Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# International Commission on Zoological Nomenclature

Sary sy soratra famantarana ny International Commission on Zoological Nomenclature
Ny **International Commission on Zoological Nomenclature** (ICZN) dia fikambanana iraisam-pirenena natsangana tamin' ny taona 1895, tao amin' ny Kôngresy Iraisam-pirenena Zôôlôjika faha-3 tao Leiden (any Nederlandy), mba hametraka fitsipika mitovy momba ny fanomezana anarana karazam-biby ho an' ny vondrona zôôlôjika rehetra. Tamin' ny taona 1895, ny ICZN dia nahitana zôôlôjista dimy izay mpikambana mpanorina azy: R. Blanchard, J.V. Carus, F.A. Jentink, P.L. Sclater sy C.W. Stiles.

Ny ICZN, izay manana mpikambana 25 ankehitriny avy amin' ny firenena 20 samihafa, dia miasa amin' ny fomba roa. Amin' ny lafiny iray, dia mamoaka ny *International Code of Zoological Nomenclature*, izay mirakitra ny fitsipika rehetra momba ny fanondroana karazam-biby. Etsy andanin' izay dia karazana tribonaly mandamina ny raharaha tsy fifanarahana koa izy. Ny ICZN dia mamoaka ny fanapahan-keviny ao amin' ny gazetiny mpivoaka isam-bolana, ny *Bulletin of Zoological Nomenclature*.

Amin' izao fotoana izao, ny literatiora siantifika dia mitanisa karazana biby an-tapitrisany maro, ary maherin' ny 2 000 ny vondron-karazana vaovao ary 15 000 ny karazana vaovao voaforona isan-taona. Ny ICZN dia miasa eo ambany fahefan' ny International Union of Biological Sciences (IUBS), ary ny mpikambana ao aminy dia fidin' ny zôôlôjista tsy mitonona anarana mandritra ny fivoriamben' ny IUBS na amin' ny kôngresy iraisam-pirenena sasany.

Fikambanana roa, dia ny *American Association for Zoological Nomenclature* sy ny *European Association for Zoological Nomenclature*, no miasa ho toy ny rohy eo amin' ny samy zôôlôjista ary manome fanohanana ara-bola ho an' ny ICZN . Ny fikambanana fahatelo, *International Trust for Zoological Nomenclature*, izay miorina any Londres, dia mandray anjara amin' ny fitantanam-bola sy ny famoahan-boky aman-gazetin' ny ICZN. Ny fivarotana ny bokiny dia tsy mahefa afa-tsy ny antsasaky ny vola lanin' ny ICZN ihany. Ao amin' ny *Museum Natural History* any Londres ny sekreteran' ny ICZN.
# Antrôpôlôjia

Ny **antrôpôlôjia** dia siansa eo am-pihaonan' ny siansan' ny mahaolona sy ny siansan' ny zavaboary, izay andalinana ny olombelona sy ny vondron' olombelona amin' ny endriny rehetra, na ara-batana izany (araka anatômia, ara-biôlôjia, araka môrfôlôjia, araka-piziôlôjia, araka ny fivoarany, sns), na ara-kolontsaina (ara-piarahamonina, ara-pivavahana, ara-psikôlôjia, ara-jeôgrafia, sns). Avy amin' ny tapa-teny grika roa ny teny hoe *antrôpôlôjia*, dia ny hoe ἄνθρωπος / *anthrôpos*, izay midika hoe "olombelona", sy ny hoe λόγος / *logos*, izay midika hoe "teny", "lahateny", "fandalinana", "siansa". Anisan' ny zana-taranjan' ny antrôpôlôjia ny antrôpôlôjian' ny fiarahamonina (na antrôpôlôjia sôsialy), ny antrôpôlôjian' ny fiarahamonina sy ny kolontsaina (na antrôpôlôjia sôsiô-koltoraly), ny antrôpôlôjian' ny fiteny, ny antrôpôlôjia biôlôjika, ny antrôpôlôjia fizika ary ny antrôpôlôjia arkeôlôjika.
# Science (gazetiboky)

Navoaka tamin' ny taona 1883.
Science dia gazetiboky akademika manana komity mpamaky, izay an' ny American Association for the Advancement of Science (AAAS), sady anisan' ny gazetiboky akademika avo lenta eran-tany. Navoaka voalohany tamin' ny taona 1880 izy io, ary mivoaka isan-kerinandro amin' izao fotoana izao sady manana mpanjifa manodidina ny 130 000. Mikendry mpamaky betsaka kokoa ny famandrihan' ny fikambanana sy ny fizahana azy an-tserasera, noho izany dia tombanana ho olona 400 000 mahery no mpamaky azy.

