Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pribumi

Masyarakat pribumi (èkoca' jhughân pribumi otabâ populasi pribumi) panèka orèng sè aropa'aghi katoronan dâri penduduk asli sèttong kennengngan, bân ampon mabângun kabudâjâ'ânna è kennengngan kasebbhut kalabân status asli (pribumi) mènangka ètnis sè bânnè pendatang dâri daerah laèn. Contona orèng pribumi è antarana: orèng India è Amèrika Serikat, orèng Maori è Selandia Bhâru, orèng Aborigin è Australia, bân orèng Ainu è Jeppang. Orèng pribumi panèka autochton (èpasang è sèttong kennengngan), è bâkto kalompo' orèng dâri ètnis laèn—sè ampon abit èpanènggalè tana leluhur—èsebbhut diaspora, contona orèng Cina è Indonesia, orèng Jawa è Suriname, orèng Jeppang è Amerika, bân orèng Yahudi è Rusia.

E pan-saponapan nagara, kalompo’ pribumi ebagi daddi pan-saponapan kalompo’ etnis. Contona, è Cèna (Cina), bâdâ polowan ètnis; sè palèng bhâghus panèka etnis Han (漢), sè aropaaghi orèng asli Cina kalabân persentase 91,51% dâri total populasi Cina (molaè taon 2010). Maske bâdâ 56 suku sè èdaftaraghi sè èkennal sareng pamarèntah, ta' kabbhi suku asli Cina; pan-bârâmpan minoritas dâtâng dâri Rusia, Korea, bân Tajikistan.
# Sumatra Bârâ' èjajah bi' Jeppang

| Ahtilal Jeppang neng Sumatra Barat Provinsi Pasèsèr Bârâ' Sumatera スマトラ西海岸州  (Japanese) |
| --- |
| 1942–1945 |
|
Manḍhira Kekaisaran Jeppang

Lambâng Kekaisaran

 |
| **Semboyan:**八紘一宇 (*Hakkō ichiu*) ("Bellu' Tampar Mahkota, èka Ata'") |
| **Lagu kabhângsa'an:Kimigayo* |
| Cèṭa'an:Peta amas'alah
Pasèsèr Bârâ' Sumatera (drâgem) neng ḍâlem Ahtilal Jeppang neng Hindia Blandhâ (mira) |
| Status | Provinsi sè katoju'è militer sareng Kekaisaran Jeppang |
| Èbhu koṭṭa (bân kota terbesar) | Padang ﻿ / ﻿ |
| Bhâsa sè omom èyangghuy | * Jepang
* Inḍonèsia
* Belanda
* Minangkabau
 |
| Kaisar |   |
|  |
| • 1942–1945  | Hirohito |
|  |
| Panglima Angkatan Darat (*Gunshireikan*) |   |
|  |
| • 1942  | Tomoyuki Yamashita |
| • 1942‒1943  | Yaheita Saito |
| • 1943‒1945  | Moritake Tanabe |
|  |
| Gubernur (*Shūchōkan*) |   |
|  |
| • 1942‒1944  | Yano Kenzo |
| • 1944‒1945  | Hattori Naoaki |
|  |
| Lègislatif | Shū Sangi-kai |
|  - Majelis Tinggi | ka'atongan Minangkabau |
| Èra Sajhâra | Perrang Dhunnya II |
|  |
| • Didirikan  | 9 Agustus 1942 |
| • Dibubarkan  | 17 Agustus 1945 |
|  |
| Nitra obâng | rèrès Hindia Blandhâ |
| Zona bâkto | TST (UTC+9) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Hindia Balandhâ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Inḍonèsia |  |
| Hindia Balandhâ |  |

 |

 |
| Samangkèn panṭa ḍâ' | Inḍonèsia |
|

Soekarno sè nalekana kasabbhâna Jeppang kabibidhân ataksè neng Padang nyakin'aghi sapandhânan tokoh-tokoh paghuliyan kamarḍhika'an anggheri poron mè-samè alalampan kelaben Jeppang.
Ahtilal (Pendudukan) Jeppang è Sumatera Bârâ', sè kaotara halè rosmi mènangka *Sumatora Nishi Kaigan Shū* (Japanese: : スマトラ西海岸州, Hepburn: trans. har. 'Provinsi Pantai Barat Sumatera'), kantos taon 1945 bâkto wilayah panèka èkemanḍir sareng Kekaisaran Jeppang. Jeppang alebbhu ka Koṭṭa Padang partangghâl 17 Maret 1942 bân ḍâlem bâkto sadasa arè sanèskara koṭṭa aregghi è dâ'èra Sumatera Bârâ' kakobâsa ta' maujud pamongpangan ḍâri Bâlândhâ. Pendudukan Jeppang è wilayah ka'ḍinto lastare è tangghâl 17 Agustus 1945 èsarengè proklamasi kamardhika'an Inḍonèsia dhâlâr Soekarno tor Mohammad Hatta.

