Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Vondrombony

Vondrombonin' ny *Centranthus ruber*
Ny **vondrombony** dia firafitry ny filaharan' ny vony eo amin' ny tahon-javamaniry mamelana. Ity firafi-pilaharana ity, izay mitovitovy amin' ny fraktaly, dia matetika mampiavaka ny fianakavian-javamaniry iray, ohatra ny an' ny *Araceae* sy ny an' ny *Arecaceae* (palmie), hafa koa ny an' ny *Umbelliferae* (na *Apiaceae*), ny an' ny *Compositae* (na *Asteraceae*).

Vondrom-bonin' ny *Polygonum affine*
Sarotra indraindray ny manavaka ny vondrombony amin' ny fehezam-boninkazo mitokana sy miparitaka.

Ao amin' ny vondrombony dia tsy sarahan' ny ravina amin' izy samy izy ny voninkazo amin' ny ankapobeny.

Iray amin' ny fomba hisarihana ny biby mpamindra vovobony (tantely, lalitra sasany, voangory sasany, vorona sasany, sns) amin' ny alalan' ny fivondronana asehony ny vondrombony. Ity fitangoronam-boninkazo ity amin' ny ankapobeny dia mampitombo ny tahan' ny fitsidihana ataon' ny biby mpamindra vovobony sy ny fahasamihafan' izy ireo, satria mora hita kokoa sy mora ipetrahana kokoa ho an' ireo biby ireo. Ankoatra izany dia maka tahaka ny endriky ny voninkazo lehibe anantenana valisoa kokoa (mamimbony, vovobony) ny vondrombony.

## Jereo koa

* Zavamaniry

* Lisitry ny taovan-javamaniry
# Ravina (zavamaniry)

Ravina
Ny **ravina** dia taovan-javamaniry atokana ho an' ny fanovan' ny zavamaniry misy famaitso ny tavolo ho gliokôzy amin' ny alalan' ny hazavana. Mipoitra amin' ny tahon-javamaniry ny ravina. Ny ravina koa no toerana misy ny fisefoana sy ny hatsembohan' ny zavamaniry. Ny ravina dia afaka misahana manokana ny fitahirizana otrikaina sy rano.

Mba hanatanterahana ny asany, ny ravina amin' ny ankapobeny dia takelaka fisaka sy manify, ny felany izany, izay ahafahany mahazo hazavana betsaka. Misy ihany koa ny ravina niova, izay manana felana kely dia kely sy tsy mandray anjara amin' ny fanovana ny tavolo ho gliokôzy intsony; izy ireo dia niova ho tangolika, na ho ravina miendrika tsimoka (frantsay: *cataphylle*), kiran-tsimoka, izay mety ho an-drivotra (tsilo, ravin' ny kônifera) na ambanin' ny tany (toy ny vody tongolo), ny ravina matevina mitahiry rano betsaka.

## Jereo koa

* Zavamaniry
* Lisitry ny taovan-javamaniry

## Jereo koa
# Londona (taovan-javamaniry)

Vonin' ny garanadrelina (*Passiflora incarnata*)
Ny **londona** dia fitambaran' ny fonosana izay miaro ny taovam-pananahana ao amin' ny vonin-javamaniry (lahimbony sy vavimbony). Tafiditra ao anatin' izany ny vondron-dravimbony voaforon' ny ravimbony izay sady miaro no misahana asa momba ny famaitso, avy eo ny vondrom-pelambony izay fitambaran' ny felambony (felana manify sy miloko) izay mahasarika ny biby mpamindra vovobony.

