# Firenena

Ny **firenena** dia isan'ny endriky ny fikambanana ara-pôlitika sy ara-dalànan'ny fiarahamonina, izany hoe fikambanan' ny olom-pirenena. Manana tany ny firenena, ao anatin'io tany io no misy ny fifehezany sy ny fahafahany. Ambony sy masi-mandidy amin'ny mponina ao aminy, ohatra, izy.

Misy karazany maro amin’ny firenena arakaraka ny rafitra ara-politika, ara-toekarena, ary ara-jeografika. Ireto ambany ireto dia famintinana ireo karazana firenena araka ireo fizarana lehibe ireo:

### Araka ny Rafitra Politika

Firenena Repoblikana:

Ny fahefana dia avy amin’ny vahoaka, ary soloin’olom-boafidy (filoham-pirenena, solombavambahoaka).

Ohatra: Frantsa, Etazonia, Madagasikara.

Firenena Totaliteranina

Ny fahefana rehetra dia eo am-pelatanan’ny fitondrana tokana, tsy misy demokrasia marina.

Ohatra: Korea Avaratra.

Firenena Mpanjaka

Misy karazany roa:

Mpanjaka tena manana fahefana (toy ny any Arabia Saodita).

Mpanjaka voafetra amin’ny andraikitra ara-panjakana (toy ny any Angletera, Japon).

### Araka ny Toekarena

Firenena Mivelatra (Indostrialy)

Manana toekarena matanjaka sy teknolojia mandroso.

Ohatra: Alemaina, Etazonia, Japon.

Firenena Mbola Ampandrosoina

Miankina amin’ny harena voajanahary sy fambolena ny toekarena.

Mbola ambany ny fari-piainana.

Ohatra: Madagasikara, Mali, Nepal.

Firenena Mitombo Indostrialy

Eo anelanelan’ny fivoarana sy ny fampandrosoana ara-indostria.

Ohatra: India, Brezila, Indonezia.

Araka ny Firafitra Anatiny

Firenena Unitaire (tokana)

Ny fahefana dia miorina amin’ny fitondrana foibe, manapaka ho an’ny faritra rehetra.

Ohatra: Madagasikara, Japon.

Firenena Federaly

Mizara fahefana amin’ny faritra na fanjakana kely anatiny.

Ohatra: Etazonia, Alemaina, India

Araka ny Jeografia

Firenena Nosy

Mipetraka amin’ny nosy iray na maromaro.

Ohatra: Madagasikara, Japon, Filipina.

Firenena Antanin-kafa (Continental)

Miorina amin’ny kaontinanta.

Ohatra: Frantsa, Nizeria, Shina.

### Araka ny Fampandrosoana Sosialy sy Politika

Firenena Demokratika

Vahoaka no mifidy mpitondra, misy fahalalahana maneho hevitra.

Ohatra: Norvezy, Kanada.

Firenena Tena Miankina

Miantehitra amin’ny fanampiana avy any ivelany.

Ohatra: Firenena maro ao Afrika sy Azia Atsimo.

### Ireo fepetra Maha-Firenena

Ny "maha-firenena" dia tsy avy amin’ny anarana na fanekena fotsiny, fa misy fepetra sy toetra manokana (critères) izay mamaritra ny maha-firenena ara-dalàna sy iraisam-pirenena. Ireo critères ireo dia miorina amin’ny fepetra napetraky ny lalàna iraisam-pirenena, indrindra amin’ny fifanekena Montevideo (Convention de Montevideo – 1933).

###### Vahoaka maharitra (population permanente)

Mila manana mponina na vahoaka mipetraka sy monina amin’ny fomba maharitra ny firenena iray.

Tsy voatery ho maro an’isa, fa ilaina ny faharetan’ny fipetrahana.

Ohatra: Na dia firenena kely toy ny San Marino aza dia heverina ho firenena satria manana vahoaka mipetraka maharitra.

###### Fitondrana mahaleo tena (gouvernement effectif)

Tokony hanana fitondrana miasa sy mahafehy ny vahoaka sy ny faritany ao aminy.

Izany fitondrana izany no misolo tena ny firenena eo amin’ny sehatra iraisam-pirenena.

Ohatra: Raha tsy misy fitondrana mandray fanapahan-kevitra, dia sarotra ny miantso firenena ara-dalàna.

###### Faritany voafaritra mazava

Tokony hanana faritany mazava sy voafaritry ny sisin-tany ny firenena iray.

Mety hisy ady amin'ny sisintany amin’ny firenena hafa, saingy mbola azo ekena izany raha misy faritra mifehy sy iasany.

Ohatra: Israel sy Palestina samy manana olana amin’ny sisintany, nefa samy mitaky maha-firenena

###### Fahaizana miditra amin’ny fifandraisana amin’ny firenena hafa (capacité d’entrer en relation avec d'autres États)

Tokony hanana fahaizana ara-diplomatika sy afaka manaiky na mandà fifanarahana amin’ny firenena hafa.

Midika izany fa afaka misolo tena azy amin'ny sehatra iraisam-pirenena izy.

Ohatra: Manana masoivoho any ivelany, mandray solontena iraisam-pirenena, sns.

Fepetra Fanampiny (tsy ofisialy fa manampy)

Fanekena iraisam-pirenena: Na dia tsy takiana ofisialy aza, dia manamora ny maha-firenena raha ekena sy ankatoavin’ny firenena hafa (ohatra: fidirana amin’ny Firenena Mikambana).

Fizakana fahaleovantena (indépendance): Tsy tokony ho eo ambany fifehezan’ny firenena hafa.

Zon'ny firenena: Manana zo hisafidy ny lalàna, hisitraka fiandrianam-pirenena, ary hanao fifanarahana iraisam-pirenena.

##### Famintinana

Critère Hevitra Fototra

Vahoaka Maharitra Olona mipetraka amin’ny faritany

Faritany Voafaritra Sisintany na tany iasany

Fitondrana Mahaleo tena Governemanta miasa sy manapaka

Fifandraisana Amin’ny Hafa Fahaizana manao diplomatika

## Pejy hafa ny Firenena

* Lisitry ny firenena
* Firenena ao Afrika
* Firenena ao Eorôpa
* Firenena ao Azia
* Firenena ao Amerika
* Firenena ao Ôseania