Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Brunei

Bhendirâ Brunei
**Brunei** otabâ ghenna'na **Brunei Darussalam** iyâ arèya sala sèttong naghârâ è Asia Tèmor Lao', polo Kalimantan. Ibukoṭṭana iyâ arèya koṭṭa Bandar Seri Begawan. Bhâsana ngangghuy bhâsa Malaju. Lowas naghârâna 5.765 km2 bân anḍi' 4 distrik:

* Belait
* Brunei dan Muara
* Temburong
* Tutong
# Shanghai

**Shanghai** ( Han script : 上海; pinyin : Shànghǎi; Shanghainese IPA : /zɑ̃ hɛ/ ) iyâ arèya kotamadya sè palèng bânnya' orèngnga è Cèna. Kottha rèya bâḍâ è pèngghirra tasè' Cèna è lao'na muara Songay Yangtze bân Songay Huangpu. Jumla orèng Shanghai panèka sè palèng bânnya' katello' è dhunnya, kalabân èparkiraaghi 24,87 juta orèng è taon 2023. Ra-kèra è taon 2022, Shanghai bhâkal ngasèllaghi produk metropolitan kotor (nominal) para' 13 triliun RMB ($1,9 triliun). Shanghai panèka sala sèttong pusat è dhunnya ghâbây pèssè bisnis bân ekonomi, penelitian, elmo bân teknologi, manufaktur, transportasi, pariwisata, bân buḍâjâ. Palabbhuwan Shanghai panèka palabbhuwan kontainer sè palèng sibuk è dhunnya, èbârengi Singapura bân Rotterdam.

## Sombher
# Perpustaka'an

Perpustaka'an|  |
| Carèta oḍi' |
|  |
| Tanggal perayaan (id)  | 24 Oktober (id)   |

ḍâlem arte traḍisional, perpustakaan, bengkona buku, otaba kutukkhanah èngghi paneka kompolan buku sareng majalah. Maske bisa èarteaghi mènangka koleksi pribaḍi orèng, perpustakaan lebbi èkennal mènangka koleksi sè bânnya' sè èbiayai bân èoperasiaghi sareng kottah otabâ lembaga, bân èghuna'aghi sareng orèng sè ta' sanggup mellè bânnya' buku. Amarghâ bâḍa kaitannah sareng buku, ḍefinisi perpustakaan salanjangnga èkaitaghi sareng buku otabâ kennengngan sè baḍâ hubunganna sareng buku. Ḍefinisi perpustakaan dhibi' ta' bisa èpèsa ḍâri perkembangan koleksi perpustakaan.

Perpustakaan bisa jhughân èarteaghi mènangka kompolan informasi ka'angghuy pangataowan, hiburan, rekreasi, bân ibâḍâ, sè aropa'aghi kabhutowan manossa sè hakiki.

Mèlana, perpustakaan modern ampon èarteaghi polè mènangka kennengngan ka'angghuy ngaksès informasi ḍâlem format pan-ponapan bhisaos, ponapa informasi kasebbhut èsèmpen è geddhung perpustakaan otabâ bhunten. È perpustakaan moḍern panèka, salaèn buku sè ècetak, pan-bârâmpan buku bân koleksi èsèmpen è perpustakaan ḍigital (è ḍâlem bentuk ḍata sè bisa èaksès lèbât jaringan komputer).

## Sajhârâ

Perpustakaan sè lu-ghâllu èkataoè bâḍâ è reruntuhan Ḍataran Niniwe. Lokasi panèka bâḍâ è kottah Asyur kona sè bâḍâ è penggirrâ Songay Tigris tèmor. È jhâman kona, kottha jariya ibukotana karaja’an Asyur jaman lamba’. Situs kottah kona panèka bâḍâ è seddi'na kottah Mosul, è Provinsi Niniweh Irak. Perpustaka'an panèka èkennal mènangka Perpustakaan Asyurbanipal.Perpustakaan Ashurbanipal nyèmpen bânnya' papan tana liat sè èokèr saèngghâna aghâbây koleksi informasi. Informasi panèka ètolès è aksara pako sè èkembhângaghi è wilayah Sumeria.

Sombher laèn bâḍâ pan-bârâmpan perioḍe sè akaè' sareng jhâjhârbâ'ân perkembangan perpustakaan.[3]

1. Jhâman Kona (3000 SM - 500 M)

Mesopotamia kona èkennal mènangka kennengnganna perpustakaan sè palèng kona, sè èmolaè è sekitar taon 3000 SM. Hal ka'ḍinto èkennal ḍâri cateḍhân aḍministrasi sè èghâbây è papan tana sè jhughân aghândhu' teks-teks aghâma. Perpustakaan è wilayah panèka è antarana:

Perpustakaan Asyurbanipal è Niniwe (abaḍ kâ-7 SM), perpustakaan lu-ghâllu sè aghâdhui koleksi 30.000 papan tana

Perpustakaan Alexandria è Messèr (abaḍ ka-3 SM), perpustakaan sè palèng bhâghus, kalabân koleksi 40.000-400.000 ghulungan papirus.