## Jereo koa

* Lisitry ny taovan-javamaniry
# Alikaola (simia)

Kisary maneho ny firafitry ny môlekiolana alikaola.
Ny **alikaola** na **alikôla** dia fitambarana voajanahary izay mitondra farafahakeliny vondrona hidrôksida (−OH) mifamatotra amin' ny atôma karbônika. Ilay teny hoe *alikaola* tamin' ny voalohany dia niresaka ny etanôla alikaola voalohany, izay ampiasaina amin' ny zava-mahadomelina ary ny alikaola lehibe misy amin' ny zava-pisotro misy alikaola. Ny sokajy zava-pisotro misy alikaola lehibe, izay ny metanôla sy ny etanôla no mpikambana tsotra indrindra, ahitana ny fitambarana rehetra izay ny maody ankapobeny dia CnH2n + 1OH. Ny alikaola tsotra izay lohahevitr' ity lahatsoratra ity dia misy alikaola voalohany (RCH2OH) sy, faharoa (R2CHOH) ary alikaola (R3COH).
# Maminy (amin' ny zavamaniry)

Ny mamimbonin' ny *Camellia*
Ny **maminy** dia ranon-javatra madity sy be siramamy vokarin' ny zavamaniry ao amin' ny fihary manokana, ao amin' ny voninkazo (**mamimbony**) izay mahasarika ny biby mpamindra vovobony, na ivelan' ny voninkazo, izay manome loharanon-tsakafo ho an' ny biby mpifanome tombontsoa, izay manome fiarovana ny biby mpihinana ahitra. Azo raisina ho toy ny ranon-javamaniry voavoatra izy io, izay nandalo fanovana mandritra ny dingan' ny fiforonana, ary mamokatra ny akora fototra amin' ny tantely.

Ny biby mpamindra vovobony sady mpihinana mamimbony matetika dia ny moka, ny fianakaviana lalitra *Syrphidae*, ny fanenitra, ny tantely, ny lolo (*Rhopalocera*) sy ny samoina (*Heterocera*), ny vorona kôlibry, ny voronkely mpihinana mamin-tantely (*Meliphagidae*) ary ny ramanavy. Singa manan-danja ara-toekarena ny mamimbony satria izy no loharanon' ny siramamy ao amin' ny mamin-tantely.

Tena ilaina amin' ny fambolena sy ny fikarakarana zavamaniry koa ny maminy satria mihinana an' izany ny bibikely mpiremby sasany rehefa tonga amin' ny dingana maha lehibe azy. Ohatra, misy fanenitra mpihaza na fanenitra katsentsitra (ohatra ny karazana fanenitra miara-miaina *Apoica flavissima*) izay manao loharanon-tsakafo voalohany ny maminy. Avy eo dia mihaza bibikely mpanimba fambolena ho sakafon' ny zanany indray ireo fanenitra ireo.

Ny maminy dia matetika ampifandraisina amin' ny zavamaniry misy voniny (*Angiospermae*), araka io anarany io, nefa afaka mamokatra ranoka toa io koa ny vondron-javamaniry hafa, anisan' izany ny ampanga.

## Jereo koa

* Zavamaniry
* Lisitry ny taovan-javamaniry
# Rakotra (fambolena)

Potika hodi-kazo atao rakotra
Ny **rakotra** dia sosona akora ôrganika na tsia ampetraka eo ambonin' ny tany. Ny antony ampiasana ny rakotra dia ny mba hitazomana ny hamandoan' ny tany, hanatsarana ny fahavokarana sy ny fahasalaman' ny nofon-tany, hampihenana ny fitomboan' ny ahi-dratsy, ary hahatonga ny endriky ny faritra hanintona bebe kokoa.

Ny rakotra dia matetika, fa tsy voatery ho izany ihany, ho avy amin' ny zavamananaina. Mety ho maharitra (ohatra, lafika plastika) na vonjimaika (ohatra, hodi-kazo). Azo ampiharina amin' ny tany miboridana tsy misy zavamaniry na manodidina ny zavamaniry efa misy ny rakotra. Miditra hoazy ao anaty tany, noho ny asan' ny kankana sy ny zavamananaina hafa, ny rakotra vita amin' ny zezi-pahitra sy ny zezipako. Ampiasaina amin' ny famokarana vokatra ara-barotra sy amin' ny zaridaina ity dingana ity, ary rehefa ampiharina tsara, dia afaka manatsara ny fahavokaran' ny tany. Ahitana ny volombato sy ny hafa koa ny rakotra velona.
# Alkalôida

