Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Seoul

﻿ / ﻿

| **Seoul**

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |
| **Velarantany** | 605,52 km2 |
| **Haavo** |  |
| Isan'ny mponina | 10,011,4373 |
| Ben'ny tanàna |  |
| Firenena |  Korea Atsimo |
| Fanjakana |  |
| Faritany |  |
| Faritra |  |
| Tanàna mifanolo-bodirindrina |  |

**Seoul** no tanàna lehibe indrindra ary renivohitr'i  Korea Atsimo. Misy mponina 10.011.4373 .

Io tanàna io no toerana nanaovana ny Lalao Olimpika fahavaratra 1988
# Wayback Machine

Lôgôn' ny Wayback Machine nanomboka tamin' ny 2001.
Ny **Wayback Machine** (ara-bakiteny "milina enti-miverina any aoriana") dia tranonkala avelan' ny Internet Archive hahafahana mijery ny sarin' ireo pejin-tranonkala voatahiry. Izany sarin' ny pejy izany dia azo jerena ao anatin' ny enina hatramin' ny roa ambin'ny folo volana aorian' ny fakana sary. Tsindrio eto raha hitsidika ny tranonkala ôfisialy.
# Alatsinainy

Ny **Alatsinainy** dia andro voalohany amin' ny herinandro na andro faharoa raha manomboka amin' ny andro Alahady ny fanisana ny andro. Ho an' ny Malagasy mandala ny nentin-drazana dia andro fahadimy izy raha manomboka amin' ny Alakamisy ny herinandro.

## Fiavian' ny teny hoe *Alatsinaniny*

Ny teny malagasy hoe *Alatsinainy* na *Latsinainy* na *Tinainy* dia avy amin' ny teny arabo hoe الإثنين / *al-ithnayn* izay midika hoe "ny faharoa".

## Ny andro Alatsinainy ao amin' ny kolontsaina malagasy

### Laharan' ny Alatsinainy

Andro fahadimy tamin' ny Ntaolo, manao ny andro Alakamisy ho andro valohany, ny Alatsinainy.

### Finoana momba ny andro Alatsinainy

Andro mafy sy mainty ny Alatsinainy: andro fandevenana, tsy isantaran-javatra. Fady ny mandefa tafika Alatsinainy, fa andro mahamafy ny ady sy ny fandravana. Tsy azo atao ny misanta-draharaha na manomboka asa amin' ny andro Alatsinainy. Ny zavatra hamafisina na amboarina amin' ny trano, na ny tokantrano, ny fihavanana, dia atao amin' ny Alatsinainy.

## Jereo koa

* Talata - Alarobia - Alakamisy - Zoma - Asabotsy - Alahady

* Tetiandro
* Tetiandro malagasy

* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Talata

Ny **Talata** dia andro faharoa ao amin' ny herinandro raha ny Alatsinainy no andro voalohany, fa andro fahatelo kosa raha ny Alahady ny andro voalohany. Amin' ny Malagasy manaja ny nentin-drazana dia andro fahenina izy raha manomboka amin' ny Alakamisy ny herinandro.

## Fiforonan-teny

Ny teny malagasy hoe *Talata* na *Atalata* dia avy amin' ny teny arabo hoe الثلاثاء / *ath-thulathā’.izay midika* hoe "ny telo" na "ny fahatelo".

## Ny Talata eo amin' ny kolontsaina malagasy

### Ny finoan-drazana malagasy momba ny andro Talata

Andro natokana hivoahan' ny Andriana sy fananterana ny zavatr' andriana ny andro Talata. Io no tsara hivoahan' ny tafika fa tsy ny Alatsinainy. Tsy azo atao ny mamangy manjò amin' ny Talata.

