Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Angka Romawi

Angka romawi panèka sistem notasi angka kuno sè asalla dâri Kekaisaran Romawi, ngangghuy huruf Latin kaangghuy ngajhâri nilai angka tertentu. Huruf akadhi I, V, X, L, C, D, bân M èngghi panèka angka 1, 5, 10, 50, 100, 500, bân 1000. Sistem panèka awalna èghunaaghi kaangghuy tujuan administrasi, perdagangan, catatan sejarah, bân pengembangan infrastruktur, è antarana è prasasti, monumen, bân dokumen resmi. Maske asalla dâri jaman kona, angka Romawi pagghun aropaaghi simbol warisan budaya bân sejarah peradaban Romawi.

Sampè' satèya, angka romawi ghi' èghunaaghi è bânnya' konteks formal bân dekoratif. Contona, nomer bab è dâlem buku, urutan rato otabâ paus, jam ghèddhung klasik, bân dokumen resmi akadhi undang-undang otabâ perjanjian. Pangangghuy sistem panèka negghâ'aghi tatanan, formalitas, bân estetika, sambi jhughân abâdâhaghi parengeddan dâ' jhâjhârbâ'ân jhâjhârbâ'ân peradaban Romawi dâlem perkembangan sistem penomoran sè ampon èpangaro è sabâbhân dunnyah modern.

## Simbol Dasar

Sistem Angka Romawi èbângun dâri pettong huruf poko', sè bhân-sabbhânna èwakili nilai dasar: I ghâbây 1, V ghâbây 5, X ghâbây 10, L ghâbây 50, C ghâbây 100, D ghâbây 500, bân M ghâbây 1000. Nilai-nilai panèka bisa èkombinasiaghi ngangghuy atoran aditif, è dimma simbol-simbol ètamba'aghi ( VIg = 5, + g. 1 = 6), otabâ atoran pengurangan, è dimma simbol huruf kènè' èpasang sabellunna simbol huruf bhâghus sè bhâkal èkorangè (contohna, IV = 5 – 1 = 4, IX = 10 – 1 = 9). Kombinasi dâri duwâ' atoran panèka mampu aghâbây kabbhi angka romawi dâri sèderhana kantos kompleks, kalabân pola sè konsisten bân ghâmpang èkennal. Angka romawi noro' prinsip naè' ka urutan toron, kalabân simbol sè nilaina palèng tèngghi ètolès sabellunna, ètoro'è simbol sè nilaina palèng rèndah, kajhâba è dâlem atoran pengurangan. Contona, angka 40 ètolès XL (50 – 10) bân 90 ètolès XC (100 – 10). Angka dâri 1 kantos 100 bisa èbentuk dâri kombinasi simbol-simbol dasar panèka, kalabân simbol-simbol tertentu èulang kantos tello kale kaangghuy nambai nilaina (e.g., III = 3, XXX = 30). Sacara jhâjhârbâ'ân, sistem panèka èkembhângaghi è jaman Kekaisaran Romawi kaangghuy tujuan penomoran dokumen administrasi, komersial, bân resmi, bân ghi' èghunaaghi kantos samangkèn kaangghuy nomor jam, urutan rato, otabâ nandha'aghi bab è dâlem buku.

Angka romawi panèka warisan budaya Kekaisaran Romawi sè ghi' relevan kantos samangkèn. Maske èghâbây dâri sistem kona, èghunaaghi è dâlem penomoran formal, jam, dokumen resmi, bân simbolisme sejarah nojjhuaghi nilai estetika bân fungsional sè abadi. Ngartè huruf-huruf dasar, atoran tolesanna, bân jhâjhârbâ'ânna bânnè namong abhânto ngaonèngè pola angka Romawi tapè jhughân ngarghâi kontribusi peradaban Romawi dâ' perkembangan sistem angka modern.