# ອຸຍແນສໂກ

|  ອົງການເພື່ອການສຶກສາ ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ |
| --- |
|  |
| ທຸງຂອງອຸຍແນສໂກ |
| ປະເພດ | ໜ່ວຍງານພິເສດຂອງສະຫະປະຊາຊາດ |
| ຕົວຫຍໍ້ | ອຸຍແນສໂກ (UNESCO) |
| ຫົວໜ້າ |  Audrey Azoulay ຜູ້ອຳນວຍການອົງການການສຶກສາ ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ |
| ຈັດຕັ້ງ | 16 ພະຈິກ 1945 |
| ສຳນັກງານ | ປາຣີ, ປະເທດຝຣັ່ງ |
| ເວັບໄຊ | www.unesco.org |
| ຕົ້ນສັງກັດ | ຄະນະມົນຕີເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ |

**ອົງການເພື່ອການສຶກສາ ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ** (ອັງກິດ: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ຫຼື **ອຸຍແນສໂກ** (ອັງກິດ: UNESCO) ເປັນອົງການສະເພາະຂອງສະຫະປະຊາຊາດ ກໍ່ຕັ້ງໂດຍໄດ້ມີການລົງນາມ​ໃນ​ລັດຖະທຳ​ມະນູນຂອງອົງການ ເມື່ອວັນທີ 16 ພະຈິກ 1945 ແລະ ຕໍ່ມາເມື່ອວັນທີ 4 ພະຈິກ 1946 ຫຼັງສົງຄາມໂລກຄັ້ງທີສອງ ປະເທດສະມາຊິກກໍ່ຕັ້ງ 20 ປະເທດ ໄດ້ຮ່ວມມືກັນໃຫ້ສັດຕະຍາບັນລັດຖະທຳມະນູນອົງການ .

ນອກຈາກນີ້ ລັດຖະທຳມະນູນອຸຍແນສໂກຍັງຊີ້ໃຫ້ເຫັນໄວ້ນຳວ່າ ສັນຕິພາບທີ່ເກີດຈາກການຕົກລົງທາງດ້ານການເມືອງ ທາງດ້ານເສດຖະກິດລະຫວ່າງລັດຖະບານພຽງຢ່າງດຽວ ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນຢ່າງເຕັມທີ່ແທ້ຈິງ ແລະ ຍືນດົນນານ ຈາກຫຼາຍປະເທດຕ່າງໆ ໃນໂລກ ສັນຕິພາບຈະຕ້ອງວາງຮາກຖານຢູ່ໃນຄວາມຮ່ວມມືທາງສະຕິປັນຍາ ແລະ ຈິດສຳນຶກຂອງມະນຸດຊາດ ດັ່ງນັ້ນອົງການອຸຍແນສໂກຈຶ່ງສຸມໃສ່ການສົ່ງເສີມສັນຕິພາບ ດ້ວຍການສົ່ງເສີມຄວາມຮ່ວມມືຂອງນານາຊາດ ດ້ານການສຶກສາ, ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ ເພື່ອໃຫ້ທົ່ວໂລກເຄົາລົບໃນຄວາມຍຸດຕິທຳ ກົດໝາຍ, ສິດທິ ແລະ ເສລີພາບ ທີ່​ມະນຸດ​ຄວນ​ມີ ໂດຍບໍ່ຖືເຊື້ອຊາດ, ເພດ, ພາສາ ຫຼື ສາສະໜາ ຕາມກົດບັດສະຫະປະຊາຊາດ ອຸຍແນສໂກມີສຳນັກງານໃຫຍ່ຢູ່ໃນເມືອງປາຣີ, ປະເທດຝຣັ່ງ

ປັດຈຸບັນ ອຸຍແນວໂກມີປະເທດສະມາຊິກທັງໝົດ 194 ປະເທດ ສະມາຊິກສົມທົບອີກ 12 ປະເທດ ປະເທດລາວເຂົ້າເປັນລັດສະມາຊິກຂອງອົງການອຸຍແນສໂກໃນວັນທີ 9 ກໍລະກົດ 1951

ໂດຍປົກກະຕິ ອຸຍແນສໂກຈະໃຊ້ພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາຝຣັ່ງເປັນພາສາທາງການ ແຕ່ໃນລະຫວ່າງການປະຊຸມສະໄໝສາມັນຂອງອຸຍແນສໂກ ແລະ ການປະຊຸມຄະນະກຳມະການບໍລິຫານຂອງອຸຍແນສໂກ ຈະໃຊ້ພາສາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຖິງ 6 ພາສາ ແມ່ນ: ອັງກິດ, ຝຣັ່ງ, ລັດເຊຍ, ອາຣັບ, ແອັດສະປາຍ ແລະ ຈີນ