Miorina ao Washington, D.C., any Etazonia, ny gazetiboky *Science*, ary ahitana biraony faharoa koa ny any Cambridge, any amin' ny Fanjakana Mitambatra.

*Science* dia gazetiboky izay mamoaka lahatsoratra amin' ny sehatra siantifika rehetra (biôlôjia, simia, fizika, matematika, antrôpôlôjie, arkeôlôjia, sns.).
# Erana (jeômetria)

Ny **erana** dia ny faritra ahafahan' ny zavatra manan-kalavana na elanelana na manam-belarana na manan-kadiry misy. Ny teboka sy ny hitsy ary ny lemaka no mpiorina ao amin' ny erana. Ny erana tsapa misy ny volana sy ny masoandro sy ny kintana sy izay rehetra any amin' ny tsy taka-maso momnany haikintana no atao hoe habaka.

## Jereo koa

* Jeômetria
# Pinophyta

| Pinophyta |
| --- |
|  |
| Kônifera - *Araucaria heterophylla* (*Araucariaceae*) |
| Fanasokajiana ara-tsiansa |
| Fanjakana: | Plantae |
| *Klady*: | Spermatophyta |
| *Klady*: | Gymnospermae |
| Fizarazarana: | **Pinophyta** |
| Kilasy: | **Pinopsida** |

Ny Pinophyta, izay atao hoe **kônifera**, dia fisampanana mamondrona zavamaniry, ao amin' ny *Gymnospermae*, izay tsy manana afa-tsy kilasin-javamaniry iray, dia ny *Pinopsida*.

Izy ireo dia zavamaniry misy lalan-dranony sy misy voa entin' ny rafitra miendrika kitsoloha manana ny asany mitovy tanteraka amin' ny voninkazo nefa tsy voninkazo. Nipoitra teto an-tany izy ireo 300 tapitrisa taona lasa izay, ela be talohan' ny hazo mandravina. Zavamaniry misy nofon-kazo mafy avokoa ny kônifera misy, ka hazo ny ankamaroany fa hazobotry kosa ny ambiny.

Anisan' ny kônifera ny hazokesika, ny sedera, ny kipresy ary ny sekôià.

Saika hita eran' izao tontolo izao ny kônifera, ary izy ireo matetika no zavamaniry lehibe indrindra amin' ny toerana aniriany avy. Ny kônifera anefa dia nihena hatramin' ny nanombohan' ny *Angiospermae* nanjaka tamin' ny biôma maro avy amin' ny vanim-potoana Kretase, ary 650 eo ho eo ny karazany sisa tavela ankehitriny.

Ny kônifera dia manana lanja ara-toekarena lehibe, indrindra amin' ny famokarana hazo sy taratasy.

## Jereo koa

* *Cycadales*
* *Ginkgo*
* *Gnetophyta*.
# Vary ôrza

Vary ôrza (*Hordeum vulgare*)
Ny **vary ôrza** na **vary hôrdea** dia zavamaniry ao amin' ny fianakaviana *Poaceae*, izay voamadinika ambolena amin' ny faritra manana toetany antonony eran-tany. Hordeum vulgare ny anarany ara-tsisnsa. Ampiasaina amin' ny lasopy sy lasopy izy io, ary amin' ny mofo vary ôrza amin' ny kolontsaina samihafa. Ny voam-bary hôrdea dia atao malt amin' ny fomba nentim-paharazana sy tranainy.