### Ohabolana momba ny andro Talata

* *Basy tapaka talata: tsy ananan-tsininy.*

## Jereo koa

* Alatsinainy - Alarobia - Alakamisy - Zoma - Asabotsy - Alahady

* Tetiandro
* Tetiandro malagasy

* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Alarobia

Ny **Alarobia** dia andro fahatelo ao amin' ny herinandro raha ny Alatsinainy no andro voalohany, fa andro fahefatra kosa raha ny Alahady no andro voalohany. Amin' ny Malagasy mandala ny fomban-drazana dia andro fahafito izy raha manomboka amin' ny Alakamisy ny herinandro.

## Fiforonan-teny

Ny teny malagasy hoe *Alarobia* na *Larobia* dia avy amin'ny teny arabo hoe الأربعاء / *al-’arbi‘ā’* izay midika hoe "ny fahefatra".

## Ny andro Alarobia eo amin' ny kolontsaina malagasy

### Laharan' ny andro Alarobia

Andro fahafito ao amin' ny herinandro ny Alarobia teo amin' ny Ntaolo malagasy nanao ny Alakamisy ho andro voalohany.

### Finoana momba ny andro Alarobia

Andro ratsy ny Alarobia satria tsy miverina. Andro natokana amin' ny fanaovana famoizana, fandevenana, fanaovana afana, famadihan-drazana, fitomaniana ny maty, famangia-manjò, ary fialan-tsaona.

Tsy azo atao ny miainga handeha lavitra na manao zavatra tiana hanan-danja lehibe amin' ny andro Alarobia fa tsy ho tafody an-tanindrazana fa ho faty any, nefa ny fanaovana izany amin' ny andro Alarobia mifoha Alakamisy (harivan' ny Alarobia), toy ny Asabotsy mifoha Alahady, dia mety tsara. "Alarobia tsy miverina" no nilazan' ny Ntaolo malagasy ny Alarobia. Tsy mety ny manao hasoavan-jaza amin' ny andro Alarobia. Andro tsara hakana vohitra na hanaovaa kabary ny Alarobia. Ny lahim-bahona (tamba-bonin' ny vahona) no faditry ny Alarobia.

## Jereo koa

* Alatsinainy - Talata - Alakamisy - Zoma - Asabotsy - Alahady

* Tetiandro
* Tetiandro malagasy

* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Alakamisy

Ny **Alakamisy** dia andro fahefatra ao amin' ny herinandro raha ny Alatsinainy no andro voalohany fa andro fahadimy kosa raha ny Alahady no andro voalohany. Andro voalohany ny Alakamisy ho an' ny Malagasy mandala ny nentin-drazana tsy mandray ny Alatsinainy na ny Alahady ho andro voalohany amin' ny herinandro. Ny Malagasy talohan' ny fidiran' ny kolontsaina arabo sy ny kolontsaina tandrefana dia nisy nanao ny Alakamisy ho andro voalohany amin' ny herinandro.

## Fiavian' ny teny

Ny teny malagasy hoe *Alakamisy* na *Lakamisy* na *Kamisy* dia avy amin' ny teny arabo hoe الخميس / *al-khamīs* izay midika hoe "ny fahadimy".

## Kolontsaina malagasy momba ny andro Alakamisy

### Laharan' ny Alakamisy

Alakamisy no andro voalohany teo amin' ny Ntaolo malagasy; andron' Andriana, fisantarana ny zavatr' Andriana; andro fidin' ny Andriana hisehoana amin' ny vahoaka.

### Ny andro Alakamisy ao amin' ny finoan-drazana malagasy

#### Andro tsara

Andro tsara ny Alakamisy: ny zavatra irina hisy soa mitontohitra no atao, alaina na santarina Alakamisy. Andro tsara ny Alakamisy fa manantena hisy. Andro fivoahan' ny Andriana sy fisantarana ny zavatr' Andriana, fisantaran-trano, fampakaram-bady, fiakaran' ny tafika sady fivoahany.

#### Andro ratsy

Andro ratsy ihany koa ny Alakamisy: mampisy loza. Ohatra: fady ny mandevina Alakamisy fa miandry Zoma, mbamin' ny miala saona, ny mamangy malahelo. Ny akorandriaka no faditry ny andro Alakamisy.