ການດຳເນີນງານຂອງອຸຍແນສໂກນັ້ນຈະປາກົດໃນຮູບຂອງການປະຊຸມສະໄໝສາມັນ ເຊິ່ງມີທຸກໆ 2 ປີ ໂດຍຄະນະກຳມະການປະກອບດ້ວຍຜູ້ຊົງມີວຸດທິທາງດ້ານການສຶກສາ, ວິທະຍາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ ຈຳນວນ 58 ຄົນ ທີ່ເລືອກມາຈາກຜູ້ແທນຂອງປະເທດສະມາຊິກ ກຳມະການຈະຢູ່ໃນໄລຍະ 4 ປີ ໂດຍຈັດໃຫ້ມີການເລືອກຕັ້ງກຳມະການໃໝ່ເຄິ່ງໜຶ່ງທຸກ 2 ປີ ຜູ້ອຳນວຍການໃຫຍ່ ເຊິ່ງເປັນເຈົ້າໜ້າທີ່ສູງສຸດຂອງອົງການ ຈະຢູ່ໃນໄລຍະ 6 ປີ

ອຸຍແນສໂກໄດ້ຈັດໃຫ້ມີສຳນັກງານສ່ວນພາກພື້ນ ແລະ ສຳນັກງານຍ່ອຍປະຈຳພື້ນທີ່ ເພື່ອໃຫ້ອຸຍແນສໂກປະສານກັບປະເທດຕ່າງໆ ໄດ້ຢ່າງໃກ້ຊິດ ແຕ່ລະປະເທດສະມາຊິກຈະຈັດໃຫ້ມີສຳນັກຜູ້ແທນຖາວອນປະຈຳອຸຍແນສໂກ ແລະ ສຳນັກເລຂາທິການຄະນະກຳມະການແຫ່ງຊາດວ່າດ້ວຍອຸຍແນສໂກຂອງປະເທດນັ້ນໆ ເພື່ອດຳເນີນງານໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຂອບຄ່າຍງານຂອງອຸຍແນສໂກໂດຍສະເພາະ

## ກິດຈະກຳ/ໂຄງການ

ອຸຍແນສໂກກຳນົດ ແລະ ດຳເນີນການກິດຈະກຳພາຍໃຕ້ 5 ຫົວຂໍ້ ຄື ການສຶກສາ ວິທະຍາສາດທຳມະຊາດ ສັງຄົມ ແລະ ມະນຸດສາດ ວັດທະນະທຳ ແລະ ການສື່ສານ ແລະ ຂໍ້ມູນ

* ອຸຍແນສໂກສະໜັບສະໜູນການວິໄຈໃນການສຶກສາປຽບທຽບ (comparative education) ໂດຍຈັດຫາຜູ້ຊ່ຽວຊານ ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ ເພື່ອເສີມສ້າງຄວາມເປັນຜູ້ນຳດ້ານການສຶກສາລະດັບຊາດ ແລະ ທ່າແຮງຂອງປະເທດຕ່າງໆ ໃນການນຳສະເໜີການສຶກສາທີ່ມີຄຸນນະພາບສຳລັບທຸກຄົນ ໂດຍບໍ່ຈັດວ່າເປັນການອຸດົມສຶກສາ ເຊັ່ນ
	+ UNESCO Chairs
	+ Convention against Discrimination in Education
	+ UNESCO ASPNet

* ອຸຍແນສໂກຖະແຫຼງການ Seville Statement on Violence
* ກຳນົດໂຄງການ ແລະ ສະຖານທີ່ ທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ວິທະຍາສາດ ເຊັ່ນ​:
	+ ເຄືອຂ່າຍສວນສາທາລະນະທໍລະນີໂລກ (Global Geoparks Network)
	+ ເຄືອຂ່າຍພື້ນທີ່ສະຫງວນຊີວະມົນທົນໂລກ (World Network of Biosphere Reserves) ພາຍໃຕ້ໂຄງການມະນຸດ ແລະ ຊີວະມົນທົນ ຕັ້ງແຕ່ປີ 1971
	+ ເມືອງແຫ່ງວັນ​ນະ​ຄະ​ດີ​ (City of Literature)
	+ ໂຄງການພາສາໃກ້ສູນ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງພາສາ (Endangered languages and linguistic diversity projects)
	+ ຜົນງານດ້ານວາທະສິນ ແລະ ມໍລະດົກທີ່ບໍ່ເປັນກາຍຍະພາບຂອງມະນຸດຊາດ (Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity) ເຊິ່ງຕໍ່ມາພັດທະນາເປັນ ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້ ຫຼື ມໍລະດົກພູມປັນຢາທາງວັດທະນະທຳ (Intangible Cultural Heritage)
	+ ຄວາມຊົງຈຳແຫ່ງໂລກ (Memory of the World) ຕັ້ງແຕ່ປີ 1997
	+ ການຈັດການຊັບພະຍາກອນນ້ຳ ພາຍໃຕ້ໂຄງການອຸທົກກະສາດນານາຊາດ (International Hydrological Programme: IHP),
	+ ແຫຼ່ງມໍລະດົກໂລກ (World Heritage Sites)
	+ ຫໍສະໝຸດດີຈີຕອນແຫ່ງໂລກ (World Digital Library)

