Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ເຈດຈຳນົງເສລີ

**ເຈດຈຳນົງເສລີ** (ອັງກິດ: free will, ຝຣັ່ງ: libre arbitre) ແມ່ນຄວາມສາມາດຂອງໂຕເຮັດທີ່ຈະເລືອກໂດຍບໍ່ຖືກຈຳກັດຈາກປັດໄຈບາງຢ່າງ. ປັດໄຈທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເດີມມີຂໍ້ຈຳກັດທາງອະພິປັດຊະຍາ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ນິຍັດນິຍົມທາງຕັນກະ ຈິດວິທະຍາເຊີງເຫດຜົນ ຫຼື ເທວະວິທະຍາ). ຂໍ້ຈຳກັດທາງກາຍະພາບ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໂສ້ກວນຫຼືການຈອງຈຳ) ຂໍ້ຈຳກັດທາງສັງຄົມ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການຂົ່ມຂູ່ລົງໂທດຫຼືການຕຳໜິໂທດ ຫຼືຂໍ້ຈຳກັດເຊີງໂຄງສ້າງ) ແລະຂໍ້ຈຳກັດທາງຈິດ (ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ການບັງຄັບຫຼືໂລກຢ້ານກົວ ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງປະສາດວິທະຍາສາດ ຫຼືຄວາມໂນ້ມອຽງຮັບໂລກທາງພັນທຸກຳ).

ຫຼັກເຈດຈຳນົງເສລີມີການສໍ່ຄວາມທາງສາສະໜາ ກົດໝາຍ ຈະລິຍະສາດແລະວິທະຍາສາດ ໂຕຢ່າງເຊັ່ນ ໃນຂອບເຂດສາສະໜາ ເຈດຈຳນົງເສລີສໍ່ຄວາມວ່າ ເຈດຈຳນົງແລະທາງເລືອກນຶ່ງ ໆ ສາມາດມີພ້ອມກັບພະເຈ້າທີ່ມີອຳນາດໄຮ້ຂອບເຂດໄດ້. ໃນທາງກົດໝາຍ ເຈດຈຳນົງເສລີມີຜົນຕໍ່ການພິຈາລະນາການລົງໂທດແລະການຟື້ນຟູສະພາບ. ໃນທາງຈະລິຍະສາດ ເຈດຈຳນົງເສລີອາດສໍ່ຄວາມວ່າ ປັດເຈກບຸກຄົນສາມາດຮັບຜິດຊອບທາງສີລະທຳຕໍ່ການເຮັດຂອງຕົນຫຼືບໍ່. ໃນທາງວິທະຍາສາດ ການຄົ້ນພົບທາງປະສາດວິທະຍາສາດກ່ຽວກັບເຈດຈຳນົງເສລີອາດສະເໜີວິທີຕ່າງ ໆ ທີ່ການທຳນາຍພຶຕິກຳຂອງມະນຸດ.
# ອາຣູບາ

| ອາຣູບາ *Aruba* (ໂຮນລັງ) (ປາເປຍແມນຕູ) |
| --- |
|
ທຸງຊາດ

ເຄື່ອງໝາຍຊາດ

 |
| **ເພງຊາດ:ອາຣູບາດູຊີເຕຣາ* ("ອາຣູບາ ດິນແດນແຫ່ງອັນອ່ອນຫວານ")  |
| ທີ່ຕັ້ງຂອງອາຣູບາໃນພາກພື້ນຄາຣິບຽນ |
|  |
| ເມືອງຫຼວງ ແລະ ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ | ໂອຣັນເຍສຕາດ ﻿ / ﻿ |
| ພາສາລັດຖະການ | ພາສາໂຮນລັງ ແລະ ພາສາປາເປຍເມນຕູ |
| ສາສະໜາ  | ໂຣມັນຄາໂທລິກ 81 ເປີເຊັນ |
| ການປົກຄອງ | ລະບອບຣາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ປະຊາທິປະໄຕລະບົບລັດຖະສະພາ |
|  |
| • ພະມະຫາກະສັດ  | ສົມເດັດພຣະລາຊາວິລເລມ-ອາເລັກຊານເດີ |
| • ຜູ້ວ່າລາຊະການ  | ເຟຣດິສ ເຣຟຸນຍອນ |
| • ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ  | ໄມກ໌ ເອມັນ |
|  |
| ສະພານິຕິບັນຍັດ | ລັດຖະສະພາອາຣູບາ |
| ອິດສະຫຼະ ຈາກ ເນເທີແລນແອນທິວລີສ |
|  |
| • ວັນທີ  | 1 ມັງກອນ 1986 |
|  |
| ພື້ນທີ່ |
| • ລວມ | **Lua error in Module:Convert at line 1822: attempt to index field 'en\_option\_value' (a nil value).** |
| • ແຫຼ່ງນ້ຳ (%) | ໜ້ອຍຫຼາຍ |
| ປະຊາກອນ |
| • 2017 ປະມານ | 104,822 (197) |
| • ຄວາມໜາແໜ້ນ | **Lua error in Module:Convert at line 1822: attempt to index field 'en\_option\_value' (a nil value).** (22) |
| GDP (ອຳນາດຊື້) | 2009 (ປະມານ) |
| • ລວມ | 2.516 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ອັນດັບທີ 182) |
| GDP (ລາຄາຕະຫຼາດ) | 2013 (ປະມານ) |
| • ລວມ | 2.565 ຕື້ໂດລາສະຫະລັດ (ອັນດັບທີ 162) |
| • ຕໍ່ຫົວ | 24,924 ໂດລາສະຫະລັດ (ອັນດັບທີ 32) |
| ສະກຸນເງິນ | ຟລໍຣິນ ອາຣູບາ (AWG) |
| ເຂດເວລາ | UTC−4 (ເວລາມາດຕະຖານແອນແລນຕິກ) |
| ຂັບລົດດ້ານ | ຂວາ |
| ລະຫັດໂທລະສັບ | +297 |
| ລະຫັດອິນເຕີເນັດ | .aw |