Ny alkalôida voalohany, môrfinina, dia dia azo tamin' ny taona 1804 tamin' ny rongony *Papaver somniferum*
Ny **alkalôida** dia akora voajanahary avy amin' ny zavamananaina, môlekiola misy atôma azôta iray farafahakeliny (matetika ao anaty tsingerina), amin' ny ankapobeny manana toetra alkalinina, ary misy fiantraikany ara-batana amin' ny olona na amin' ny biby, na dia amin' ny fatra kely aza. Noho ny fandrosoan' ny indostrian' ny fanamboaram-panafody dia nanokatra ny sehatry ny "fanafody simika" izy ireo tamin' ny faran' ny taonjato faha-19. Efa ela ny alkalôida no matetika voasokajy sy nomena anarana araka ny zavamaniry na holatra na biby nahazoana azy.

Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny zavamaniry:

* atrôpinina, avy amin' ny hoe *Atropa belladonna*
* kôkainina, avy amin' ny hoe *Erythroxylum coca* (kôka)
* nikôtinina, avy amin' ny hoe *Nicotiana tabacum* (paraky)
* berberinina, avy amin' ny hoe *Berberis vulgaris*
* sôlaninina, avy amin' ny hoe *Solanum* (oh. ovimbazaha, voatabia, sns)
* teôbrôminina, avy amin' ny hoe *Theobroma cacao* (kakaô)
* strikninina, avy amin' ny hoe *Strychnos nux-vomica*

*Psilocybe cubensis*
Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny holatra:

* psilôsinina, avy amin' ny hoe *Psilocybe*.
* psilôsibinina, avy amin' ny hoe *Psilocybe*, indrindra ny *Psilocybe cubensis*.
* penisilinina, avy amin' ny hoe *Penicillium* sy *Aspergillus*.

*Bufo bufo*
Ohatra amin' ny alkalôida mitondra anarana avy amin' ny biby:

* bofôtôksinina, avy amin' ny hoe *Bufo* (saobakaka);
* epibatidinina, avy amin' ny hoe *Epipedobates tricolor* (karazana sahona);
* serpentinina, avy amin' ny hoe *Serpentes* (bibilava);
* pomiliôtôksinina, avy amin' ny hoe *Dendrobates pumilio* na *Oophaga pumilio* (karazana sahona)
* kantaridinina, avy amin' ny hoe *Lytta vesicatoria* (karazana lalitra).
* kônôtôksinina, avy amin' ny hoe *Conus* (akoran-dranomasina).
* aplisiatôksinina, avy amin' ny hoe *Aplysia* (akoran-dranomasina).

## Jereo koa

* Komanga
* *Euphorbia tirucalli*
* *Cryptostegia madagascariensis* (lombiro)
* *Perriera madagascariensis*
* *Pervillaea venenata*
* *Cerbera*
# Tazomoka

Plasmôdiôma
Moka anôfela
Ny **tazomoka** dia areti-mifindra vokatry ny katsentsitra ao amin' ny vondron-karazana atao hoe plasmôdiôma (*Plasmodium*), miparitaka amin' ny alalan' ny kaikitry ny vavin' ny karazana moka anôfela sasany.

Olona 229 tapitrisa no marary ary 409 000 no maty tamin' ny taona 2019. Ny tazomoka no mbola aretina lehibe indrindra vokatry ny katsentsitra, izay mahazo ny zaza latsaky ny dimy taona sy ny vehivavy bevohoka indrindra. Ny 95 % amin' ny tranga dia any amin' ny firenena sivy amby roapolo, indrindra aty Afrika atsimon' i Sahara (27 % any Nizerià, 12 % any amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô, 5 % any Oganda, 4 % any Môzambika).

Ny katsentsitry ny tazomoka dia mifindra indrindra amin' ny alina, amin' ny alalan' ny kaikitry ny moka vavy ao amin' ny vondron-karazana *Anopheles*, izay mitondra ilay katsentsitra rehefa avy nanaikitra olona voan' ny tazomoka. Mamely ny selan' atin' ilay marary ny katsentsitra, avy eo mivezivezy ao amin' ny ra, mameno ny selamena ary mamotika azy ireo.