## Jereo koa

* *Hordeum*

* Vary

* Varimbazaha
* Ampemba
* Katsaka

## Jereo koa
# Mile

MileNy **mile** dia karazana zavamaniry maromaro amin' ny fianakaviana *Poaceae*. Ireo dia voamadinika, misy voa kely dia kely, volena hatao sakafo, maniry indrindra any amin' ny faritra manana toetrandro maina, indrindra any Afrika sy any Azia.

Tsy mitaky fikarakarana be sy mahatanty ny toetry ny tany kokoa noho ny ampemba mahazatra, ireo karazana ampemba ireo dia mety tsara amin' ny faritra manana toetany antonony na mafana sy maina izay tsy misy orana afa-tsy amin' ny fotoana fohy.

## Kazazana fantatra indrindra

Ny mile fanatra indrindra, izay ao amin' ny foko sy vondron-karazana samihafa, dia ireto:

* *Cenchrus*
	+ *Cenchrus americanus*
* *Coix*
	+ *Coix lacryma-jobi* (atao amin' ny teny malagasy hoe: *pikopiko*, *tsilaimbery*, *tsimaromana*, *vakamaniry*)
* *Digitaria* (ny karazana sasany dia atao amin' ny teny malagasy hoe: *ahipalana*, *fandropalana*, *volonondry*, sns)
	+ *Digitaria compacta*
	+ *Digitaria exilis*
	+ *Digitaria iburua*
	+ *Digitaria sanguinalis*
* *Echinochloa*
	+ *Echinochloa crus-galli* (ahibary, ahidrano, karanga, osaosa, tsimparifarifotsy, tsimparifary);
	+ *Echinochloa esculenta*
	+ *Echinochloa frumentacea*
	+ *Echinochloa stagnina* (ahibary, ahidrano, farimanga, karanga, tsimparifarimanga, tsimparifarimena, tsimparifary).

* *Eleusine*
	+ *Eleusine coracana* (izay atao amin' ny teny malagasy hoe *tsimpimpina*, toy ny karazana maro ao amin' ny *Eleusine*)

* *Eragrostis*
	+ *Eragrostis tef* (atao amin' ny teny malagasy hoe *tefy*)

* *Brachiaria*
	+ *Brachiaria deflexa* (anisan' ny atao amin' ny teny malagasy hoe *ahipody* na *ahipotsy*)
* *Panicum*
	+ *Panicum hirticaule*
	+ *Panicum miliaceum*
	+ *Panicum sumatrense*
* *Paspalum*
	+ *Paspalum scrobiculatum*
* *Pennisetum*
	+ *Pennisetum glaucum*
* *Setaria*
	+ *Setaria italica*
* *Sorghum*
	+ *Sorghum bicolor*

* *Spodiopogon*
	+ *Spodiopogon formosanus*

* *Urochloa*
	+ *Urochloa deflexa*
	+ *Urochloa ramosa*

## Jereo koa

* *Poaceae*

* Vary

* Varimbazaha

* Ampemby

* Ampembimbazaha

* *Coix* - *Eleusine* - *Eragrostis -* *Brachiaria* *-* *Digitaria* - *Echinochloa* - *Panicum -* *Paspalum* *-* *Pennisetum* *-* *Setaria* - *Spodiopogon* *-* *Urochloa -*
# Juncaceae

*Luzula sylvatica*
Ny Juncaceae dia fianakavian-javamaniry mamony, mônôkôtiledôna, ao amin' ny filaharana Juncales, manana karazana miisa 464, mizara ho vondron-karazana 6 hatramin' ny 9. Izy ireo dia zavamaniry ahitra na hazo madinika (mahalana) hita amin' ny toerana mando, amin' ny toerana mangatsiaka ka hatramin' ny faritra manana toetany antonony (hatramin' ny faritra tropikaly be tendrombohitra). Ao amin' ity fianakaviana ity dia ahitana zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana *Juncus* L. izay manana ravina varingarina amin' ny ankapobeny ary ny vondron-karazana *Luzula* DC. izay manana ravina fisaka.