### Ohabolana momba ny andro Alakamisy

* *Ny Alakamisy an' Andriamanelo, ary ny Zoma an' Andriamananitany; ataoko fanjakana arindra.*
* *Ny maty no tsy alevina alakamisy sy alahady, ny velona no tandrovina.*

## Jereo koa

* Alatsinainy - Talata - Alarobia - Zoma - Asabotsy - Alahady
* Tetiandro
* Tetiandro malagasy

* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Asabotsy

Ny **Asabotsy** na **Sabotsy** dia andro fahenina ao amin' ny herinandro manomboka amin' ny andro Alatsinainy, fa andro fahafito kosa ao amin' ny herinandro manomboka amin' ny andro Alahady. Amin' ny Malagasy mandala ny nentin-drazana dia andro fahatelo izy raha manomboka amin' ny Alakamisy ny herinandro.

## Fiforonan-teny

Ny teny malagasy hoe *Asabotsy* na *Sabotsy* dia avy amin' ny teny arabo hoe السبت / *as-sabt* izay avy amin' ny teny hebreo hoe שָׁבַת / *shabbat* na avy amin' ny teny hebreo hoe *shabbos* izay samy manondro ny andro Asabotsy sady midika hoe "andro fitsaharana" na "andro fialan-tsasatra" (jereo: Sabata).

## Ny andro Asabotsy eo amin' ny kolontsaina malagasy

### Laharan' ny Asabotsy ao amin' ny herinandro

Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro fahatelo ny Asabotsy raha manomboka amin' ny Alakamisy ny herinandro.

### Ny finoana momba ny andro Asabotsy

Andro mibontsina ny Asabotsy ka fitomaniana ny maty sady fanaovana ny famoizana sy afana.

Ny Asabotsy mifoha Alahady (izany hoe Asabotsy alina), toy ny Alarobia mifoha Alakamisy, dia natao ho fotoana tsara fanaovan-javatra lehibe: raha mandeha hivahiny lavitra dia kendrena ny hahatongavana Asabotsy alina, ka ny marain' ny Alahady no manao izay tokony hatao ao amin' ilay toerana aleha.

### Ohabolana momba ny Asabotsy

* *Zoma tsy hendry, ka Asabotsy vao fiharatra.*

## Jereo koa

* Alatsinainy - Talata - Alarobia - Alakamisy - Zoma - Alahady
* Sabata
* Sabata jiosy
* Sabata kristiana

* Tetiandro
* Tetiandro malagasy

* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Alahady

Ny **Alahady** dia andro fahafito ao amin' ny herinandro raha ny Alatsinainy no atao andro voalohany fa andro voalohany kosa izy raha ny Alatsinainy no atao andro faharoa. Andro fahefatra izy ho an' ny herinandro manomboka amin' ny Alakamisy.

## Ny Alahady eo amin' ny kolontsaina malagasy

### Fiforonan-teny

Ny teny malagasy hoe *Alahady na Lahady* dia avy amin' ny teny arabo hoe الأحد / *al-aḥad* izay midika hoe "ny voalohany".

### Laharan' ny Alahady ao amin' ny herinandro

Andro fahefatra ny andro Alahady ao amin' ny herinandro manomboka amin' ny Alakamisy.

### Ny finoana momba ny Alahady

Andro mahery ny andro Alahady, noho izany dia tsy mety ny manao fandevenana, raha tsy folanandro.

## Ny Alahady ao amin' ny kolontsaina niharan' ny kristianisma

### Fiforonan-teny

Ny anarany amin' ny fiteny eorôpeana maro (ohatra, frantsay: *dimanche,* italiana: *domenica,* espaniôla: *domingo*) dia avy amin' ny andian-teny latina hoe *Dies Dominicus,* izay midika hoe "andron' ny Tompo". Amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny alemàna anefa ity andro ity dia atao hoe *Sunday* sy *Sonntag* izay fandikana ny andian-teny latina hoe *Dies Solis* izay midika hoe "Andron’ ny Masoandro".