Karazan-biby mafana ra maro no tsentsefin' ny *Plasmodiidae*, izay iharan' izy ireo. Amin' ny karazana 123 fantatra ao amin' ny vondron-karazana *Plasmodium*, efatra ihany no mamely ny olombelona manokana: ny *Plasmodium falciparum* izay tompon' andraikitra amin' ny ankamaroan' ny fahafatesana, ary telo hafa izay miteraka endrika malemy kokoa sy tsy mahafaty amin' ny ankapobeny, dia ny *Plasmodium vivax*, ny *Plasmodium ovale* ary ny *Plasmodium malariae*. Ny karazana *Plasmodium knowlesi*, fahita any Azia Atsimo-Atsinanana saingy noheverina vao haingana ho katsentsitra manokan' ny rajako isan-karazany, dia fantatra ankehitriny fa misy fiantraikany amin' ny olombelona ihany koa, saingy amin' ny ankapobeny dia malefaka.

*Artemisia annua*, nampiasaina tany Sina nandritra ny 2 000 taona mahery mba hanamaivanana ny tazo.
Tamin' ny 6 Nôvambra 1880 no nahitan' ny dokotera frantsay iray, Alphonse Laveran, ny anton' io aretina io tao amin' ny hôpitaly miaramila any Constantine (Alzeria): ity dokotera ity dia nahazo ny Loka Nobel momba ny fiziôlôjia na ny fitsaboana tamin' ny taona 1907. Tamin' ny taona 1897 ny dokotera anglisy, Ronald Ross (Loka Nobel tamin' ny taona 1902) dia nanaporofo fa ny moka *Anopheles* no mpamindra ny tazomoka (hatramin' izao fotoana izao, ny rivotra maloto mivoaka avy amin' ny heniheny no noheverina ho tompon' andraikitra amin' ny fihanak' ilay aretina).

Tamin' ny 6 Ôktôbra 2021, ny Fikambanana Maneran-Tany momba ny Fahasalamana (frantsay: *Organisation Mondiale de la Santé* - OMS) dia nanoro hevitra ny hampiasana ny vaksiny iadiana amin' ny tazomoka RTS,S/AS01 (RTS,S) mahavoa ny ankizy aty amin' ny faritra atsimon' i Sahara sy any amin' ny faritra hafa ahitana fifindran' ny tazomoka *P. falciparum* antonony na mahery.

## Tazomoka eto Madagasikara

Antony fahefatra mahatonga ny fahafatesana eny amin’ny hopitaly ary mitana ny laharana faha-3 amin’ny tokony hanatonan’ny Malagasy ny tobim-pahasalamana ny tazomoka.

## Jereo koa

* Kôlerà
* Farasisa
* Angatra (aretina)
* Antibiôtika
* Gripa
* Habokana
* Voambolana momba ny fahasalamana sy ny fitsaboana

## Loharano sy fanamarihana
# World Checklist of Selected Plant Families

Ny World Checklist of Selected Plant Families (na **WCSP**) dia programa fiaraha-miasa iraisam-pirenena izay manome ny hevitra farany neverina nodinihina sy navoaka momba ny anarana siantifika ekena sy ny anarana mitovy hevitra anondroana ny fianakavian-javamaniry voafantina. Tantanan' ny Royal Botanic Gardens - Kew ity angona ity izay azo idirana amin' ny Internet, ahafahana mikaroka ny anaran' ny fianakavian-javamaniry sy ny vondron-karazan-javamaniry ary ny karazan-javamaniry. Nanomboka tamin' ny taona 2023 ny tranokalan' ny WCSP dia mitondra mankany amin' ny tranokalan' ny *Plants of the World Online*.
# Encyclopedia of Life

Soratra sy sary famantarana ny EOL
Ny **Encyclopedia of Life** (**EOL**) dia tetikasa rakipahalalana an-tserasera momba ny zavamananana iaraha-miasa, nahazo aingam-panahy avy amin' ny rafitra *Wikipedia* fa soratan' ny manampahaizana manokana. Ahitana lahatsoratra natokana ho an' ny karazan-javamananaina fantatra tsirairay ny EOL, aseho amina horonan-tsary, feo, sary, kisary, ary lahatsoratra omen' ny manam-pahaizana. Nanana tetibola voalohany 50 tapitrisa dôlara amerikana izy io, nomen' ny andrim-pikarohana dimy eo ambany fiahian' ny MacArthur Foundation.

