Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Eorôpa Andrefana

Ny faritra ao Eorôpa araka ny kaody statistikan' ny Firenena Mikambana :
     Eoropa Avaratra
     Eoropa Andrefana
     Eoropa Atsinanana
     Eoropa Atsimo
I **Eorôpa Andrefana** dia faritra mamondrona ireo firenena mikasika ny morontsiraka atlantika, izany hoe ireo firenena eo amin' ny faritra andrefana amin' i Eorôpa. Ny misy azy dia eo anelanelan' ny Ranomasimbe Atlantika sy i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Atsimo, i Eorôpa Afovoany.

Amin' ny lafiny ara-tantara, i Eorôpa Andrefana dia ireo firenena nanana fifandraisana diplômatika tamin' i Etazonia nandritry ny Ady Mangatsiaka, fa naitatra izy mba ho tafiditra ao ny firenena tsy momba ny anty na ny aroa toa an' i Soisa; manomboka mifafa izany sary izany tamin' ny fanitarana ny Vondrona Eorôpeanina.

Ireto avy ireo firenena isan' i Eorôpa Andrefana: i Alemaina, i Aotrisy, i Belzika, i Danemarka, i Espaina, ny Fanjakana Mitambatra, i Finlandy, i Frantsa, i Irlandy, i Islandy, i Italia, i Liktenstaina, i Loksemborga, i Nederlandy, i Norvezy, i Pôrtogaly, i Soeda, ary i Soisa.

## Jereo koa

### Ireo faritra ao Eorôpa

* Eorôpa Afovoany
* Eorôpa Afovoany sy Atsinanana
* Eorôpa Atsinanana
* Eorôpa Andrefana
* Eorôpa Avaratra
* Eorôpa Avaratra-Atsinanana
* Eorôpa Avaratra-Andrefana
* Eorôpa Atsimo
* Eorôpa Atsimo-Atsinanana
* Eorôpa Atsimo-Andrefana

## Rohy ivelany

* Eoropa andrefana eo amin' ny Wikivoyage
# Bismarck, North Dakota

﻿ / ﻿

| **Bismarck, North Dakota**

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Velarantany** | 80,89 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 61 272 |
| Ben'ny tanàna | Mike Seminary |
| Firenena |  Etazonia |
| Fanjakana |  |
| Faritany | North Dakota |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Bismarck, North Dakota |

**Bismarck, North Dakota** dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i North Dakota, ao Etazonia. Ny kaodim-paositra dia 58501-58507..

## Jeografia

Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 46.8133333333 ary -100.778888889.
Ny faritr'ora dia GMT -6.

## Jereo koa

* Etazonia
	+ North Dakota

### Rohy ivelany

*
# Styria

|  |
| --- |
|  Styria |
|  **Steiermark** ((de)) |
|  |
|  |
|  |
|  |
|  **Styria ((mg))**  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| (Antsipirihany) |

 |
| Teny filamatra *: Euro* |
|  |
| **Teny ofisialy** | alemà |
| **Renivohitra** | Graz ﻿ / ﻿ |
| **[[|Tanàna ngeza indrindra]]** | Leoben, Kapfenberg, Bruck an der Mur, ary Feldbach |
| **Fitondrana sy governemanta**  - | Repoblika  |
| **Velarantany**  - Tontaliny  - Rano (%) | faha 16.399,55 km² |
| **Isam-ponina**  - Tontaliny (2025)  - hakitroka | faha 1.271.716 mpo. mpo./km²

  |
| **Anaran'ny mponina** | alemàna |
| **Sandam-bola** | Euro (`EUR`) |
| **Faritr'ora** | UTC +2 |
| **Hiram-pirenena** | ' |
| **Valan-tsehatra internet** |
| **Antso an-tariby** | `++43` |

I Styria (alemana *Steiermark*) dia fanjakana federaly ao amin'ny Repoblikan'i  Aotrisy . Ny fanjakana federaly faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany ary ny fahefatra lehibe indrindra amin'ny lafiny mponina, dia manamorona ny fanjakana federaly aotrisianina hafa ao Carinthia, Salzburg, Aotrisy Ambony, Aotrisy Ambany, ary Burgenland, ary koa ny Repoblika  Slovenia any atsimo. Ny renivohitr'i Styria sy ny tanàna be mponina indrindra dia Graz, arahin'i Leoben, Kapfenberg, Bruck an der Mur, ary Feldbach.

