# जर्मन भाषा

| जर्मन German |
| --- |
| **डेयुच** |
| उच्चारण: | [dɔʏtʃ] |
| बाजल जाइवाला  स्थान: | आरम्भिक युरोपक जर्मन भाषीसभ आ विश्वव्यापी रूपसँ जर्मन भाषी सङ्घसभ |
| आरम्भ: | २०१४ |
| मातृभाषी: | ९० मिलियन (2010) सँ ९५ मिलियन |
| भाषा परिवार: | हिन्द-युरोपेली
* जर्मनीक
	+ पश्चिम जर्मनीक
		- उच्च जर्मन
			* **जर्मन German**
 |
| लिपि | ल्याटिन (जर्मन व्यञ्जन) जर्मन ब्रेल लिपि |
| आधिकारिक अवस्था |
| आधिकारिक भाषा |
६ राष्ट्रसभ
 Austria  Belgium  Germany आकृति:Country data Liechtenstein आकृति:Country data Luxembourg  Switzerland

३ आधारित
 South Tyrol (Italy)  31 communes in Poland  9 municipalities in Brazil
 |
| अल्पसङ्ख्यक भाषाक रुपमे मान्यता |
१३ राष्ट्र (अल्प/सांस्कृतिक/राष्ट्रिय भाषा)
  Brazil (Espírito Santo, Rio Grande do Sul & Santa Catarina)  Bosnia and Herzegovina  Czech Republic  Denmark  Hungary  Italy (Friuli-Venezia Giulia, Trentino, Piedmont & Valle d'Aosta)  Kazakhstan  Namibia  Poland आकृति:Country data Romania  Russia (Azovo German National District, German National District)  Slovakia  Ukraine
 |
| नियन्त्रण कर्ता | *कोनो आधिकारिक नियम नै*
जर्मनी भाषा परिषद). |
| भाषा कोड: |
| आइएसओ ६३९-१ | de |
| आइएसओ ६३९-२ | ger (B) deu (T) |
| आइएसओ ६३९-३ | – |
|
  (सह-)आधिकारिक आ मुख्य भाषा
  सह-आधिकारिक, मुदा मुख्य भाषा नै
  अल्प आधिकारिक/सांस्कतिक भाषा
  अल्प-आधिकारिक भाषा नै
 |
|

|
|  |

 |

**जर्मन भाषा** (जर्मन: *Deutsch*, **डेउच**) सङ्ख्याक अनुसार युरोपक सभसँ अधिक बाजल जाइवाला भाषा छी । ई जर्मनी, स्विट्जरल्यान्ड आ अस्ट्रियाक मुख्य- आ राजभाषा छी । ई रोमन लिपिमे लिखल जाइत अछि (अतिरिक्त चिन्हसभक संग) । ई भारोपेली भाषा परिवारमे जर्मनीक शाखामे आबैत अछि । अङ्ग्रेजीसँ एकर नजदिकी सम्बन्ध अछि । मुदा रोमन लिपिक अक्षरसभक एकर ध्वनिसभक संग मेल अङ्ग्रेजीसँ बढिया अछि । आधुनिक मानकीकृत जर्मन कs **उच्च जर्मन** कहैत अछि ।

जर्मन भाषा भारोपीय परिवारक जर्मेनिक वर्गक भाषा, सामान्यत: उच्च जर्मनक ओ रूप छी जे जर्मनीमे सरकारी, शिक्षा, प्रेस इत्यादीक माध्यम अछि । ई अस्ट्रियामे सेहो बाजल जाइत अछि । एकर उच्चारण १८९८ ई. कs एक कमीशन द्वारा निश्चित अछि । लिपि, फ्रेन्च आ अङ्ग्रेजीसँ मिलैत-जुलैत अछि । वर्तमान जर्मनक शब्दादिमे अघात भेला पर काकल्यस्पर्श अछि । तान (टोन) अङ्ग्रेजी जका होइत अछि । उच्चारण अधिक सशक्त एवं शब्दक्रम अधिक निश्चित अछि । दार्शनिक एवं वैज्ञानिक शब्दावलीसँ परिपूर्ण अछि । शब्दराशि अनेक स्रोतसभसँ लेल गेल अछि ।

**उच्च जर्मन**, केन्द्र, उत्तर आ दक्षिणमे बाजल जाइ वला अपन पश्चिमी शाखा (लो जर्मन-फ्रिजियन, अङ्ग्रेजी)सँ लगभग छठम शताब्दीमे अलग होबs लागल छल । भाषाक दृष्टि सँ "प्राचीन हाई जर्मन" (७५०-१०५०), "मध्य हाई जर्मन" (१३५० ई. धरि), "आधुनि हाई जर्मन" (१२०० ई. कs कालखण्डसँ एखन धरि) तीन विकास चरण अछि । उच्च जर्मनक प्रमुख बोलिमे यिडिश, श्विज्टुन्श, आधुनिक प्रशन स्विस या उच्च अलेमैनिक, फ्रन्कोनियन (पूर्वी आ दक्षिणी), टिपृअरियन तथा साइलेसियन इत्यादी अछि ।