Ahitana fampahalalana momba ny tetikasa ny tranokalan' ny EOL, sady misy fanontaniana be mpametraka (FAQ), misy vavahadin-tserasera misokatra, ary lahatsoratra santionany maro. Ampoizina fa lahatsoratra maro be no ho hita an-tserasera tamin' ny tapaky ny taona 2008.

Ity tetikasa ity dia tohanan' ny manam-pahaizana avy amin' ny ftambaran' ny Biodiversity Heritage Library, ny Field Museum, ny Harvard University, ny MacArthur Foundation, ny Marine Biology Laboratory, ny Missouri Botanical Garden, ny Sloan Foundation ary ny Smithsonian Institution.

## Jereo koa

* Integrated Taxonomic Information System

* PlantList
* Wikispecies
* World Register of Marine Species
* Catalogue of Life

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# Global Biodiversity Information Facility

Sary sy soratra famantaran' ny GBIF
Ny Global Biodiversity Information Facility (na **GBIF**) dia tetikasa siantifika iraisam-pirenena, natsangan' ny *Organisation de coopération et de développement économiques* (OCDE) ho fikambanana tamin' ny taona 2001, izay mikendry ny hanome ny fampahalalana rehetra fantatra momba ny karazan-javamananaina (angom-pandinihana na fanangonana momba ny biby ny zavamaniry, ny holatra, ny bakteria ary ny arkea). Ny fanapahan-kevitra noraisina tamin'ny fihaonambe maneran-tany momba ny fahasamihafan' ny zavamananaina tany Nagoya tamin' ny taona 2010 (Japàna) dia nanafaingana ny fampandrosoana ny GBIF.

Ny vavahadin-tserasera iraisam-pirenena GBIF, natomboka tamin' ny taona 2013, dia sehatra infôrmatika misokatra ho an' ny fitantanana angon-drakitra betsaka (*Big data*), ho an' ny fikarohana sy fifantenana angon-drakitra (*Data mining*) miaraka amin' ny finiavana hizara sy hisokatra (*Open data*); izy io dia manome fidirana an-tserasera amin' ny fijerena-fandinihana efa ho arivo tapitrisa amin' ny karazan-javamananaina miisa 1,5 tapitrisa mahery. Ireo angona ireo dia azo alaina maimaim-poana amin' ny fomba "*open access*" (aorian' ny fisoratana anarana tsy maintsy atao sy maimaim-poana).

Ny GBIF dia mpiara-miombon' antoka amin' ny *Group on Earth Observation* (na GEO). Izy io no singa momba ny fgahasamihafan' ny zavamananaina ao amin' ny fandaharan' asa mahafaobe kokoa toy ny *Global Earth Observation System of Systems* (GEOSS) na ny *Group on Earth Observation Network* (GEOBON) sady fototra amin' ny fananganana tolo-kevitra novolavolain' ny *Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services* (IPBES) (mitovy amin' ny *Intergovernmental panel on climate change* (*IPCC*) ho an' ny toetany). Noho ny fananany angona azo idirana efa ho 400 tapitrisa tamin' ny Marsa 2013, ny GBIF no vavahadin-tserasera lehibe amin' ity sehatra ity (*data.gbif.org*).