*Juncus effusus*
## Vondron-karazana

* *Distichia*
* *Juncus*
* *Luzula*
* *Marsippospermum*
* *Oreojuncus*
* *Oxychloe*
* *Patosia*
* *Rostkovia*

## Jereo koa

**Fianakavian-javamaniry hafa: *Acanthaceae*

* *Aizoaceae*
* *Annonaceae*
* *Apocynaceae*
* *Araceae*
* *Arecaceae*
* *Asparagaceae*

* *Asteraceae,*

* *Brassicaceae*

* *Cannabaceae*
* *Celastraceae*
* *Compositae* na *Compositaceae*
* *Convolvulaceae*
* *Cucurbitaceae*
* *Cyperaceae*
* *Didiereaceae*
* *Dioscoreaceae*
* *Euphorbiaceae*

* *Fabaceae*

* *Juncaceae*

* *Malvaceae,*
* *Mimosaceae*

* *Moraceae,*

* *Nympheaceae*
* *Orchidaceae*
* *Pedaliaceae*
* *Poaceae* na *Gramineae*
* *Rhamnaceae*
* *Rosaceae*

* *Rutaceae*
* *Sapotaceae*

* *Solanaceae,*

* *Typhaceae*
* *Ulmaceae*
# Angiosperm Phylogeny Website

Voninkazo
Ny Angiosperm Phylogeny Website (**APWebsite** na **APWeb**) dia tranonkala fikarohana lehibe momba ny fanasokajiana filôjenetika momba ny Angiospermae (zavamaniry mamony) sy ny *Pinophyta* (kônifera). Ampian' ny Missouri Botanical Garden (*www.mobot.org*) ity tranonkala ity. Izy io dia noforonin' i Peter F. Stevens, mpahay siansa, mpikaroka ao amin' ny Missouri Botanical Garden ary mpikambana ao amin' ny *Angiosperm Phylogeny Group*. Manome fanasokajiana mifototra amin' ny fanasokajiana filôjenetikan' ny APG IV (2016) ilay tranionkala nefa havaozin' i Peter F. Stevens matetika.

## Jereo koa

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# Andes

Andes
Ny **Andes** na **Andy** no tandavan-tendrombohitra lava indrindra eto an-tany, Amin' ny teny espanioôla izy io dia atao hoe Cordillera de los Andes. fa amin' ny teny ketsoa kosa dia atao hoe Anti.

Manana halava eo amin' ny 7 150 km eo ho eo ary 200 hatramin' ny 700 km ny sakany, ary misy tampon-tendrombohitra 100 manana haambo 6 000 m sy tampon-tendrombohitra 780 manana haambo 5 000 m izy ireo, Izy no tandavan-tendrombohitra avo indrindra ivelan' i Azia.

Ny tandavan-tendrombohitra Andes dia mamakivaky ny faritra akaikin' ny morontsiraka andrefana amin' i Amerika Atsimo, manomboka any Venezoela ka hatrany Kôlômbia, Ekoadôra, Però, Bôlivia, Arzantina ary Silia.

* La cordillère des Andes s'étendant à perte de vue.
* La cordillère Centrale.
* Les Andes vues d'avion.
* Cordillère Huallanca, prise au-dessus du Rio Cuero, Huasta, Bolognesi, Ancash, Pérou.
# Salicaceae

*Salix formosa*
Ny Salicaceae dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka ao amin' ny filaharana *Malpighiales*. Ity fianakaviana ity dia ahitana karazany maro, manomboka amin' ny kirihitra madinika ka hatramin' ny hazo eny amin' ny faritra iva sy an-tendrombohitra.

Ny fanadihadiana momba ny fototarazo nofintinin' ny Angiosperm Phylogeny Group (APG) dia nanitatra be ny fianakavian-javamaniry *Salicaceae* ka ahitana vondron-karazana 56 sy karazana 1 220 eo ho eo, anisan' izany ny karazana ao amin' ny *Scyphostegiaceae* maniry any amin' ny faritra trôpikaly sy ny maro amin' ny karazana ao amin' ny *Flacourtiaceae* taloha.