## Tantara

Hatramin'ny faran'ny Ady Lehibe Voalohany, ny Duchy of Styria lehibe kokoa dia nisy ho satroboninahitry ny Empira Aotrisy, ampahany amin'i Aotrisy-Hongria nanomboka tamin'ny 1867. Hatramin'ny nirodanan'ny Habsburg Monarchie tamin'ny Oktobra/Novambra 1918 sy ny Fifanarahana Saint-Germain tamin'ny 1919, ny Lower Styria dia manana ny satroboninahitry ny Slovenia eo amin'ny ampahefatry ny tany.

## Jeografia

Ny fanjakana federaly Styria dia manana velarantany 16,398,74 km², ka izy no fanjakana federaly faharoa lehibe indrindra any  Aotrisy. Manana sisintany ivelany mirefy 145 km miaraka amin'i  Slovenia izy io
# Fiendrika mañano

Ny **fiendrika mañano** dia fiendrika ahitana matoanteny ao amin' ny fehezanteny manana lazaina mpanao asa na lazaina manana ilay toetra resahina ao amin' ny matoanteny entimilaza (na vara). Ny fiteny rehetra dia ahitana io fiendrika io.

## Fiendrika mañano ao amin' ny fiteny malagasy

Ao amin' ny fitsipiteny malagasy tranainy izay nalaina tahaka amin' ny fitsipiteny an' ny fiteny eorôpeana (fiteny anglisy sy frantsay) dia iray amin' ny fiendrika na fitodika roa na telo fantatra ny fiendrika mañano. Raha amin' ny filazam-potoana ankehitriny ny matoanteny dia matetika manomboka amin' ny tovona *m*-.

Tsy mampiasa ny andian-teny hoe "fiendrika mañano" na "fitodika mañano" ny mpanoratra ny haiteny araka anjara asa momba ny fiteny malagasy. Ao amin' ny haiteny araka anjara asa, izay nanitsy ny heverin' ny mpanoratra azy ho zavatra tsy mahafa-po tao amin' ireo fitsipiteny malagasy tranainy, ny izay tokony ho ao amin' ny fiendrika mañano dia voatsinjara ao amin' ny fitodika maro, dia ny fitodika mpanao sy ny fitodika sehatra, ary manampy azy ireo ny fitodika mpampanao sy ny fitodika mpifanao.

Ao amin' ny fitsipiteny ara-piofohana, izay nanitsy ny heverin' ny mpanoratra azy ho zavatra diso tao amin' ny fitsipiteny araka anjara asa, dia mahaleo tena ny fiendrika mañano sady tsy mahakasika afa-tsy ny matoanteny, ka mitsinjara ara-kevitra amin' ny fitodika atao hoe "fototra", dia ny fitodika mihatra, ny fitodika tsy mihatra, ny fitodika mamoatra ary ny fitodika mitoina. Marihina fa tsy mitovy amin' ny hoe *fiendrika* (izay tsy mahakasika afa-tsy ny endri-teny) ny *fitodika* (izay momba ny hevi-teny).

## Fiandrika mañano ao amin' ny fiteny hafa

Ny fiendrika na fitodika mañano dia mifamaly amin' ny fitodika anoina na iharana ao amin' ireo fiteny hafa araka ny ampianarin' ny fitsipiteny an-tsekoly sy araka ny fiheverana mbola tanan' ireo mpahay teny maro.

Ohatra:

Frantsay: *Le chat mange la souris*. ("Mihinana ny voalavo ny saka")

Anglisy: *The cat eats the mouse*. ("Mihinana ny voalavo ny saka")

Latina: *Feles murem edit*. ("Mihinana ny voalavo ny saka")

### Fiendrika manano ao amin' ny fiteny frantsay

### Fiendrika manano ao amin' ny fiteny anglisy

## Jereo koa

* Fiendrika anoina

* Fiendrika añanovana

* Fitodika atao

* Fitodika iharana
* Fitodika mpanao
* Fitodika sehatra
* Fitodika mpandray
* Fitodika fitaovana
* Fitodika mpamari-toe-javatra
* Fitodika tompon-javatra
* Fitodika tsaraina
* Fitodika mpamari-toe-javatry ny tsaraina
* Fitodika mpamari-toe-javatry ny tompon-javatra
# Oslo

| **Oslo**

|  |  |
| --- | --- |
| - |  |

 |
|  |
| **Velarantany** | NC |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 590 041 (1 403 268) |
| Ben'ny tanàna | (fenoy) |
| Firenena |  Norvezy |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Oslo |

Ny tanànan'ny **Oslo** dia renivohitr'i Norvezy.

