# Uni Èropa

**Uni Èropa** (èsingkat **UE**) iyâ arèya organisasi antarpamarènta bân supranasional sè anggotana naghârâ-naghârâ Èropa. Sajjhâ' 31 Jânuari 2020, Uni Èropa anḍi' angghuta 27 naghârâ. Persatuan rèya èbangon atas nyama kasebbhut è bâbâna Parjhânjhiyân Uni Èropa (sè lebbi èkennal kalabân Perjanjian Maastricht) è 1992. Nangèng, bânnya' aspèk ḍari Uni Èropa timbul sabellunna tangghâl kasebbhut lèbât organisasi sabellunna, iyâ arèya abâli ka taon 1950-an.

Organisasi internasional rèya alako lèbât gabungan sistem supranasional bân antarpamarènta. È pan-bârâmpan bidang, keputusan-keputusan ètettepaghi lèbât musyawarah bân mufakat è antara naghârâ-naghârâ anggota, bân è bidang-bidang laènna lembaga-lembaga organ sè sifatdeh supranasional ajhâlânnaghi tanggung jawabbeh ta' parlo persetujuan angghuta-angghutana. Lembaga organ penting è ḍâlem Uni Èropa iyâ arèya Komisi Èropa, Dèwan Uni Èropa, Dèwan Èropa, Mahkamah Èropa, bân Bank Sèntral Èropa. È samping rèya, bâḍâ pula Parlemen Èropa sè anggota-anggotana èpèlè langsung bi' warga naghârâ anggotana.

Neng tangghâl 12 Oktober 2012, Uni Èropa ètettepaghi mènangka se narèma Penghargaan Perdamaian Nobel taon 2012.

## Sajhârâ

Penyatuan naghârâ-naghârâ è Èropa la èmolaè sabellunna terbentuk naghârâ-naghârâ modern. Percobaanna la ekalako pan-bârâmpan kalè ḍâlem sajhárâ Èropa lèbât pemaksaan. Bhângsa Kelt ngawwâlli usaha kasebbut ra-kèra tello' èbu taon sè la lampau bân berhasil mendominasi wilayah Èropa. Kantos, wilayah kekuasaan bhângsa Kelt è Èropa ètakluk aghi bân èparènta'aghi bi' Kekaisaran Roma kalabân musataghi pamarènta'an è Mediterania. Dâlem bâkto ratosân taon, Karolus Agung ḍari Kerajaan Franka abangun Kekaisaran Romawi Suci bân nyatuaghi wilayah sè luas è bâbâna administrasi sè longgar. Kekuasa'anna tahan selama pan-bârâmpan ratos taon. Kantos è periode taon 1800-an, mabâḍâ' penyatuan Èropa bi' Napolèon Bonaparte tapè ghun bertahan è ḍâlem bâkto sè singkat. Hal sè paḍâ kadhâddhiyân neng penaklukan Èropa bi' Jèrman Nazi neng taon 1940-an.

Polana kolèksi bhâsa Èropa bân bhudhâjâ percobaan penyatuan rèya biasana alibataghi pendudukan ḍari naghârâ-naghârâ sè ta' bersedia saèngghâ nyipta'aghi ketidakstabilân. Sala sèttong percobaan penyatuan secara damai lèbât kerja sama bân persamaan angghuta èkaghâbây bi' pasifis Victor Hugo neng 1851. Samarèna Perrang Dhunnya I bân Perrang Dhunnya II, pangaterro kaangghuy mendirikan Uni Èropa sajhân meningkat polana bâḍâna dorongan kaangghuy abangun polè Èropa bân maèlangaghi kemungkinan perrang laènna. Oleh sabâb jarèya, èbentuk *European Coal and Steel Community* oleh Jèrman, Prancis, Italia, bân naghârâ-naghârâ Benelux. Hal rèya kadhâddhiyân bi' Perjanjian Paris (1951) sè ètandatanganè neng April 1951 bân emolaè è Juli 1952.

Samarèna jarèyâ, terbentuk jughân *European Economic Community* sè èbangun bi' Perjanjian Roma neng 1957 bân è implementasikan neng 1 Jânuwari 1958. Kantos, komunitas kasebbhut aobe dhâddhi Masyarakat Èropa sè aropa 'pilar pertama' ḍari Uni Èropa. Uni Èropa la ber-evolusi ḍari sebuah badan pardhâghângan dhâddhi sebuah kerja sama èkonomi bân politik.

### Asal Mola

Samarèna Perrang Dhunnya I, otabâ tepatnya neng Perrang Dhunnya II organisasi rèya ngaollè internasionalisme kalabân pembentughân Sistem Bretton Woods neng taon 1944, Perserikatan Bhângsa-Bhângsa neng taon 1945 bân Uni Prancis (1946Templat:Non breaking en dash1958), sè tarakhèr ngara'aghi dèkolonisasi kalabân kemungkinan ngintegrasi'aghi kolonina ka ḍâlem komunitas Èropa. Ḍâlem hal kasebbhut èkatèla Integrasi Èropa selama perrang, mènangka penangkal nasionalisme èkstrèm sè la ngancorraghi sabâgiyân benua è dhunnya.

Manifèsto penjara Ventotene taon 1941 bi' Altiero Spinelli nyebarraghi integrasi Èropa lèbât Perlawanan Italia bân samarèna taon 1943 lèbât Geraghân Federalis Èropa. Kantos Winston Churchill èyolok neng taon 1943 kaangghuy "Dèwan Èropa" pasca-perrang kantos neng tangghâl 19 Sèptèmber 1946 è Universitas Zürich, secara kebetulan abâreng kalabân Kongrès Hertenstein ḍari Persatuan Fèderalis Èropa, kaangghuy Èropa Amèrika. Richard von Coudenhove-Kalergi, sè berhasil adiri aghi organisasi palèng towa kaangghuy integrasi Èropa, Uni Paneropa Uni Parlemen Èropa (EPU) selama pèriode antar perrang, sè èbangun neng bulân Juni 1947.

Menjelang akhèr Perrang Dhunnya II, Tello' Kekowadhân Sekutu abahas Konferènsi Teheran bân Konferensi Moskow 1943 tentang rencana kaangghuy a bentuk lembaga areng-bâreng. Hal rèya nyebabaghi keputusan è Konferensi Yalta neng taon 1944 kaangghuy mamasok aghi Prancis mènangka Kekuadhân sekutu Keempa' bân a bentuk Komisi Penasèhat Èropa, sè jhughân kantos èghântè bi' Dèwan Menteri Lowar Negeri bân Dèwan Kendali Sekutu, nyosol panyerahan Jèrman bân Perjanjian Potsdam neng taon 1945.

## Sombher