## Jereo koa

* Pl@ntNet

* The Plant List
* Plants of the World Online
* Missouri Botanical Garden

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information

* International Plant Names Index
* Tropicos

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# International Plant Names Index

Sary sy soratra famantarana ny IPNI
Ny International Plant Names Index (na **IPNI**) dia angon-drakitra an-tserasera momba ny anarana siantifikan' ny zavamaniry, izay manome fampahalalana momba ny bibliôgrafia momba ny Spermatophyta (zavamaniry misy vihy). Tanjony ny hanafoanana ny filàna miverimberina any amin' ny loharano voalohany hahazoana fampahalalana fototra momba ny bibliôgrafia momba ny anaran' ny zavamaniry. Azo idirana malalaka sady manaraka fenitra sy voamarina tsikelikely ny angona voarakitra.

Ahitana ny anaran' ny karazana sy ny vondron-karazana ary ny fianakaviana ny fanondroana ao aminy. Ho an' ny anarana vao haingana dia misy ihany koa ny anaran' ny zana-karazana. Nampanarahim-penitra ihany koa ny fanafohezana ny anaran' ny mpanoratra ary manaraka ny bokin' i Brummitt sy Powell, *Authors of Plant Names* (1992).

Ny IPNI dia fiaraha-miasa eo amin' ny fikambanana telo: ny Kew Gardens sy ny Harvard University Herbaria ary ny Australian National Herbarium. Tamin' ny voalohany dia nifototra tamin' ny fanakambanana *Index Kewensis* sy ny *Index Gray Card* ary ny *Australian Plant Name Index* (APNI) izy io.

Amin' ny famoahana anarana siantifika vaovao momba ny zavamaniry iray, ny mpanoratra dia afaka mampiditra ny angon-drakitra momba ilay anarana ao amin' ny tranokala, araka ny ohatra tian' ny *MycoBank* ho an' ny holatra sy ny an' ny *ZooBank* ho an' ny takspona zôôlôjika.

## Jereo koa

* Global Biodiversity Information Facility

* Pl@ntNet

* The Plant List
* Plants of the World Online
* Missouri Botanical Garden

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information
* Tropicos

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# National Center for Biotechnology Information

Sary sy sotrara famantarana ny National Center for Biotechnology Information
Ny **National Center for Biotechnology Information** (na **NCBI**) dia ivontoeram-pirenena any Etazonia misahana ny fampahalalana momba ny biôlôjia môlekiolera. Anisan' ny National Library of Medicine (na NLM), izay sampana ao amin' ny National Institutes of Health (na NIH), ity ivontoerana ity. Ankatoavin' ny governemantan' i Etazonia sady vatsiany vola izy io. Ao Bethesda (Maryland) no misy ny NCBI, ary naorina tamin' ny taona 1988 tamin' ny alalan' ny lalàna notohanan' ny solombavambahoaka amerikana Claude Pepper. Mametraka andiana angon-drakitra mifandraika amin' ny biôteknôlôjia sy ny biômedisinina ary loharano manan-danja ho an' ny fitaovana sy serivisy biôinfôrmatika ny NCBI. Anisan' ny angon-drakitra lehibe ao aminy ny GenBank sy ny PubMed ary ny NCBI Epigenomics database.

## Jereo koa

* Catalogue of Life
* The Plant List
* Plants of the World Online

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:

* Angon-drakitra taksinômika:
# The Plant List

The Plant List dia angon-drakitra an-tserasera momba ny karazan-javamaniry fantatra rehetra tamin' ny taona 2013, voarakitra araka ny anarany siantifika. Izy io dia vokatry ny fiaraha-miasa eo amin' ny Kew Gardens sy ny Missouri Botanical Garden, izay nanambatra ny lisitry ny zavamaniry tao amin' izy ireo sy tamin' ny hafa koa. Tsy niasa izy io nanomboka tamin' ny 2013, ary nosoloina ny World Flora Online. Ny lisitra voalohany nivoaka tamin' ny Desambra 2010 dia ahitana anarana siantifikan' ny karazan-javamaniry miisa 1 040 426, ka ny 298 900 (28,7 %) amin' ireo dia anarana ekena fa ny ambiny dia anarana manondro karazana mitovy (*synonyme*) na anarana misy olana. Izy io dia nikendry ny hanome lisitra feno ho an' ny karazan-javamaniry misy lalan-dranon-kazo (zavamaniry mamelana, kônifera, ny ampanga sy ny zavamaniry mitovitovy aminy) sy ho an' ny briôfita (volombato sy ny hepatika).