## Tanàna

Oslo (Renivohitra), Bergen, Narvik, Stavanger, Trondheim sy Kristiansand.
# Fiteny italika

Ny **fiteny italika** dia vondrom-piteny ao amin' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana izay mizara ho sampana roa, dia ireo fiteny latinô-faliska (na fiteny latiniana) sy ireo fiteny ôskô-ômbriana (na fiteny sabelika). Matetika mifandray amin' ny fiteny italika ny fiteny venetiana sy ny fiteny sikola na sikoliana. Ny fiteny italika dia nahazo io anarany io avy amin' ny anaran' ny faritra nitenenana azy ireo: i Italia. Ny vahoaka miteny ireo fiteny ireo dia antsoina hoe Italika.

Ny fiteny italika manan-danja indrindra ara-tantara dia ny fiteny latina, izay fiteny tao Latiôma sy tao Rôma taloha izay lasa fiteny tao amin' ny Empira Rômana, ary ny fivoarany no niteraka ny vondrom-piteny rômana. Vasolon' ny fiteny latina ny fiteny italika hafa rehetra ka lany tamingana tsy namela taranaka ankehitriny.

## Sampana

### Fiteny latinô-faliska

Ireto ireo fiteny latiniana na latinô-faliska: ny fiteny latina, ny fiteny faliska, ireo fiteny rômana (fiteny sarda, fiteny romaniana, fiteny dalmatika, fiteny italiana, fiteny espaniola, fiteny ladino, fiteny pôrtogey, fiteny frantsay, fiteny ôksitana, fiteny katalana, fiteny rômantsa, fiteny ladîna, fiteny friôlana), sns.

### Fiteny ôskô-ômbriana

Ireto ireo fiteny ôskô-ômbriana (na fiteny sabelika), izay ahitana fiteny tsy misy mampiasa intsony, dia: ny fiteny ôska (fiteny tany amin' ny faritra atsimo-afovoan' ny Saikanosy Italiana) sy ny fiteny ômbriana ary ny fiteny maro hafa koa toy ny fiteny samnita, ny fiteny marsa, ny fiteny marokina, ny fiteny peligniana, ny fiteny vestiniana, ny fiteny sabina, ny fiteny ekiana, ny fiteny vôlska, ny fiteny pikena atsimo, ny fiteny lokaniana.

### Fiteny hafa

Voasokajy ao anatin' ny fiteny italika koa ny fiteny venetiana na fiteny veneta sy ny fiteny sikoliana na fiteny sikola.

## Jereo koa

**Fiteny indô-eorôpeana Fiteny anatôliana
* Fiteny tôkariana
* Fiteny baltô-slava
* Fiteny keltika
* Fiteny jermanika
* Fiteny helenika
* Fiteny indô-iraniana
* Fiteny italika

* Fiteny albaney sy fiteny armeniana
# Sarmatiana (vahoaka)

Ny **Sarmatiana** dia vahoaka iraniana tamin' ny Andro Taloha, tamin' ny taonjato faha-4 tal. J.K. ka hatramn' ny taonjato faha-5 tal. J.K. Avy any amin' ny faritra afovoan' ny Fatrana Eoraziana izy ireo, izay ampahany lehibe kokoa amin' ny vahoaka nadray ny kolontsaina skitiana. Nanomboka nifindra monina niankandrefana izy ireo tamin' ny taonjato faha-4 sy faha-3 tal. J.K., ka tonga nanjakazaka tamin' ny Skitiana mpifanolo-bodirindrina aminy tamin' ny manodidina ny taona 200 tal. J.K. Tamin' ny fiitarany mivelatra indrindra manodidina ny taona 100 tal. J.K., ireo vahoaka ireo dia niely avy eo amin' ny reniranon' i Vistula ka hatrany amin' ny vavan' i Danube ary niantsinanana nankany amin' i Volga, manamorona ny Ranomasina Mainty sy ny Ranomasina Kaspiana ary koa i Kaokazy any atsimo.