Ao amin' ny fanasokajian' i Cronquist teo aloha, ny *Salicaceae* dia nomena filaharana manokana, Salicales, ary misy vondron-karazana telo, *Salix* sy *Populus* ary *Chosenia* (ankehitriny syn. *Salix*). Fantatra fa mifandray akaiky amin' ny *Violaceae* sy *Passifloraceae* ity fianakaviana ity izay napetraky ny APG ao amin' ny filaharana Malpighiales.

Eo amin' ny famaritana vaovao, ny ankamaroan' ny mpikambana ao amin' ilay fianakaviana dia hazo na kirihitra izay manana ravina tsotra miaraka amin' ny fandaminana mifandimby, ary matetika ny mpikambana dia mihantona. Manana sisin-dravina misy kinifinifiny ny ankamaroan' ny karazana. Matetika manana vony kely sy tsy dia hita ny karazana ao amin' ilay fianakaviana.

## Lisitry ny vondron-karazana

*Salix alba'*
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny *Angiosperm Phylogeny Website* (25 Mey 2010):

* *Abatia*
* *Aphaerema*
* *Azara*
* *Banara*
* *Bartholomaea*
* *Bembicia*
* *Bennettiodendron*
* *Bivinia*
* *Byrsanthus*
* *Calantica*
* *Carrierea*
* *Casearia*
* *Dissomeria*
* *Dovyalis*
* *Euceraea*
* *Flacourtia*
* *Gerrardina*
* *Hasseltia*
* *Hasseltiopsis*
* *Hecatostemon*
* *Hemiscolopia*
* *Homalium*
* *Idesia*
* *Itoa*
* *Laetia*
* *Lasiochlamys*
* *Ludia*
* *Lunania*
* *Macrohasseltia*
* *Mocquerysia*
* *Neopringlea*
* *Neoptychocarpus*
* *Olmediella*
* *Oncoba*
* *Ophiobotrys*
* *Osmelia*
* *Phyllobotryon*
* *Phylloclinium*
* *Pineda*
* *Pleuranthodendron*
* *Poliothyrsis*
* *Populus*
* *Priamosia*
* *Prockia*
* *Pseudoscolopia*
* *Pseudosmelia*
* *Ryania*
* *Salix*
* *Samyda*
* *Scolopia*
* *Scyphostegia*
* *Tetrathylacium*
* *Tisonia*
* *Trimeria*
* *Xylosma*
* *Zuelania*
# Polygonaceae

*Polygonum persicaria*
Ny Polygonaceae dia fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka, ao amin' ny filaharana Caryophyllales. Izy io dia ahitana vondron-karazana 51 itsinjaran' ny karazana 1 200. Zavamaniry ahitra hita amin' ny faritra rehetra nefa misafidy voalohany indrindra ny faritra manana toetany antonony sy mangatsiaka any amin' ny Ila Bolantany Avaratra.

## Lisitry ny vondron-karazana

Inty ny lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny *Polygonaceae* araka ny *Plants of the World Online* tamin' ny Oktobra 2025, izay ahitana karazana miisa 57:

* *Acanthoscyphus* Small
* *Afrobrunnichia* Hutch. & Dalziel
* *Antigonon* Endl.
* *Aristocapsa* Reveal & Hardham
* *Atraphaxis* L.
* *Bactria* Yurtseva & Mavrodiev
* *Bistorta* (L.) Scop.
* *Brunnichia* Banks ex Gaertn.
* *Caelestium* Yurtseva & Mavrodiev
* *Calligonum* L.
* *Centrostegia* A.Gray
* *Chorizanthe* R.Br. ex Benth.
* *Coccoloba* P.Browne
* *Dedeckera* Reveal & J.T.Howell
* *Dodecahema* Reveal & C.B.Hardham
* *Duma* T.M.Schust.
* *Enneatypus* Herzog
* *Eriogonum* Michx.
* *Eskemukerjea* Malick & Sengupta
* *Fagopyrum* Mill.
* *Fallopia* Adans.
* *Gilmania* Coville
* *Goodmania* Reveal & Ertter
* *Gymnopodium* Rolfe
* *Harfordia* Greene & Parry
* *Hollisteria* S.Watson
* *Johanneshowellia* Reveal
* *Knorringia* (Czukav.) Tzvelev
* *Koenigia* L.
* *Lastarriaea* Remy
* *Leptogonum* Benth.
* *Magoniella* Adr.Sanchez
* *Mucronea* Benth.
* *Muehlenbeckia* Meisn.
* *Nemacaulis* Nutt.
* *Neomillspaughia* S.F.Blake
* *Oxygonum* Burch.
* *Oxyria* Hill
* *Oxytheca* Nutt.
* *Parogonum* (Haraldson) Desjardins & J.P.Bailey
* *Persicaria* Mill.
* *× Persirumex* Z.H.Feng (*Persicaria* × *Rumex*)
* *Pleuropterus* Turcz.
* *Podopterus* Bonpl.
* *Polygonum* L.
* *Pteropyrum* Jaub. & Spach
* *Pterostegia* Fisch. & C.A.Mey.
* *Pteroxygonum* Dammer & Diels
* *× Reyllopia* Holub
* *Reynoutria* Houtt.
* *Rheum* L.
* *Rumex* L.
* *Ruprechtia* C.A.Mey.
* *Salta* Adr.Sanchez
* *Sidotheca* Reveal
* *Stenogonum* Nutt.
* *Symmeria* Benth.
* *Systenotheca* Reveal & Hardham
* *Triplaris* Loefl.

### Vondron-karazana nampidirina amin' ny hafa

* *Aconogonon* (Meisn.) Rchb. – nampidirina ao amin' ny *Koenigia*
* *Harpagocarpus* Hutch. & Dandy - mitovy amin' ny *Fagopyrum*
* *Homalocladium* (F.Muell.) L.H.Bailey – nampidirina ao amin' ny *Muehlenbeckia*
* *Parapteropyrum* A.J.Li – nampidirina ao amin' ny *Fagopyrum*
* *Peutalis* Raf. – mitovy amin' ny *Persicaria*
* *Polygonella* Michx. – nampidirina ao amin' ny *Polygonum*
* *Rubrivena* M.Král – nampidirina ao amin' ny *Koenigia*

### Vondron-karazana hita eto Madagasikara

Indreto ny vondron-karazana hita eto Madagasikara:

* *Polygonum*
* *Persicaria*
* *Rumex*
* *Muhlenbeckia*
* *Oxygonum*
# Virgil

|  |
| --- |
|  |
| **Virgil**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Virgil |
| **Teraka** | 13 Oktobra -70 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 19 Septambra -19 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Empira Romana |
| **Asa :** | * Poeta
* mpanoratra
* mpanao asa soratra
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**Virgil** dia Poeta, mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i Empira Romana teraka ny 13 Oktobra -70 ary maty ny 19 Septambra -19

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase: Archived Aogositra 15, 2014 at the Wayback Machine
# Hamita (vahoaka)

Ny **Hamita** na **Hamitika** na **Kamita** na **Kamitika** dia mamondrona - mba hifameno amin' ny vahoaka semita - ny mponina avy ao Afrika Avaratra, ao amin' ny Tandrok' i Afrika, ao Arabia Saodita, ary tao Ejipta tamin' ny Andro Taloha, araka ny fandalinam-piteny sy ny etnôlôjia taloha. Novolavolain' ny Eorôpeana tany am-boalohany io hevitra io ho fanohanana ny fanjanahantany sy ny fanandevozana. Efa lany andro ity resaka ity satria tsy ara-tsiasa ny nanorenana azy. Ny vahoaka tsy semitika ao Afrika Avaratra (Berbera sy ny Kôpta) sy ny ao amin' ny Tandrok' i Afrika no hevrina ho Hamita.

Avy amin' ny anaran' i Hama na Kama zanak' i Nôa ao amin' ny Baiboly io teny hoe *Hamita* io. Atao hoe ⵉⵃⴰⵎⵉⵟⵏ, izany amin' ny teny amaziga fa ሃማውያን, amin' ny teny amharika ary حاميون kosa amin' ny teny arabo.