## स्वन-विज्ञान

*मुख्य लेख : मानक जर्मन स्वनिमविज्ञान*
## जर्मन साहित्य

मुख्य लेख : जर्मन भाषाक साहित्य*'*

| योहान वुल्फगाङ्ग फान गेटे (१७४९–१८३२) | फ्रेडरिक शिलर (१७५९–१८०५) | ब्रोदर ग्रिम्म (१७८५–१८६३) | थामस मान (१८७५–१९५५) | फ्रेडरिक शिलर (१८७७–१९६२) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

## संस्थासभ

जर्मन भाषाक प्रयोग आ पठन-पाठन कs बढ़ाबs वला बहुतो संस्थान अछि । एहिमे सँ प्रमुख अछि-

* गेटे संस्थान (Goethe Institute)

* **Verein Deutsche Sprache** -- एकर स्थापना १९९७ में भेल छल । जर्मन भाषाक प्रचार-प्रसारक समर्थक अछि । विश्वक सबसँ पैग भाषा सङ्घ छी ।

* **Deutsche Welle** -- जर्मन राज्य प्रसारक (ब्राडकास्टर)। बीबीसीक तुल्य। जर्मन भाषा आ विश्वक अन्य ३० भाषासभमे (हिन्दी सहित) रेडियो आ टीवीक प्रसारण करैत अछि ।

## मैथिली-जर्मन बोलचालक वाक्य

| जर्मन वाक्य | मैथिली वाक्य |
| --- | --- |
| ja | हँ |
| nein | नै |
| bitte | कृपया (एकरा करी) |
| danke. | धन्यवाद |
| Bitte schön. | स्वागतम् |
| Kein problem. | कोनो समस्या नै अछि । |
| Entschuldigung! | क्षमा करी । |
| natürlich | वास्तवमे (of course) |
| richtig | सही |
| Vielen Dank. | अहाँक बहुत बहुत धन्यवाद |
| Nein, danke. | नै, धन्यवाद। |
| Es tut mir leid. | हम दुखी छी । |
| Verzeihen Sie. | क्षमा करी । |
| हिन्दी वाक्य | जर्मन वाक्य |
| हम थकि गेल छी । | **Ich bin müde.** |
| हमरा एकटा नौकरीक जरूरी अछि । | **Ich brauche einen Job.** |
| हम खाइलs चाहैत छी । | **Ich will essen.** |
| हमरा नीन्द आबि रहल अछि । | **Ich bin schläfrig.** |
| हमरा खेबाक जरूरी अछि । | **Ich brauche etwas zu essen.** |
| हम आराम चाहैत छी । | **Ich möchte mich ausruhen.** |
| हमरा भूख लागल अछि । | **Ich bin hungrig./ Ich habe Hunger.** |
| हमरा आराम केनाए जरुरी अछि । | **Ich muss mich ausruhen.** |
| हमरा छोड़िक लेल चाहैत छै । | **Ich will abreisen.** |
| हमरा ठण्डा लागि रहल अछि । | **Mir ist kalt.** |
| हमरा अध्ययन केनाए आवश्यकता अछि । | **Ich muss studieren.** |
| हम जाइक लेल चाहैत छी । | **Ich will gehen.** |
| हमरा गर्मी लागि रहल अछि । | **Mir ist heiß.** |
| हमरा खत्म करsक जरूरी अछि । | **Ich muss aufhören.** |
| हम सुतैक लेल चाहैत छी । | **Ich will schlafen.** |

## किछ सर्वाधिक प्रयुक्त जर्मन शब्द

## एहो सभ देखी

* अस्ट्रियन साहित्य
* गेटे संस्थान (Goethe Institute)

## बाह्य जडीसभ

* हिन्दी --> जर्मन शब्दकोश
* जर्मन --> हिन्दी शब्दकोश
* हिन्दी-जर्मन शब्दकोष
* हिन्दी-जर्मन शब्दावली
* हिन्दी माध्यम से जर्मन भाषा सीखें सङ्ग्रहित २०११-०८-२३ वेब्याक मेसिन
* जर्मन भाषा सीखें (DW)
* The Goethe Institute: German Government sponsored organisation for the promotion of the German language and culture.
* Free German Language Course सङ्ग्रहित २०१३-०२-१७ वेब्याक मेसिन
* Deutsche Welle German courses सङ्ग्रहित २०१४-०४-१२ वेब्याक मेसिन
* German Pronouns: Nominative Case, German Pronouns: Accusative Case
* Free Online German Lessons
* The Leo Dictionaries: A German language portal featuring German-English, German-French, German-Spanish, German-Italian and German-Chinese dictionaries, with forums and a search function
* Online German Course सङ्ग्रहित २०१९-०३-३० वेब्याक मेसिन: A free online German course for absolute beginners.

आकृति:भूगोल-आधार

## सन्दर्भ सामग्रीसभ