### Ny fanoloana ny Sabata ho Alahady

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-2 taor. J.K. dia nasolo ny Sabata ny Alahady tao amin' ny fiangonana kristiana ary nankalazaina ho fahatsiarovana ny nitsanganan' i Jesoa Kristy tamin' ny maty sy ny fidinan' ny Fanahy Masina tamin' ny Apôstôly. Ny emperora Kônstantino I no nanokana ny andro Alahady tamin' ny taona 321 ho andro fitsaharana, fialan-tsasatra, natao manokana hanompoana an' Andriamanitra. Tamin' izany dia noraràna tsy hatao amin' ny andro Alahady ny asam-pitsarana sy ny asa tanana.

Tamin' ny fiantombohan' ny taonjato faha-5 dia nanomboka nametraka fitsipika momba ny asa atao amin' ny Alahady ny mpitondra fivavahana sy ny mpitondra fanjakana.

## Jereo koa

* Alatsinainy - Talata - Alarobia - Alakamisy - Zoma - Asabotsy
* Sabata
* Andron' ny Tompo

* Tetiandro
* Tetiandro malagasy
* Tetiandro gregôriana: Janoary, Febroary, Marsa, Avrily, Mey, Jona, Jolay, Aogositra, Septambra, Ôktôbra, Nôvambra, Desambra.

## Loharano sy fanamarihana
# Ora

Famantaranora mampiasa aloka
Ny **ora** dia ventim-pandrefesam-potoana lehibebe ihany, izay maharitra 60 minitra (60 mn) na 3 600 segondra (3 600 s). Misy 24 ora ny ao anatin' ny andro iray. Ankehitriny dia amin' ny misasakalina no misy ny ora 0 na 24 ora, ary amin' ny mitataovovonana no misy ny amin' ny 12 ora.

Amin' ny teny malagasy dia ampiasaina koa ny teny hoe "**adim-pamantaranandro**" na "**adiny**" na mba hilazana ny ora. Ohatra: fiteny ny hoe "adiny iray", "adiny roa" sns (izay azo soloana ny hoe "ora iray", "ora roa", sns); fiteny koa ny hoe "antsasak' adiny" izay sarotra soloana amin' ny hoe "antsasak' ora".

## Jereo koa

* Segondra
* Minitra
* Ora
* Andro
* Volana
* Taona
* Universal Time Coordinate
* Fotoana
# Segondra

1 minitra = 60 segondra
Ny **segondra** (eva SI: **s**), hafohezina amin' ny hoe s. na seg. tsindraindray, dia anaran-tsingam-potaona ary izy no ampiasain' ny SI (système internationa) rehefa mandrefy ny fotoana. Azo refesina izy amin' ny famataranandro. Misy 60 segondra ny iray minitra ary misy 3 600 segondra ny iray ora.

Fitepon-tsegondra
Singam-potoanan' ny andro ny segondra. Ny segondra iray dia 1/86 400 andro (satria 1/24×60×60). Fa tamin' ny taonjato faha 19-20, ny fandinihana ara-kainkintana dia milaza fa mihalava ny salan' ny segondra, ary noho izany, tsy natao ho tsiahin' ny singam-potoana intsony ny fihodinan' ny Tany. Amin' ny famataranandro atômika, azo atao ny mamaritra ny segondra amin' ny alalan' ny fototoetran' ny natiora.

Mbola azo zaraina 60 ny iray segondra mba hahazoana ny atao hoe tiersa, ka ny iray tiersa dia iray ampahenimpolon' ny segondra. Indreto koa ny fizaràna hafa: milisegôndra, mikrôsegondra, nanôsegondra, pikôsegondra, femtôsegondra, ary atôsegondra.

