Ny vadiny dia Martha Washington. Ny zanany dia John Parke Custis, Martha Parke Custis. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Betty Washington Lewis, Samuel Washington, John Augustine Washington, Charles Washington, Augustine Washington, Jr., Lawrence Washington.

## Filohan'i Etazonia

| nodimbiasany |  Filoha voalohany an'i Etazonia | mpandimby |
| --- | --- | --- |
| incumbent | George Washington 1789–1797 | John Adams 1797- 1801 |

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase: Archived Febroary 8, 2015 at the Wayback Machine
# Almería

﻿ / ﻿

| **Almería**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 188 810 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Espaina |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Andalusia |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Almería** dia tanàna ao amin'ny faritr'i Andalusia ao amin'ny Espaina.

## Jeografia

Ny isam-ponina dia 188810 mponina tamin'ny taona 2013.

### Toe-tany

 Misy zavatra tsy ampy anatin'ity fizaràna ity. Ilaina mandray anjara ianao !
## Jereo koa

* Espaina
	+ Andalusia

## Tsiahy