Tany am-boalohany io teny io dia nampifanoherina amin’ ny fizarana roa hafa noheverina fa misy ny taranak’ olombelona mifototra amin’ ny tantaran’ i Nôa: ny Semita sy ny Jafetita. Nanomboka tamin' ny taonjato faha-19, ny manam-pahaizana amin' ny ankapobeny dia nanasokajy ny firazanana hamitika ho zana-bondrona ao amin' ny firazanana kaokaziana, miaraka amin' ny firazanana ariana sy ny firazanana semitika - izany no mampivondrona ny vahoaka tsy semitika teratany ao Afrika Avaratra sy ao amin' ny Tandrok' i Afrika, anisan' izany ny Egiptiana taloha.

Ny "petra-kevitra hamitika" dia niiaza fa ny firazanana hamita dia ambony noho ny vahoaka mainty hoditra (negrôida) aty Afrika atsimon' i Saharà. Izany rijan-kevitra izany dia nanambara, amin' ny filazana faran' izay tafahoatra, araka ny soratr' i Charles Gabriel Seligman, fa saika ny zava-bita lehibe rehetra teo amin' ny tantaran' i Afrika dia asan' ny Hamita izay nitondra niaraka taminy ny hairahany ny sivilizasiônany.

Ny teny hoe *hamitika* dia nampiharina amin' ny sampam-piteny berbera sy kositika ary egiptiana tao amin' ny fianakaviam-piteny afrôaziatika, izay, miaraka amin' ny sampana semitika, dia nantsoina taloha hoe "hamitô-semitika". Na izany aza, satria tsy naseho ho mahaforona fianakaviam-piteny manokana misaraka amin' ny fiteny afrôaziatika hafa ireo sampana hamitika telo ireo, dia tsy mampiasa ilay teny amin' io heviny io intsony ny mpahay teny. Ny sampana tsirairay kosa dia raisina ho vondrona mahaleotena ao amin' ny fianakaviam-piteny afrôaziatika lehibe kokoa.

Noheverina fa mitombina sady mifamatotra ny môdely momba ny *fiteny hamitika* sy ny *vahoaka hamitika*, hatramin' ny fiantombohan' ny taonjato faha-20. Nanomboka tamin' ny taompolo 1960 dia nesorina teo amin' ny sehatry ny siansa ny petra-kevitra hamitika sy ny rijan-kevitra hamitika, miaraka amin' ireo rijan-kevitra hafa momba ny "siansan' ny firazanana".

## Jereo koa

* Jafetita

* Semita
# Herbert Spencer

|  |
| --- |
|  |
| **Herbert Spencer**

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Ankapobeny |
| **Anarana** | Herbert Spencer |
| **Teraka** | 27 Aprily 1820 |
| **Toerana** | *-* |
| **Maty** | 8 Desambra 1903 |
| Fiaviana sy ny andraikitra |
| **Firenena** | Fanjakana Mitambatra |
| **Asa :** | * filôzôfy
* mpanao asa soratra
* mpahay fiarahamonina
 |
| Fiainana manokana |
|  |

**Herbert Spencer** dia filôzôfy, mpanao asa soratra, mpahay fiarahamonina mizaka ny zom-pirenen'i Fanjakana Mitambatra teraka ny 27 Aprily 1820 ary maty ny 8 Desambra 1903

## Jereo koa

* Biôgrafia

### Rohy ivelany

* Ao amin'i Freebase:
# Golden Coast (faritra)

Sary sy soratra famantarana an' i Gold Coast
I **Gold Coast** dia morontsiraka afrikana manatrika ny Hoalan' i Ginea eo anelanelan' i Cape Three Points any andrefana sy i Cape Saint-Paul any atsinanana, any Ganà ankehitriny. Amin' ny teny pôrtogey izy dia atao hoe *Costa do Ouro*; fa amin' ny teny frantsay kosa dia atao hoe *Côte de l'Or*, izay samy midika hoe "Morontsiraky ny Volamena".