* ສົ່ງເສີມ "ການໄຫຼຂອງຄວາມຄິດຢ່າງອິດສະຫຼະດ້ວຍພາບ ແລະ ຄຳເວົ້າ" ໂດຍວິທີ:
	+ ສົ່ງເສີມເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ ລວມທັງເສລີພາບສື່ ແລະ ກົດໝາຍເສລີດ້ານຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ຜ່ານພະແນກເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ ແລະ ການພັດທະນາສື່ (Division of Freedom of Expression and Media Development) ລວມເຖິງໂຄງການລະຫວ່າງປະເທດເພື່ອການພັດທະນາການສື່ສານ (International Programme for the Development of Communication)
	+ ສົ່ງເສີມຄວາມປອດໄພຂອງສື່ ແລະ ຕໍ່ສູ້ກັບການບໍ່ຕ້ອງຮັບໂທດສຳລັບຜູ້ທີ່ໂຈມຕີພວກເຂົາ ຜ່ານການປະສານງານຕາມ "ແຜນປະຕິບັດການສະຫະປະຊາຊາດວ່າດ້ວຍຄວາມປອດໄພຂອງນັກຂ່າວ ແລະ ປະເດັນການບໍ່ຕ້ອງຮັບໂທດ" (the UN Plan of Action on the Safety of Journalists and the Issue of Impunity)
	+ ສົ່ງເສີມການເຂົ້າເຖິງ ແລະ ການເກັບຮັກສາຂໍ້ມູນຢ່າງທົ່ວເຖິງ ແລະ ການແກ້ບັນຫາແບບເປີດເພື່ອການພັດທະນາທີ່ຢັ້ງຢືນ ຜ່ານພະແນກສະມາຄົມຄວາມຮູ້ (Knowledge Societies Division) ລວມເຖິງໂຄງການຄວາມຊົງຈຳແຫ່ງໂລກ (Memory of the World Programme) ແລະ ໂຄງການຂໍ້ມູນຂ່າວສານເພື່ອປວງຊົນ (Information for All Programme)
	+ ສົ່ງເສີມນິຍົມທາງການເມືອງ, ຄວາມເທົ່າທຽມທາງເພດ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງວັດທະນະທຳໃນສື່
	+ ສົ່ງເສີມຄວາມເປັນສາກົນຂອງອິນເຕີເນັດ ແລະ ຫຼັກການຂອງອິນເຕີເນັດ ວ່າອິນເຕີເນັດຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນພື້ນຖານ (I) ສິດ​ທິ​ມະ​ນຸດ (ii) ເປີດກວ້າງ (iii) ເຂົ້າເຖິງໄດ້ທຸກຄົນ ແລະ (iv) ຫຼໍ່ລ້ຽງໂດຍການມີສ່ວນຮ່ວມຂອງຜູ້ມີສ່ວນໄດ້ສ່ວນເສຍຫຼາຍຝ່າຍ (ສະຫຼຸບເປັນຄຳຫຍໍ້ R.O.A.M.)
	+ ການສ້າງຄວາມຮູ້ຜ່ານສິ່ງພິມ ເຊັ່ນ World Trends in Freedom of Expression and Media Development, the UNESCO Series on Internet Freedom, and the Media Development Indicators, ຕະຫຼອດຈົນການສຶກສາອີງຕາມຕົວຊີ້ວັດອື່ນໆ

* ສະໜັບສະໜູນ ເຊັ່ນ:
	+ ທົດສະວັດສາກົນເພື່ອວັດທະນະທຳສັນຕິພາບ ແລະ ຄວາມບໍ່ຮຸນແຮງເພື່ອເດັກຂອງໂລກ (International Decade for the Promotion of a Culture of Peace and Non-Violence for the Children of the World) ລະຫວ່າງປີ 2001–2010
	+ ວັນເສລີພາບສື່ມວນຊົນໂລກ (World Press Freedom Day) ໃນວັນທີ 3 ພຶດສະພາ ຂອງທຸກໆປີ ເພື່ອສົ່ງເສີມເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ ແລະ ເສລີພາບຂອງສື່ ໃນຖານະທີ່ເປັນສິດທິມະນຸດຂັ້ນພື້ນຖານ ແລະ ເປັນອົງປະກອບທີ່ສຳຄັນຂອງສັງຄົມທີ່ມີສຸຂະພາບດີ ເປັນປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ເສລີ
	+ ວັນການຮູ້ໜັງສືສາກົນ (International Literacy Day)
	+ ປີສາກົນເພື່ອວັດທະນະທໍາສັນຕິພາບ (International Year for the Culture of Peace)