Sarin-tanin i Skitia tamin' ny taona 100 tal. J.K.
Ny tanin' izy ireo, izay fantatra amin' ny anarana hoe **Sarmatia** ho an' ny etnôgrafa grika-rômana, dia mifanitsy amin' ny faritra andrefan' i Skitia lehibe kokoa (anisan' izany ny faritra afovoany sy atsimo-atsinanana amin' i Okraina ankehitriny, ny faritra atsimo amin' i Rosia, i Volga rosiana, ary ny tapany atsimo amin' ny faritr' i Oraly, ary koa any amin' ny faritra kely kokoa any avaratra-atsinanana amin' ny Balkana sy ny manodidina an' i Môldavia). Tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K. dia nanomboka niditra an-keriny tao amin' ny Empira Rômana ny Sarmatiana, ka niray tetika tamin' ny foko jermanika. Tamin' ny taonjato faha-3 taor., dia noravan' ny Gôty ny fanjakazakan' izy ireo tamin' ny Fatrana Pôntika. Tamin' ny fanafihan' ny Hona tamin' ny taonjato faha-4 dia maro ny Sarmatiana no nanatevin-daharana ny Gôty sy ny foko jermanika hafa (ny Vandala) tao amin' ny toerana misy ny Empira Rômana Andrefana. Koa satria ny ampahany lehibe amin' i Rosia ankehitriny, indrindra fa ny tany eo anelanelan' ny Tendrombohitra Oraly sy ny reniranon' i Don, dia nofehezin' ny Sarmatiana tamin' ny taonjato faha-5 tal. J.K., ny lemaka Volga–Don sy ny Lemak' i Oraly indraindray dia antsoina hoe "Tanindrazan' ny Sarmatiana".

Tamin' ny farany, ny Sarmatiana dia nifangaro tamin' ny mponina prôtô-slava any Eorôpa Atsinanana.

## Jereo koa

* Vahoaka iraniana
* Fiteny iraniana
* Iràna Lehibe
* Persia

Vahoaka iraniana tamin' ny Andro Taloha:

* Alàna - Baktriana - Daha - Koarezmiana - Masageteana - Mediana - Partiana - Persiana - Sagartiana - Saka - Sarmatiana - Skitiana - Sôgdiana - Kimeriana.
# Marseille

﻿ / ﻿

| **Marseille**

|  |  |
| --- | --- |
| - |  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 240,62 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 855 393 |
| Ben'ny tanàna | Benoît Payan |
| Firenena |  Frantsa |
| Fanjakana |  |
| Faritany | Provence-Alpes-Côte d'Azur |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Marseille |

Mari-piandrian'i Marseille
I **Marseille** dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Marseille, ao amin'ny departemantan'i Bouches-du-Rhône, ao amin'ny faritr'i Provence-Alpes-Côte d'Azur, ao Frantsa.
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 13055.
I Jean-Claude Gaudin no ben'ny tanàna mandritry ny taona since 1995. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i

## Jeografia

Ny isam-ponin'i Marseille dia 851420 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 43.2964° ary 5.37° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

## Trano sosialy

Manodidina ny 50.000 eo ho eo ny olona miandry trano ara-tsosialy ao Marseille, miaraka amin'ny fe-potoana farany miandry dimy taona.

## Rohy ivelany

* : Tranonkala
* Eo amin'i www.communes.com
# Kalam

Ny Ilm al-kalam (كلام) na ilm al-lahut, izay matetika nohafohezina amin' ny hoe kalām, dia fandalinana ny finoana sy ny teôlôjia silamo (عَقِيدَة /*ʿaqīdah*), izay miezaka mitady ny foto-kevitra ara-teôlôjia amin' ny alalan' ny dialektika sy ny fanohanan-kevitra voasaina. Indraindray dia heverina ho **teôlôjia silamo** na **teôlôjia mozilmana** ity taranja ity, izany hoe ny fampiasana lahateny voasaina momba ny zava-masina momba an' Andriamanitra.