Nanomboka tamin' ny diany voalohany nataon' ny Eorôpeana hikaroka tany vavao tamin' ny taonjato faha-15 ka hatramin' ny taonjato faha-19, io anarana io dia nampiasaina hanondroana ny tobim-barotra rehetra tany amin' ny morontsirak' i Ginea, izany hoe ny morontsiraka manomboka any Liberià ka hatrany Nizerià, izay nifampivarotan' ny Eorôpeana entana miavaka miaraka amin' ny mponina eo an-toerana. Avy any andrefana ka hatrany atsinanana dia nifandimby i Pepper Coast, Ivory Coast (mifanandrify amin' i Kôtidivoara ankehitriny) , i Gold Coast ary i Slave Coast. I Gold Coast manokana dia nahitana tobim-barotra maro nahafahan' ny Eorôpeana nanakalo ny entany amin' ny akoram-bolamena nalaina tao amin' ny toeram-pitrandrahana any Ganà Ambony (Upper Ghana), tanin' ny Asanty. Notazonina hatramin' ny taona 1957 io anarana io miaraka amin' ny anarana ôfisialin' ny zanatany britanikan' i Gold Coast, izay, rehefa lasa mahaleo tena, dia nitondra ny anarana teratany hoe *Ghana*; hita eo amin’ ny sarintany anefa io anarana io tamin’ ny atsasany voalohany amin’ ny taonjato faha-20.
# Platiposy

Platiposy
Ny **platiposy** (*Ornithorhynchus anatinus*), izay antsoina indraindray hoe platiposy ganagana, dia biby mampinono manatody manatody any atsinanan'i Aostralia, anisan'izany i Tasmania. Ny platiposy no hany solontena velona na biby ao amin'ny fianakaviany *Ornithorhynchidae* sy ny karazana *Ornithorhynchus*, na dia misy karazana mifandraika amin'izany aza hita ao amin'ny firaketana fôsily.

## Jereo koa

* Kangoroa
* Kôala
* Emoa
# Berlin

﻿ / ﻿

| **Berlin**

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 891,85 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 3 769 495 |
| Ben'ny tanàna | Franziska Giffey |
| Firenena |  Alemaina |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina | Berlin |

I **Berlin** dia tanàna renivohitr'i Alemaina sy tanàna-fanjakana  Berlin.

One-World Bear Berlin
Taorian'ny fiafaran'ny Ady Lehibe Faharoa, dia nozarain'ny Allies ho Berlin Andrefana sy Atsinanana ny Berlin tamin'ny 1945. I Berlin Atsinanana dia renivohitr'i Alemaina Atsinanana (Repoblika Demôkratika Alemàna) ary i Berlin Andrefana dia anisan'i Alemaina Andrefana (Repoblika Federalin'i Alemaina) ary noheverina ho faritra mpiaro ny Ady Mangatsiaka tamin'izany fotoana izany. Tamin'ny 1990, vokatry ny fampiraisana indray ny Alemana, dia lasa tanàna sy renivohitr'i Alemaina ankehitriny i Berlin.

## Renirano

* Spree

## Klioba Baolina kitra

* 1.FC Union Berlin (ligy faha-1)
* Hertha BSC Berlin
* Tennis Borussia Berlin

## Jereo koa

* Alemaina

* Berlin
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Berlin, Reichstag 1945

## Lahatsoratra Ilaina

|  |
| --- |
|  |
# Cycadales

*Cycas revoluta*
Ny Cycadales dia filaharan-javamaniry ao amin' ny *Gymnospermae* izay ahitana karazana 350 eo ho eo.

*Cycas revoluta* (*Cycadacea*)
Manana toetra ara-batana mitovy amin' ny ampanga (*Filicophyta*) izy ireo ary manana mitovitovy amin' ny ravina palmie (*Arecacea*), ary matetika no afangaro amin' ny palmie, na dia heverina ho havan' ny kônifera (*Pinophyta*) aza izy ireo.

*Macrozamia communis* (*Zamiaceae*)
I Barthélemy Charles Joseph Dumortier (1797-1878) no namaritra ity filaharana ity. Mitsinjara amina fianakaviana roa: ny *Cycadaceae* sy ny *Zamiaceae* ity filaharana ity.

## Jereo koa

* *Pinophyta*
* *Ginkgo*
* *Gnetophyta*