* ກໍ່ຕັ້ງແຕ່ໃຫ້ທຸກສະໜັບສະໜູນໂຄງການ ເຊັ່ນ:
	+ ໂຄງການຈັດຕັ້ງພິພິທະພັນການຍ້າຍຖິ່ນ (Migration Museums Initiative)
	+ ສຳນັກຂາວແຫ່ງອາຊີ ແລະ ປາຊີຟິກ (OANA)
	+ ສະພາວິທະຍາສາດລະຫວ່າງປະເທດ (International Council of Science)
	+ ເອກ​ອັກ​ຄະ​ລັດ​ຖະ​ທູດອຸຍແນສໂກ (UNESCO Goodwill Ambassador)
	+ UNESCO Collection of Representative Works ເພື່ອແປຜົນງານວັນນະຄະດີໂລກໃຫ້ເປັນຫຼາຍພາສາລະຫວ່າງປີ 1948 ເຖິງ 2005
	+ GoUNESCO

ນອກຈາກນີ້ ມີການສະເໜີໃຫ້ຈັດຕັ້ງໂຄງການໃໝ່ໂດຍລັດສະມາຊິກ ໄດ້ແກ່ ໂຄງການທີ່ສຸມໃສ່ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທໍາທີ່ສາມາດເຄື່ອນຍ້າຍໄດ້ (movable cultural heritage) ເຊັ່ນ: ສິ່ງປະດິດ, ຮູບແຕ້ມ ແລະ biofact ຕົວຢ່າງວັດຖຸທາງວັດທະນະທຳ ເຊັ່ນ: ຮູບແຕ້ມໂມນາລິຊາ, ຮູບປັ້ນດາວີດ, ທອງສຳລິດເມນິນ ແລະ ມົງກຸດແຫ່ງແພັກເຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂຄງ​ການ​ສຸມໃສ່ສິ່ງ​ຊີ​ວິດ​ ເຊັ່ນ ມັງກອນໂຄໂມໂດ, ແພນດ້າຍັກ, ນົກອິນຊີຫົວຂາວ, ອາຍ-ອາຍ ເປັນຕົ້ນ

## ຜູ້ອຳນວຍການ

ລາຍຊື່ຜູ້ອຳນວຍການອົງການອຸຍແນສໂກ ມີດັ່ງນີ້:

| ຊື່ | ສັນຊາດ | ດຳລົງຕຳແໜ່ງ |
| --- | --- | --- |
| Julian Huxley |  ສະຫະລາຊະອານາຈັກ | 1946–48 |
| Jaime Torres Bodet |  ເມັກຊິກ | 1948–52 |
| John Wilkinson Taylor |  ສະຫະລັດອາເມຣິກາ | ຮັກສາການ 1952–53 |
| Luther Evans |  ສະຫະລັດອາເມຣິກາ | 1953–58 |
| Vittorino Veronese |  ອິຕາລີ | 1958–61 |
| René Maheu |  ຝຣັ່ງ | 1961–74; ຮັກສາການ 1961 |
| Amadou-Mahtar M'Bow |  ເຊເນການ | 1974–87 |
| Federico Mayor Zaragoza |  ແອັດສະປາຍ | 1987–99 |
| Koïchiro Matsuura |  ຍີ່ປຸ່ນ | 1999–2009 |
| Irina Bokova |  ບູນກາລີ | 2009–2017 |
| Audrey Azoulay |  ຝຣັ່ງ | 2017–ປັດຈຸບັນ |

## ສຳນັກງານ

## ອ້າງອີງ

* ອົງການອຸຍແນສໂກ ສຳນັກຄວາມສຳພັນຕ່າງປະເທດ ກະຊວງສຶກສາທິການ

## ເບິ່ງຕື່ມ

* ມໍລະດົກໂລກ
* ມໍລະດົກທາງວັນທະນາທຳທີ່ຈັບຕ້ອງບໍ່ໄດ້
* ຄວາມຊົງຈຳແຫ່ງໂລກ
* ພູມສັນຖານວັດທະນະທໍາ
* ເອກ​ອັກ​ຄະ​ລັດ​ຖະ​ທູດອຸຍແນສໂກ

## ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນອື່ນ

* UNESCO ເວັບໄຊຢ່າງເປັນທາງການ