Azo faritana ho siansa mandalina ny foto-pampianarana lehibe momba ny finoana silamo (أصول الدين / *usūl al-dīn*) koa ny *Kalām*, izay miezaka manaporofo ny maha marina ireo foto-pampianarana ireo, na manohitra ny fisalasalana momba azy ireo. Milaza ny manam-pahaizana sasany fa ny *kalām* dia teraka noho ny filàna ny fametrahana sy ny fiarovana ny foto-kevitry ny finoana silamo hanoherana ny mpisalasala ara-pilôzôfia.

Zava-dehibe ny manamarika fa miova ny famaritana ny *kalām* arakaraka ny fotoana sy ny zava-misy ary ny olona nampiasa azy io. Midika hoe "lahateny", "kabary", "teny", na "fitenenana" ny teny hoe *kalām*. Maro ny fiheverana ny mety ho antony niantsoana an' io taranja io toy izany tany am-boalohany; anisan' izany ny adihevitra lehibe indrindra amin' ity taranja ity, niseho tamin' ny taonjato faharoa sy fahatelo taorian' ny Hijra, momba ny hoe "Tenin' Andriamanitra" (*Kalām Allāh*), araka ny voambara ao amin' ny Kor'any, izay toetra mandrakizain' Andriamanitra, ka miezaka mamantatra raha noforonina izany "teny" izany na tsy noforonina.

Antsoina hoe *mutakallim* (*mutakallimun*, raha maro) ny manam-pahaizana momba ny *kalām* izay asa izay tsy mitovy amin' ny an' ny filôzôfa sy mpahay lalàna silamo. Avy amin' ny fakana tahaka ny filôzôfia grika izany fomba fiasa izany nefa niezaka ny *mutakallimun* mba hiavahany amin' io taranja io, ary eken' ny sekoly sasany milaza ho ao amin' ny sonisma (indrindra fa ny motazilisma sy ny asarisma). Ny *kalam* dia mikatsaka ny hamaly fanontaniana momba ny teôdikea, ny eskatôlôjia, ny antrôpôlôjia, ny teôlôjia apôfatika, ny safidy malalaka (*qadar*), ary ny fampitahana ny fivavahana.
# Ôksida

Ny **ôksida** dia fitambaran' ny ôksizenina misy singa iray latsaka elektrônegative noho izy, izany hoe ny singa simika rehetra afa-tsy ny fliôro sy ny tenany. Ny teny hoe "ôksida" koa dia manondro ny iôna ôksida O2−. Ny ôksida misy ôksizenina ambany na ambony kokoa noho ny ôksida mahazatra dia antsoina hoe sobôksida na perôksida.

Ny ampahany be amin' ny sosony ambony amin' ny tany dia voaforona amin' ny ôksida. Na dia ireo singa heverina ho madio aza dia matetika mamorona ôksida ety ivelany. Ohatra, ny takelaka viraty (Al) dia mamorona sosona ôksida-na viraty na alominina (Al2O3) manify izay miaro ilay takelaka amin' ny fiforonan' ny ôksida bebe kokoa. Ny herefesina dia vokatry ny fiforonan' ny ôksida.
# Zavatra manidina tsy fantatra

Sarin'ny OVNI iray lazaina fa tany Passaic, New Jersey, nalaina tamin'ny 31 Jolay 1952
Ny **zavatra manidina tsy fantatra** (**UFO**; Anglisy: *Unidentified flying object*), izay vao haingana nosoloan'ny manampahefana amerikana anarana hoe *UAP* (*Unidentified Aerial Phenomenon*), dia izay trangan-javatra eny amin'ny rivotra izay tsy azo fantarina na hazavaina avy hatrany.
# William Wordsworth

|  |
| --- |
|  |
| **William Wordsworth**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | William Wordsworth |
| **Teraka** | 7 Aprily 1770 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 23 Aprily 1850 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Fanjakana Mitambatra |
| **Asa :** | * Poeta
* mpanoratra
* mpanao asa soratra
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**William Wordsworth** dia Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 7 Aprily 1770 ary maty ny 23 Aprily 1850

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase: Archived Martsa 2, 2015 at the Wayback Machine