È zâman awwal panjhâjhâ'ân Jeppang, pokpara sè kadhâddhiyân è koṭṭa Padang cè' tapangarona sareng Soekarno. Sè kobher akèlem è Sumatera Bârâ' bibidhân tello' kantos lema' bulân, pandhâlien Februari 1942 kantos Juli 1942.

È bulân Oktober 1943, Jeppang nèta'aghi ka'angghuy mabâdâ *Giyugun* ka'angghuy abhânto partahanan. E kamenḍir sareng Chatib Sulaiman, *Giyugun* arobâ’agi tong-settongnga èkan militer sè èdhâpar Jeppang è Sumatra Bârâ' laskar sukarèlawan ka'dinto bâkal dhâddhi *angkatan bersenjata Inḍonèsia* (ABRI) samarèna mardhika.

## Ḍâtengnga Jeppang

Jeppang molaè nyerrang Sumatra è bulân Fèbruari 1942 kalabân unit pajungan è Palembang. Anot Audrey Kahin, Jeppang aghâdhui maksod ka'angghuy nyegghâ trèka Bâlândhâ ka'angghuy malèdhâr instalasi mènnya' è semma'na Palembang. Ḍâri Palembang, sardâdu Jeppang mancer nyelbi’ ḍâ’ lao’ bân lao’na Sumatera. E tengnga bulân Maret, pasukan sè lebbi rajâ onglet ka paseser lao’ bân tèmor Sumatera, pas terkas ka lao’.

## Sombher
# Biola

**Biola** panèka alat musik sè èkemaèn kalaban èghisèk. Bâdâ empa' senar (G 3 - D 4 - A 4 - E 5 ) sè èsettèl bhân-sabbhân dâri sèttong bân laènna kalabân perlima sè samporna. Not sè palèng rèndâ panèka G. È antarana keluarga biola, èngghi panèka Viola, Cello bân Double Bass, biola aghâdhui not sè palèng tèngghi. Sacara teknis, panèka tamaso' dâlem keluarga biola (keluarga biola), sè tamaso' biola, viola bân cello. Instrumen senar laènna, *double bass* sè serrèng èkombinasiaghi sareng keluarga biola, sacara teknis tamaso' dâlem keluarga Viol, bânnè keluarga biola. Kertas musik ghâbây biola para' salanjhângnga aghuna'aghi otabâ ètolès è konci G mayor.

Biola/Violin
Umumna, biola èsebbhut Violin. Istilah panèka serrèng èmaksod biola sè èghunaaghi kaangghuy amaèn musik kontemporer klasik otabâ modern sè èmaksod kaangghuy hiburan sè lebbi serius akadhi *recital*, konsèr musik klasik otabâ musik laènna sè lebbi gengsi bân andi' disiplin sè lebbi tèngghi. Salaèn jârèya, biola (Violin) jhughân èsebbhut Biola bân panèka èmaksod biola sè èghunaaghi kaangghuy amaèn lagu-lagu tradisional otabâ regional sè èmaksod kaangghuy hiburan sèderhana akadhi è pesta-pesta, kompolan-kompolan bân salaènna sè ta' talèbât sèrius bân ta' parlo disiplin sè tèngghi. Pertanyaan sè cè' umumna, ponapa bhidhâna Violin bân Fiddle ? Bhidhâna namong bâdâ è gènrè sè èmaènaghi, disiplin bân perawatan sè èghâbây bâkto alat musik sè èmaksod pagghun padâ. Namong, biola jhughân andi' nyamana dhibi' è bhân-sabbhân bhudhâjâ bân bhâsa.

È bhâsa Indonesia, orèng sè amaèn biola èsebbhut biola otabâ pemain violinis bhâsâ Inggris - ta' kèngèng ècamporaghi bi' Violis otabâ pemain Violin). Orèng sè aghâbây otabâ mabecce' alat musik sè aèssè senar èsebbhut *luthier/repairer/maker/restorer, namong umumna pembuat violin kalabân pendidikan formal è dâlem aghâbây violin sangghup aghâbây biola, viola, cello bân double bass dhibi', mabeccè' bân mabâli alat musik sè la towa/antik è dâlem kabâdâ'an sè la èlang*.

## Sajhârâna

Alat-alat sè aèssè senar jhâman lambâ' biyasana èmainaghi kalabân cara èpettik, contona, kecapi Yunani). Alat-alat sè èbâdâ'aghi èyangghep asalla dâri bhudhâjâ nompa' jhâran è Asia Tengnga, contona huur Morin Mongolia. Alat-alat busur duwâ' senar dâri orèng Turki bân Mongolia èkaghâbây dâri buluna jhâran, èmaènaghi kalabân busur buluna jhâran, bân è attas cethaggâ bâdâ cethagga jhâran sè èukir. Biola, viola, bân cello, sè busurna ghi' èghâbây dâri buluna jhâran, panèka bârisân dâri orèng-orèng *nomaden* panèka.

## Sombher