## Jereo koa

**Ventim-potoana Fotoana
* Ora
* Minitra
* Segondra
* Milisegôndra
* Mikrôsegondra
* Nanôsegondra
* Pikôsegondra
* Femtôsegondra
* Atôsegondra

## Rohy ivelany

**Miteny anglisy National Physical Laboratory: *Trapped ion optical frequency standards* Archived Febroary 14, 2009 at the Wayback Machine
* *High-accuracy strontium ion optical clock*; National Physical Laboratory (2005)
* National Research Council of Canada: *Optical frequency standard based on a single trapped ion* Archived Martsa 14, 2008 at the Wayback Machine
* NIST: *Definition of the second*; notice the cesium atom must be in its ground state at 0 K
* Official BIPM definition of the second
* Seconds and leap seconds by the USNO Archived Jiona 11, 2012 at the Wayback Machine\* The leap second: its history and possible future
* *What is a Cesium atom clock?* Archived Febroary 20, 2009 at the Wayback Machine
# Minitra (fotoana)

60 segondra = 1 minitra
Ny **minitra** dia ventim-pandrefesam-potoana mitovy faharetana amin' ny 60 segondra na 1/60 ora. Izany hoe ny iray minitra dia misy 60 segondra ary ny iray ora dia misy 60 minitra.

## Jereo koa

* Segondra
* Minitra
* Ora
* Andro
* Volana
* Taona
# Alina (fotoana)

Ny **alina** dia ny fotoana eo anelanelan'ny filentehana sy fiposahan'ny masoandro, izany ho maizina kokoa na tenteraka amin'io fotoana io satria tsy hita ny masoandro. Manomboka ao amin'ny mody masoandro izany ka miafara ao amin'ny mangirandratsy.
# Masoandro

Tapa-masoandro
Ny **Masoandro** (marika: ) dia kintana eo anivon'ny rafi-planeta misy ny Tany atao ho Rafi-planetan'ny Masoandro. Ny savaivony dia mirefy 1 392 000 km eo ho eo (in-109-n'ny savaivon'ny Tany). 99.86%-n'ny lanjan'ny Rafi-planetan'ny masoandro ny lanjan'ny masoandro, ao ny asteroida, ny komety ary ny fajiry. Ny masoandro dia voaorin'ny hidirozenina (73%), helioma (26%) ary ny 3% sisany dia zavatra toy ny okzizenina, ny argôna, ny neôna, ny vy sy karbônina.

Eny an-danitra, fotsy ny lokon'ny masoandro, mety mivadika mavomavo koa ny masoandro noho ny habaka. Ny sokajin'ny masoandro dia G2V, tenenina tsotra hoe kintana mavo noho ny sandrahany mavo-maintso eo amin'ny ilotro. Ny 52 dia manondro ny hafanana eo amin'ny velaran'ny masoandro: 5,780 K (5,510°C.) ny V (isa romana midika "dimy") dia kintana manome ny hazavany amin'ny alalan'ny fitsonika niokleary mampiasa hidirôzenina (manatsonika hidirôzenina mba hivadika helioma). Tahaka ny 85%-n'ny kintana misy ao amin'ny galaksia ny masoandro (ny 15% mijanona dia kintana kely dia kely na kintana vaventy. Ny fehibory mafanan'ny masoandro dia mivelatra lalandava hatrany amin'ny 100 UA (fr. Unité astronomique) any ho any. Ny bola anelan-kintana (fr. "interstellaire") na heliosfera, dia rafitra ngeza indrindra ato amin'ny Rafi-planetan'ny masoandro.

## Jereo koa

* kintana
* fajiry

### Rohy ivelany

#### Miteny anglisy

* Nasa SOHO (Solar & Heliospheric Observatory) satellite
* National Solar Observatory Archived Aprily 8, 2014 at the Wayback Machine
* Astronomy Cast: The Sun
* A collection of spectacular images of the sun from various institutions (The Boston Globe)
* Satellite observations of solar luminosity Archived Jiona 11, 2017 at the Wayback Machine
* Sun|Trek, an educational website about the Sun
* The Swedish 1-meter Solar Telescope, SST Archived Mey 18, 2005 at the Wayback Machine
* An animated explanation of the structure of the Sun Archived Aogositra 10, 2011 at the Wayback Machine (University of Glamorgan)
* The Futur of our sun