# Fanapoizinana ara-tsakafo

## Inona no atao hoe fanapoizinana ara-tsakafo ?

Ny **fanapoizinana ara-tsakafo** dia aretina azo avy amin'ny fihinanana sakafo na zava-pisotro misy poizina. Izany poizina izany dia mety azo avy amin'ny bibikely toy ny bakteria, viriosy, parasita maniry sy mitombo ao anatin'ilay sakafo.

**Fanapoizinana ara-tsakafo** ihany koa no ilazana ny aretina azo avy amin'ny fanjifana vokatra tsy fihinana na vokatra misy poizina (zava-mahadomelina, metaly mavesatra, holatra misy poizina, akora simika na poizina hafa).

Indraindray koa ireo poizina mitarika aretina dia vokatry ny tsy fikarakarana, tsy fitehirizana, na tsy fahaizana mahandro sakafo (ny tsy fanajana ny mari-pana fitehirizana na fandrahoan-tsakafo). Ny fahadiovana mialoha, mandritra, ary aorian'ny fikarakarana sakafo dia fomba entina mampihena ny fanirian'ny otrikaretina ao anaty sakafo. Ny fanaraha-maso ny sakafo (manomboka amin'ny toeram-pambolena na mpamokarana ka hatrany amin'ny toeram-pitehirizambokatra) dia fomba iray ahazoana antoka fa tsy hiteraka aretina ilay vokatra.

## Tranga mety mahavoapoizina ny sakafo

Mazana ny aretina azo avy amin'ny fanampoizinana ara-tsakafo dia mifindra amin'ny sakafo amin'ny alàlan'ny rano misy bibikely mitera-doto. Anisan'izany ny aretina vokatry ny *shigella*, *hepatita A*, ary ny katsentsitra toy ny *Giardia lamblia* sy *Cryptosporidium parvum*. Fomba iray hafa mahavoaloto ny sakafo ihany koa ny fipetahan'ireo bibikely toy ny lalitra, ny biby mpikiky ary ny kalalao amin'ny sakafo. Ilay poizina mankarary mitondra aretina ao anaty sakafo dia mety ho vokatry ny fisian'ny fanafody famonoana bibikely (atao amin'ny legioma sy zava-maniry fihinana) na fanafody fitehirizana sakafo. Ny fihinanana tsy nahy ireo akora voajanahary misy poizina toy ny holatra misy poizina na trondro haran-dranomasina efa tratran'ny fahalovana dia mitarika aretina.

## Soritr'aretina sy fahafatesana

Matetika ny soritr’aretina dia miseho ora maromaro hatramin’ny andro vitsivitsy aorian’ny fihinanana sakafo voapoizina, ary arakaraka ny otrikaretina mahatonga izany dia mety ahitana na iray na maro amin’ireto soritr’aretina manaraka ireto : fanina, fanaintainana kibo, ro, mandoa, fivalanana, aretin’ny tsinay sy vavony, tazo, fanaintainana loha, na havizanana ara-batana.

Matetika ireo soritr’aretina ireo dia mihena tsy misy fiantraikany maharitra indrindra fa arahina fitsaboana aingana. Na izany aza, mety hiteraka olana ara-pahasalamana maharitra na fahafatesana mihitsy ny aretina avy amin’ny sakafo, indrindra ho an’ny zaza madinika, vehivavy bevohoka sy ny zaza ao an-kibo, ny be taona, ireo efa taizan'aretina, ary ny olona marefo hery fiarovana.

Ny aretina avy amin’ny sakafo dia iray amin’ireo antony lehibe mahatonga ny **aretina "arthrite réactionnelle"**, izay miseho matetika herinandro iray ka hatramin’ny telo herinandro aorian’ny aretina. Toy izany koa, ireo manana aretina amin’ny aty dia mora tratran’ny otrikaretina **Vibrio vulnificus**, izay azo avy amin’ny fihinanana hena an-dranomasina toy ny **huitres (ôystra)** sy **foza (kraby)**.

## Fotoana fivoaran'ny otrikaretina

Ny elanelam-potoana eo amin’ny fihinanana sakafo voaloto sy ny fisehoan’ny soritr’aretina voalohany amin’ilay aretina no antsoina hoe **fotoana fivoaran'ny otrikaretina**. Io fotoana io dia mety ho ora vitsivitsy ka hatramin’ny andro maromaro (tsy fahita firy no tranga hoe miandry volana na taona, toy ny amin’ny **listériose** na **aretina Creutzfeldt-Jakob**). Miankina amin’ilay otrikaretina sy ny habetsahan’ilay sakafo nohanina izany hafangainan'ny fivoaran'ilay otrikaretina.