Perpustakaan Pergamum è Asia Keni' (abaḍ ka-2 SM), perpustakaan penting è Alexandria, kalabân koleksi 200.000 ghulungan.

## Sombher
# Pellè

Ḍâunna pellè
**Pellè** (*Streblus asper*) iyâ arèya ka'-bhungka'an sè tamaso' ka famili Moraceae. Bhungkana pellè arèya biasana ètamen ghâbây tamennan èyas. Pellè karaddhu ka bânnya' kolèktor tamennan èyas polana bisa èkaghâbây bonsai.

## Jhâjhârbâ'ân ropa

Kajuna loros, tèngghina bisa sampè' 15m, dhinèng bhuletta sampè' 30cm.

## Panyalambherrân

Dhuli Cèna bâgiyân lao' sampè' Asia Tèmor Lao': Myanmar, Thailand, Kamboja, Laos, Vietnam, Filipina, Malaysia bân Indonesia.

## Paghuna'an

Kajuna aghâḍhuwân bânnya' ghuna, misalla serrat kajuna èghuna'aghi ghâbây ḍhlubâng dhinèng ḍâunna ka'angghuy bânnya' jhâmo bân obhât.

## Sombher
# Belarus

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Belarus**| **Bendirâ Belarus** | **Lambhâng Belarus** |
| --- | --- |
|  |  |

| Laghu kabhângsahan |
| --- |
| *Dziaržaŭny Himn Respubliki Bielaruś* |
| Duration: 1 menit dan 56 detik.1:56 |
| Peta lokasi Belarus |
|  |

 |
|  |
| Ibukotta: | Minsk |
| Kamardikaan: | 25 Agustus 1991 |
| Presiden: | Alexander Lukashenko (2020) |
| Perdana Menteri: | Roman Golovchenko (2021) |
| Loas bilajâh: |  207,595 km²  |
| Penduduk: |  9,408,400 (2020)  |
| Bhâsa resmi: | Bhâsa Belarus, Bhâsa Rusia |
| Nyama oang | Rubel Belarus |
| Kode telepon: | +375 |
| Kode Internet: | .by |

**Belarus** otabâ **Republik Belarus** (bhâsa Indonesia: *Belarusia*) panèka sala sèttong naghârâ è Èropa Tèmor. Ibukotana iyâ arèya kotta Minsk. Naghârâ arèya aengghânan bi' Polandia è bârâ' (418 km); Lithuania è ḍâjâ bârâ' (640 km); Latvia è ḍâjâ (161 km); Rusia è tèmor (1312 km); bân Ukraina è lao (1111 km). Luas wilayahna 207,595 km², adhâddhiaghi naghârâ ka-84 sè palèng jhembâr è dhunnya. Penduduk naghârâ Belarus bâḍâ 9,408,400 (2020) orèng bân kapadatan pendudukna 45,8 orèng per km².

## Ghâmbhâr

* Zaslavskaye, Belarus Tengah
* Viciebsk, Belarus Ḍâjâ
* Minsk
* Hrodna, Belarus Bârâ'

## Sombher
# Cèta' tègghi

*Cèta' tègghih'* otabâ **cèta' relief** (bhâsa Inggris: *letterpress printing*) panèka sebbhutân ghabay teknik cèta' ḍâlem ḍessèn grafis. Sala sèttonga panèka teknik colè' bârungbungan. Teknik arèya abhidhâ kalabân teknik cèta' intaglio, akadeng ka gravir otabâ etsa.
# Pernata

**Pernata** otabâ **Pamarènta'an** arèya organisasi sè anḍi kakobâsa'an ka'angguy aghabây, nerrapaghi, bân ajhâlanaghi hokom bân gher-ogher e wilayah tartanto. Bâḍâ cem-macem artè bhâb sistem pamarènta'an bân bâḍâ kèya cem-macem macem pamarènta'an sè dhunnya. Contona iyâ arèya rèpublik, monarki bân karajhâ'ân, persemakmuran (*Commonwealth*) bân salaènna. Ḍâri cem-macemma sè la èsèbbhut, bâḍâ kèya buḍu' macemma (toronan otabâ varian), akantha monarki konstitusional, demokrasi, bân monarki absolut.

