Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Fiteny japôney

|  |
| --- |
| **Fiteny japôney 日本語 (Nihongo)** |
| **Isan'ny mpiteny** | 125 tapitrisa (2010) |
| **Faritany** |  Japana |
| **Sata** |  |

Ny **fiteny japàney** dia fiteny any Japàna, tenenin' ny vahoaka japôney. Na dia izany aza dia tsy misy lalàna manome sata ôfisialy io fiteny io, na dia izy no anoratana ny tahirinkevitra ôfisialy sy any am-pianarana. Miteny japôney koa ny Japoney am-pielezana (indrindra ny any Brezila sy any Però, izay ahitana vahoaka japôney miorim-ponenana miteny io fiteny io, toa ny ao Lima sy ny ao Sao Paulo), ary manana ny satan' ny fiteny ôfisialy izy ao amin' ny nosin' i Angaur ao amin' ireo nosy Palaô na dia tsy tenenina ao intsony aza.

Amin' ny teny japôney dia atao hoe 日本語 / *nihongo* ny hoe "fiteny japôney" (日本 : "Japana"; 語: "fiteny") na 国語 / *kokugo* ("fitenim-pirenena").

Ao amin' ny fianakaviam-piteny japônika ny fiteny japôney. Nandritra ny tantara dia mihabetsaka ny voambolana ampiasaina ao amin' io fiteny io noho ny findramana teny samihafa: avy amin' ny fiteny sinoa, avy amin' ny fiteny eorôpeana, indrindra ny fiteny anglisy.

## Jereo koa

* Fiteny kôreana

## Tsiahy

|  |
| --- |
|  |
# Furigana

Hiragana

|  |
| --- |
|  |
|

---

 |
| Lahatsoratra fotony: **Soratra ny teny Japônezy** |
|

---

 |
| kanji (漢字) :
* tōyō kanji (当用漢字) ;
* jōyō kanji (常用漢字) ;
	+ kyōiku kanji (教育漢字),
	+ comparaison tōyō-jōyō,
* jinmeiyō kanji (人名用漢字).

Fanamakiana on’yomi (音読み) sy kun’yomi (訓読み).
 |
|

---

 |
| kana (仮名) :
* man'yōgana (万葉仮名) :
	+ hiragana (平仮名),
	+ katakana (片仮名),
	+ hentaigana (変体仮名).

Fampiasana manokana :
* furigana (振り仮名) ;
* okurigana (送り仮名).
* rekishiteki kanazukai (歴史的仮名遣)
 |
|

---

 |
| rōmaji :
* Hepburn ;
* kunrei-shiki ;
* nippon-shiki ;
* JSL ;
* wāpuro rōmaji.
 |
|

---

 |
| Aide à l’affichage |

Ny Furigana na **Yomigana** dia kana voasoratra eo akaiky ny kanji mba afataranan'ny fitenenana azy ; Satria afaka andraisana an-tsoratra daholo ny teny japônezy.

Anatiny soratra voasoratra ambony mihidina ambany, ny furigana misoratra any ankavananan'ny kanji

Anatiny soratra voasoratra any ankavanana mankany ankavia, ny furigana misoratra eo ambony ny kanji.

## Fampiasana Furigana

Miasa mba ampiseo ny fitenenana'na kanji sarotra ny furigana. Io zavatra io dia miankin'amin'ny ankin-javatra maro : ny taonan'ilay mpamaky azy sy ny haambo ny kilasiny ; ny kanji izay mety voateny hoe "sarotra" anaty'na boky ho an'jaza (dia misy furigana izany) faha mora ananty boky na olon'dehibehy.