## Jereo koa

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information
* Plants of the World Online

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# Plants of the World Online

Ny Plants of the World Online na **POWO** dia angona bôtanika an-tserasera avoakan' ny Kew Gardens. Natomboka tamin' ny volana Marsa 2017 izy io, ka ny tanjona faratampony dia ny "hahafahan' ny mpampiasa miditra amin' ny fahalalana momba ny zavamaniry misy vihim-boa (*Spermatophyta*) fantatra eran' izao tontolo izao amin' ny taona 2020".

Nifantola amin' ny zavamaniry lehibe indrindra aty Afrika Trôpikaly ilay tetikasa tamin' ny voalohany, indrindra fa ny *Flora Zambesiaca* (zavamaniry ao amin' ny lemak' i Zambezi), ny zavamaniry any Afrika Andrefana trôpikaly, ary ny zavamaniry aty Afrika Atsinanana trôpikaly. Nanomboka tamin' ny taona 2023, ny tranonkala *World Checklist of Selected Plant Families* (WCSP) sy *World Checklist of Vascular Plants* (WCVP) teo aloha dia natodika any amin' ny tranokala *Plants of the World Online*.

Ity farany ity dia loharano amin' ny lafiny taksônômia ho an' ny *World Flora Online* momba ny zavamaniry misy lalan-dranon-kazo ary manome azy koa ny famaritana môrfôlôjika. Ny POWO dia noforonin' ny bôtanista Rafaël Govaerts.

## Jereo koa

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information
* The Plant List

## Rohy ivelany

Tranonkala: (en) powo.science.kew.org
# Tropicos

Ny Tropicos dia tetikasan' ny Missouri Botanical Garden, izay angon-drakitra sy tranokala, tany am-boalohany momba ny zavamaniry trôpikaly, indrindraindrindra avy amin' ny Faritra Neôtrôpikaly (Amerika Afovoany sy Amerika Atsimo), izay niitatra mandrakotra ny planeta manontolo tatỳ aoriana. Ity angon-drakitra ity, izay natomboka tamin' ny taona 1982, dia natao hojerena ao anatiny ihany, dia misokatra ho an' ny besinimaro ary azo anontaniana anyan-davitra.

Ny angon-drakitra dia misy sary sy angon-drakitra momba ny taksinômia ary fitanisana boky misy santionany amin' ny zavamamaniry maherin' ny 4,87 tapitrisa maneho anarana siantifika 1,33 tapitrisa mahery. Ankoatra izany dia misy angona avy amin' ny famoahan-dahatsoratra siantifika maherin' ny 52 600. Azo anontaniana ny angon-drakitra ny anarana siantifika na ny anarana anglisy na espaniola andavanandron' ny zavamaniry tiana ho fantatra.

## Jereo koa

* The Plant List

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information
* Plants of the World Online
* Pl@ntNet

* *Global Biodiversity Information Facility*
* Missouri Botanical Garden

* International Plant Names Index

## Rohy ivelany

* Tranonkala ôfisialy:
# World Flora Online

Ny **World Flora Online** (na **WFO**) dia angon-drakitra an-tserasera momba ny zavamaniry sady karazana raki-pahalalana. Manolotra voka-fikarohana maimaim-poana momba ny angon-drakitra voamarina ara-tsiansa momba ny karazana zavamaniry miisa 350 000 mahery izy io, anisan' izany ny lisitra fenon' ny anarana binômialy ekena, ny famaritana siantifika vavao, ny sarin' ny karazan-javamaniry voatahiry sy velona, ​​ny rohy mankany amin' ny vavahadin-tserasera hafa momba ny zavamaniry, ary ny fari-pitsinjarana sy ny satam-piarovana ny karazana tsirairay.

## Jereo koa

* The Plant List
* Plants of the World Online
* Missouri Botanical Garden
* Pl@ntNet

* Catalogue of Life
* National Center for Biotechnology Information

* International Plant Names Index
* Tropicos