Raha miseho ao anatin’ny iray ka hatramin’ny enina ora aorian’ny fihinanana ilay sakafo ny soritr’aretina (toy ny amin’ny Bacillus cereus na Staphylococcus aureus), dia tokony heverina fa vokatry ny **poizina vokarin’ny bakteria** na **poizina simika** ilay aretina, fa tsy vokatry ny bakteria manokana. Raha aretina ateraky ny Salmonella**, **Shigella, na E. coli kosa, dia lava kokoa ny fotoana fipetrahana, ka miseho amin’ny **8 hatramin’ny 48 ora** aty aoriana vao miseho ny soritr’aretina.

Mandritra io fotoana fipetrahana io, dia **mivezivezy avy any amin’ny vavony mankany amin’ny tsinay** ilay otrikaretina, **miraikitra amin’ny sela amin’ny rindrin’ny tsinay**, ary manomboka **mifandimby sy mitombo isa**. Misy amin’ireo otrikaretina no **mijanona ao amin’ny tsinay**, ny hafa kosa mamokatra **poizina miditra amin’ny rà**, ary ny sasany **miditra mivantana amin’ny lalan-tariby sy ny sela lalina ao amin’ny vatana**.

Miankina amin’ny karazana otrikaretina no mahatonga ny soritr’aretina miseho avy eo.

## Dôzy mahatonga aretina

Ny **dôzy mahatonga aretina** dia ny mamaritra habetsahan’ilay otrikaretina (dôzin'ilay otrikaretina) tsy maintsy tafiditra any anaty vao mahatonga soritr’aretina amin’ny fanapoizinana ara-tsakafo. Miovaova io habetsahana io arakaraka ny karazana otrikaretina, ny taona sy ny toe-pahasalamanan'ny tsirairay.

Raha ny amin’ny Salmonella ohatra no tafiditra amin'ny olona salama tsara, dia mila otrikaretina betsaka tokoa — eo amin’ny **10 tapitrisa ka hatramin’ny 100 tapitrisa** — vao mahatonga soritr’aretina. Ny anton'izany dia satria tena mora potiky ny asidra anaty vavony ny *Salmonella*.

Noho izany, **raha miakatra be ny pHanaty vavony** (midika izany fa mihena ny asidra ao), dia **mihena be** ny isa farany ambany amin’ny bakteria mahatonga aretina. Mety ho **10 ka hatramin’ny 100 heny** latsaka noho ny mahazatra izany. Mora marary izany ny olona iray raha toa ka ambony io pH io.

## Mandoa sy mivalana

Ny **loa** sy ny **fivalanana** no soritr’aretina lehibe indrindra amin’ny **fanapoizinana ara-tsakafo** na **aretina avy amin’ny sakafo voapoizina**. Ny **soritr’aretina voalohany hita** matetika dia ny fandoavana izay midika fa misy fikorontanana ao amin'ny **vavony**. Io fandoavana io anefa dia manampy ilay olona dia hamoaka ety ivelany ireo otrikaretina.

Matetika dia **tonga tampoka**, **mahery vaika**, ary **miverimberina tsy an-kijanona** io fihetsika mandoa io. Indrindra moa fa avy amin’ny ny Bacillus cereus na Staphylococcus aureus ilay otrikaretina. Mety hiaraka amin’ny **hatsembohanadiso tafahoatra**, **fivadihan'ny tava ho hatratra**, ary **fanaintainana** ankapobeny amin’ny vatana io fandoavana io.

Ny **fivalanana** kosa dia miseho **aorian’ny fotoana fohy** amin’ny fanombohan’ny aretina, **ora vitsivitsy ka hatramin’ny andro vitsivitsy aty aoriana**. Izany dia satria **mila mandalo ao amin’ny vavony** aloha ny bakteria vao afaka **miraikitra amin’ny rindrin’ny tsinay**.

Ny **fisehoan’ny fivalanana** dia mety ho **eo anelanelan’ny 8 ka hatramin’ny 72 ora** aorian’ny fihinanana sakafo voapoizina, toy ny amin’ny E. coli na Salmonella.