Mety miasa be ny furigana :

* Anaty ny Boky ho an'ny olona tanora kely (manga, boky fianarana...)
* Anaty ny Boky pedagôjika ho an'ny vahiny mianatra teny japônezy

* Rehefa tsy anaty ny *soramiasa* 1.945 (Jōyō kanji) ny kanji.
* Anaty anoàry (*annuaire*), satria tsy mitovy ny fiten'ny anaty ny anarana miteny japônezy

Oatra na Furigana :

* 仮(か)名(な)

## Rohy Ivelany

* Extension **<ruby>** pour Mozilla Firefox Archived Oktobra 19, 2008 at the Wayback Machine
* Furigana.jp convertit les pages web ou les textes japonais en trois differents formats pour faciliter la lecture des caracteres: furigana, kana ou romaji Archived Mey 18, 2007 at the Wayback Machine
# Fiteny roikio

Ny vondro-nosy Ryūkyū
Ny **fiteny riokio** dia fiteny maro tetenina ao amin' ny vondro-nosy Ryūkyū sady ao amin' ny fianakaviam-piteny japônika. Ireo nosy Ryūkyū ireo dia misy ponina 1 000 000 any ho any, nefa vitsy anisa ny olona afaka miteny riokio. Andalam-pannjavonana ny fiteny riokio ankehitriny ka hosoloan' ny fiteny japôney. I Japana dia mihevitra ireo fiteny riokio ireo ho endriky ny fiteny japôney isam-paritra fa tsy fiteny hafa noho ny fiteny japôney. Ny ankamaroan' ny mpikaroka anefa mitsipaka izany fiheverana izany. Iray amin' ny sampana roan' ny fiteny japônika izay mahafaoka koa ny fiteny japôney sy ny fitenim-paritr' ity fiteny ity. Anjatony maro ny mpiteny riokio ka ny fiteny ôkinaoaiana no be mpiteny indrindra. Ny fiteny riokio sy ny fiteny japôney dia nisaraka nandritra ireo taonjato voalohany, teo anelanelan' ny taonjato faha-3 sy faha-4. Ny fifindrà-monin' ny mpiteny japônika nankany amin' ny nosy Ryūkyū anefa tsy niseho raha tsy tamin' ny taonjato faha-10, taorian' ny taonjato maro nifandraisana tamin' ny fiteny japôney tao amin' ny nosy Kyūshū. Ny maha mpihavana ireo fiteny riokio sy ny fiteny japôney dia voaporofon' i Basil Hall Chamberlain tamin' ny taonjato faha-19 araka ny fitsipiteny ampitahaina eo amin'ny fiteny japôney sy ny fiteny ôkinaoaiana.

Ireo nosy Ryukyu eo anelanelan' i Japàna sy i Taioana.
Ireto ireo fiteny riokio ireo: fiteny amamy atsimo, fiteny kikay, fiteny amamy avaratra, fiteny tôko-nô-sima, fiteny ôki-nô-erabo, fiteny ôkinaoaiana, fiteny konigamy, fiteny iôrôna, fiteny miiakô, fiteny iaeiama ary fiteny iônagony.

## Jereo koa

### Fianakaviam-piteny lehibe

* Fianakaviam-piteny afrô-aziatika
* Fianakaviam-piteny nizerô-kôngôley
* Fianakaviam-piteny nilô-sahariana
* Fianakaviam-piteny indô-eorôpeana

* Fianakaviam-piteny altaika

* Fianakaviam-piteny oraliana
* Fianakaviam-piteny dravidiana
* Fianakaviam-piteny sinô-tibetana
* Fianakaviam-piteny aostrôaziatika
* Fianakaviam-piteny aostrôneziana
* Fianakaviam-piteny hmông-miena
* Fianakaviam-piteny tay-kaday
* Fianakaviam-piteny japônika
* Fianakaviam-piteny na-dene
* Fianakaviam-piteny eskimô-aleota

### Vondrom-pianakaviam-piteny

* Vondrom-piteny kôisàna;
* Vondrom-piteny kaokaziana
* Vondrom-piteny paleô-siberiana;
* Vondrom-piteny papoa;
* Vondrom-piteny amerindiana;
* Vondrom-pitenin'ny tompontanin'i Aostralia;
* Vondrom-piteny any Andamàna.
# Bopomofo

ny Abidy Bopomofo
Abidy ara-peo natao mba handray an-tsoratra ny fiteny sinoa ny **Bopomofo**. **Zhuyin Fuhao** ( 注音符號 ) koa ny anarany afa.