## Tèngghu kèya

* Republik Indonesia
* Bhângon naghârâ
* Sistem pamarènta'an
# Mantèk

**Mantèk** (bhâsa Bâlândhâ: *logica*) otabâ *mantik* panèka pangajhârân tentang *penalaran* sè teppa'. Mantèk, menorot objèk pangajhârân, èbâgi dhâddhi ḍuwâ', yâkni mantèk formal bân mantèk informal. Mantèk informal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa rè-arè. Sabhâligghâ, mantèk formal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa formal. Mènangka instrumen mèkkèr, mantèk anḍi' peran penting ḍâ' bhân-sabbhân bidang, akadhi fèlsapat, matematika, bân bhâsa (*linguistik*).

Mantèk nalètè argumen (otabâ proposisi) sè tasoson ḍâri parnyata'an *pendukung* (otabâ premis) sè adhâsaraghi *kesimpulan*. Ta' kabbhi oca' bân pèkkèran nganḍung *argumen*.

Contona *argumen* panèka, "Arè Ahad panèka sakola'an notop, bân samangkèn arè Ahad. Dhâddhi, arè mangkèn notop sakola'an." Kalèmat sè kapèng sèttong panèka *premis*, sè adhâsaraghi è bâbâna *kesimpulan* "Arè mangkèn sakola'an notop" è kalèmat sè kaḍuwâ'.

*Argumen* bisa anḍi' sèpat maso' akal otabâ ta' maso' akal. *Argumen* sè maso' akal kodhu nganḍung palèng sakonè'na sèttong premis sè nojjhu ḍâ' *kesimpulan*. Kesala'an panèka *argumen* sè ta' maso' akal.

Èlmo mantèk ( bhâsa Latèn) ajhâr kamampowan mèkkèr sè loros, teppa', bân tartèb. Èlmo mantèk ampon èyajhâri molaè jhâman kona, kalabân *pendekatan-pendekatan*, akadhi *Pendekatan* *Nyaya* è Inḍia, *Pendekatan* *Mohisme* è Cèna, bân *Pendekatan* Aristoteles è Yunani Kona. Samangkèn, mantèk èbâgi dhâddhi mantèk lambâ' (otabâ mantèk *standar*) bân mantèk *alternatif*; mantèk kona panèka sè bânnya' èyajhâri. Mantèk kona aropa'aghi mantèk parnyata'an bân mantèk predikat.

## Etimologi

Patong Zeno sè aropa'aghi orèng kapèng sèttong sè nyata'aghi oca' *mantèk.*
Oca' mantèk panèka oca' serrapan ḍâri oca' *logika* sè lu-ghâlluna èkoca'aghi sareng Zeno ḍâri Citium sè jhughân oca' serrapan ḍâri oca' Yunani *λογική* (*logike)* sè aghâdhui artè sè akaè' sareng pèkkèran manossa. Kalabân dhâsar ḍâri sombher laèn, oca' mantèk panèka oca' toronan ḍâri oca' *logica* sè aropa'aghi oca' Bâlândhâ ḍâri mantèk.

### Mantèk mènangka èlmo pangataowan

Mantèk panèka èlmo pangataowan sè objek materialla panèka panalaran, bân objek formal mantèk panèka panalaran sè èparèksa ḍâri segi *akurasi*. Mènangka èlmo, mantèk èfokusaghi ḍâ' *analisis* bân *evaluasi* cara pèkkèran sè teppa' bân *konsisten* ḍâlem acapa'aghi *kesimpulan* *argumentatif* sè essa. Objek material mantèk panèka proses pamèkkèran dhibi', è ka'ḍimma mantèk ngèḍingaghi bân nganalisa bânnya' jennis *penalaran*, *deduktif* otabâ *induktif*. Mantèk marèksa *penalaran* ḍâlem hal *akurasi*, tamaso' *korespondensi* antara *premis* sè èjhârbâ'aghi bân *kesimpulan* sè èkala' ḍâri *premis* kasebbhut.

### Mantèk mènangka cabang fèlsapat

Mantèk panèka cabang *praktis* ḍâri fèlsapat. *Praktis* è ka'ḍinto artèna mantèk bisa èpraktèkaghi ḍâlem kaoḍi'ân sabbhân arè.

Mantèk lahèr abhâreng bân kalahèranna fèlsapat è Yunani. È ḍâlem usaha ka'angghuy masang pèkkèran bân pendapat ḍâ' perspektif, para filsuf Yunani kona segghut nyoba' ta' enḍâ' ḍâ' pèkkèran laèn kalabân nojjhuwaghi kasala'an *penalaran*.

## Sombher