Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ghulagghu

**Ghulagghu** arèya bâkto awwâl sèttong arè. Ḍâlem kabudayaan Indonesia, ghulagghu jârèya bâkto sè emolaèn ḍâri tengnga malem sampe’ tengnga arè. Bakto lagghu jârèya istilah sè ngawwâlè sakabbhina bâkto ḍâlem sèttong arè, ngawwâlè siang, bân malem.

È ḍâlem Bahasa Inggris (sistem 12 jhâm) ghulagghu èmolaèn ḍâri tengnga arè, è bâkto ISO 8601 (sistem 24 jhâm) ghulagghu bisa èmolaèn ḍâri tengnga malem sampe’ tengnga arè, bisa ḍâri tengnga malem sampe’ pokol 10:00, bisa ḍâri sobbhu sampe’ pokol 10:00, bân jhughân bisa ḍâri sobbhu sampe’ tengnga arè. Ḍâlem kabudayaan sè ngangghuy Bahasa Inggris (sistem 24 jhâm), periode tengnga malem sampe' tengnga arè rèya èsebbhut ante meridiem, *A.M.*, *a.m.*, otabâ *am.* Bhâri’ jârèya malem para’ lagghu ghilo’ lagghu ghi’ malem amarghâ ghilo’ sobbhu bân ghi’ bâkto isya, tahajjud èlakonè marèna jhâghâ tèdung pokol 01:00-03:00, bâkto sobbhu èlakonè sabelluna mata’arè ombâr pajjhâr ḍâri tèmor, bâkto salat dhuha èmolaèn ḍâri mata’arè ombâr pajjhâr ḍâri tèmor sampe’ pokol 09:30, pokol 10:00 ampon lok ollè salat dhuha polè amarghâ ampon semma’ kalabân zuhur, è bâkto ISO 8601 (sistem 24 jhâm) ghulagghu para’ siang bisa pokol 10:00 otabâ pokol 09:30-10:00, è ḍâlem Bahasa Inggris (sistem 12 jhâm) pokol 10:00-11:00, ghulagghu jârèya bâjâna mangkat saènggha pelajar, mahasiswa, pegawai, bân karyawan laènna amolaèn aktivitas bân è siang arè ngalakonè aktivitas, ghulagghu bisa jhughân arè molèna pelajar.

Ghulagghu ḍâlem pangangghuyân aktivitas rè-arèna jârèya bâkto sè bâḍâ è antara pokol 01:00 sampe’ pokol 10:00.
# Astronomi

Astronomi|  |
| Carèta oḍi' |
|  |

Sala sèttong galaksi è alam semesta
**Astronomi** panèka bisa èterjemaaghi dhâddhi èlmo nujum otabâ parbintangan. Astronomi ngotama'aghi pangamatan obyek è lowar planet bumi, dhâddhi bisa èlakonè bi' orèng sè ahli jughân bân sè amatir, salaèn nèka astronomi jughân aberri' panjelasan kadhâddhiân-kadâddhiân è lowar bhumi otabâ è lowar atmosfèr bhumi.

## Kaè'an lowar

* Departemen Astronomi Institut Teknologi Bandung Diarsipkan 2007-04-25 di Wayback Machine.
* Observatorium Bosscha
* Lembaga Penerbangan bân Antariksa Nasional Diarsipkan 2011-04-21 di Wayback Machine.
* International Astronomical Union
# Bhâsa Jèrman

**Bhâsa Jèrman** ( *Deutsch* otabâ *Deutsche Sprache* ) panèka bhâsa Jèrmanik Bârâ' sè èghuna'aghi è Èropa Tengnga. Bhâsa panèka sala sèttong bhâsa sè palèng bânnya' èghuna'aghi è Èropa bân panèka *lingua franca internasional* sè penting kantos awwâl abad ka-20. Maskè samangkèn ampon toron, ghi' pagghun èyajhâri bânnya' orèng, polana bânnya' sastra klasik è dhunnya sè ètolès aghuna'aghi bhâsa panèka.

## Cem-Macemma

Bhâsa Jerman bânnè sèttong bhâsa, namong bhâsa sè bânnya' macemma: molaè ḍâri ḍialèk lokal (dhâsarra ḍâri geografi orèng sè aghuna'aghi), ḍialèk *temporal* (sè palèng sakonè'na tello' vèrsi sè èkennal), kantos ḍialèk sosial (dhâsarra ḍâri kalompo' sosial orèng sè aghuna'aghi). Bhâsa Jèrman Baku, sè èsebbhut *Hochdeutsch* ("Bhâsa Jèrman Olo") otabâ *Standarddeutsch*, panèka bhâsa sè èyajhâri è sakola'an bân kursus bhâsa bân bânnya' èghuna'aghi mènangka bhâsa sastra, koran, bân bhâsa è bânnya' kantor bân universitas. Macemma panèka èlahèrraghi mènangka usaha ka'angghuy *standarisasi* Jèrman Olo (èsebbhut jhughân *Hochdeutsch*, otabâ samangkèn èsebbhut jhughân *Oberdeutsch* ) sareng Martin Luther è abad ka-16. Maskè *standar*, Bhâsa Jèrman Baku anḍi' macem lafal polana pangaro ḍialèk lokal.

## Bhâsa Jèrman Baku

Bhâsa Jèrman Baku ( bhâsa Jèrman, Hochdeutsch, otabâ Schriftdeutsch ) panèka bhâsa Jerman sè bânnya' sè èghuna'aghi mènangka bhâsa baku sè èghuna'aghi è ḍâlem kadhâddhiyân formal bân jhughân bhâsa sè masèttong ka'angghuy komunikasi bhân-sabbhân ḍialèk. Bhâsa Jèrman baku ta' èkembângaghi saccara alami ḍâri ḍialèk tradisional tatanto, namong panèka hasèl ḍâri parkembhângan bhâsa tolèsan.

Struktur tata'an bhâsana bân èjhâ'ân baku Bhâsa Jèrman Baku èyator bân èpaterbi' sareng Rat für deutsche Rechtschreibung sè ngawâkkèlaghi tata kalola kasakabbhina panutor mayoritas bân minoritas è sabâbhân Jèrman bân *dependensi* panotor Bhâsa Jèrman.

## Panyebbhârân Panotor

È Èropa Tèmor, panèka bhâsa manca kaḍuwâ' sè bânnya' èghuna'aghi. Pan-bârâmpan wilajâ è Èropa Tèmor sè ampon èkennal bânnya' orèng Jèrman. Sa'amponna Perrang Dhunnya II, ra-kèra 12-15 juta orèng Jèrman èyojuk ḍâri Èropa Tèmor.

È Prancis, bhâsa panèka èghuna'aghi ra-kèra ḍuwâ' juta orèng è nagârâ panèka, khusussa è wilajâ Alsace-Lorraine, namong ta' anḍi' status bhâsa resmi.

È Amèrika Sèrikat, orèng Amish acaca ḍialèk Jèrman Palatinate. Patagonia (Argèntina lao') jhughân anḍi' komunitas sè abhâsa Jèrman. Namibia, sèttong-sèttongnga rè-karèna koloni Jèrman è Afrika, jhughân anḍi' komunitas sè abhâsa Jèrman è Afrika.

## Sombher