Hoan'ny mpianatra mianatra mamaky teny sinoa io abidy io. Mampiasa litera 37 sy feo (*tons*) efatra ary afaka mandray an-tsoratra ny feo (*sons*) rehetra ny fiteny mandarina ny Bopomofo.

## Tabilao fampitahana

| Litera ny Abidy ny Zhuyin Fuhao |
| --- |
| zanatsoratra | farany | renifeo |
| ㄦ | ㄢ | ㄞ | ㄚ | ㄧ | ㄗ | ㄓ | ㄐ | ㄍ | ㄉ | ㄅ |
|  | ㄣ | ㄟ | ㄛ | ㄨ | ㄘ | ㄔ | ㄑ | ㄎ | ㄊ | ㄆ |
|  | ㄤ | ㄠ | ㄜ | ㄩ | ㄙ | ㄕ | ㄒ | ㄏ | ㄋ | ㄇ |
|  | ㄥ | ㄡ | ㄝ |  |  | ㄖ |  |  | ㄌ | ㄈ |

## Jereo koa

* Pinyin
# Sinôgrama notsorina

Ny **sinôgrama notsorina** na soratra sinoa notsorina dia anisan'ny fomba fanoratana ny fiteny sinoa. Izy ireo dia ampiasaina ao amin'ny Repoblika entim-bahoakan'i Sina sy any Singapaoro. Izy ireo dia samihafa amin'ny sinograma nentindrazana ampiasaina any Hong Kong, Macao, Taiwan ary any Japana (hijery ny lahatsoratra kanji ho an'ny fampiasana ny sinôgrama amin'ny fiteny japoney).

Ny sinograma notsorina dia tenenina hoe 简化字 (簡化字) ou 简体字 (簡體字) ; hanyu pinyin : *jiǎnhuàzì na* jiǎntǐzì*.*

## Tantara

Hanzi amin'ny sinograma nentindrazana
Hanzi amin'ny sinograma notsorina
Tamin'ny 1909, i Lu Feikui, mpanoratra ao amin'ny Jiaoyu Zazhi (Gazetin'ny Fianarana) dia namoaka hevitra momban'ny « soratra manana endrika malaza » (俗体字) ao anaty famelabelaran-kevitra nivoaka tanatin'ny magazine-ny.
Tamin'ny 1922, i Qian Xuantong dia namoala fomba valo fanatsorana ny soratra sinoa. Avy amin'io ny fanatsorana ofisialy no hivoaka.

Tao aorian'izay, nolazaina fa manakana ny modernizasiônan'ny sina ny soratra sinoa (nentindrazana), amin'ny fivoaran'ny haisoratra ary manakana ny mponina hahay hanoratra.

Tamin'ny fahahtongavan'ny kômonisa, nisy ny refôrma momban'ny soratra. Ny tanjon'izy io dia nanamora ny fanoratana ny sinôğrama mba hanamora ny fianarana azy ary mamorona abidy ara-drafipeo mifototra amin'ny litera latina, ny hanyu pinyin, mba hanolo tsikelikely ny fanoratana logografika.

Tamin'ny 28 Janoary 1956, navoaka ny lisitra voalohany misy ny lisitry ny soratra notsorina. Izy io dia manana fizarana telo :

* Ao amin'ny voalohany dia misy sinograma 230 mifototra amin'ny fanatsorana nataon'ny vahoaka ;
* Ao amin'ny faharoa dia misy 285 sinograma natolotra, mbola iadin-kevitra hatramin'izao ;
* Ao amin'ny fahatelo dia misy 54 fiaron-tsinograma natolotra, mbola iadin-kevitra ankehitriny ;