**ອາຣູບາ** (ໂຮນລັງ ແລະ ປາເປຍເມນຕູ: *Aruba*) ເປັນເກາະໜຶ່ງມີຄວາມຍາວປະມານ 32 ກິໂລແມັດ ຕັ້ງຢູ່ໃນໝູ່ເກາະເລສເຊີແອນທິວລີສໃນທະເລຄາຣິບຽນ ຢູ່ຫ່າງຈາກແຫຼມປາຣາກົວນາ (ລັດຟາລກອນ ປະເທດເວເນຊູເອລາ) ໄປທາງເໜືອ 27 ກິໂລແມັດ ອາຣູບາເປັນໜຶ່ງໃນສີ່ປະເທດອົງປະກອບ (constituent country) ຂອງລາຊະອານາຈັກໂຮນລັງ ເກາະແຫ່ງນີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກດິນແດນສ່ວນໃຫຍ່ໃນແຖບຄາຣິບຽນ ກ່າວຄື ມີອາກາດແຫ້ງ ສະພາບອາກາດນີ້ສະໜັບສະໜູນການທ່ອງທ່ຽວ ເນື່ອງຈາກຜູ້ມາເຍືອນສາມາດຄາດຫວັງວ່າຈະໄດ້ພົບອາກາດອົບອຸ່ນ ແລະ ແສງແດດແນ່ນອນ ເກາະນີ້ມີເນື້ອທີ່ 193 ຕາລາງກິໂລແມັດ ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງໝູ່ເກາະເອບີຊີ (ABC islands)

## ອ້າງອີງ
# ວິທະຍາສາດປະຍຸກ

ວິທະຍາສາດປະຍຸກໃຫ້ຄວາມສົນໃຈໃນການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ເກີດຂື້ນໃນຂະນະນັ້ນຜົນຈາກການວິໃຈໃນບັນຫານີ້ສາມາດສອນໃນມະຫາວິທະຍາໄລແລະສະຖານທີ່ທີ່ສົມຄວນໃດ້ອີກ...

```
                             **(ຈາກສະຫາຍ ຊໍ ເສີຍະພັນ)**
```
# ໂຄວິດ-19

**ໂຣກຕິດເຊື້ອພະຍາດໂຄໂຣນາ ໒໐໑໙** (ອັງກິດ: COVID-19) ເປັນ ພະຍາດຕິດຕໍ່ ທີ່ເກີດຈາກ (SARS-CoV-2). ກໍລະນີ ທຳອິດທີ່ຮູ້ໄດ້ຖືກລະບຸຕົວຢູ່ ເມືອງອູຮານ, ປະເທດຈີນ, ໃນເດືອນທັນວາ 2019. ພະຍາດດັ່ງກ່າວໄດ້ແຜ່ລາມໄປທົ່ວໂລກ, ນຳ ໄປສູ່ການ ແຜ່ລະບາດຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ .

ອາການຂອງ COVID-19 ແມ່ນແຕກຕ່າງກັນໄປ, ແຕ່ມັກຈະມີໄຂ້, ໄອ, ເຈັບຫົວ, ເມື່ອຍ, ຫາຍໃຈຍາກ, ແລະ ສູນເສຍກິ່ນ ແລະ ລົດຊາດ . ອາການອາດຈະເລີ່ມຈາກ ໜຶ່ງ ຫາສິບສີ່ມື້ ຫຼັງຈາກໄດ້ ສຳຜັດ ກັບໄວຣັສ. ຢ່າງ ໜ້ອຍ ໜຶ່ງ ສ່ວນສາມຂອງຄົນທີ່ຕິດເຊື້ອ ບໍ່ມີອາການທີ່ຊັດເຈນ. ຄົນທີ່ພັດທະນາອາການທີ່ສັງເກດເຫັນໄດ້ດີພຽງພໍທີ່ຈະຖືກຈັດປະເພດເປັນຄົນປ່ວຍ, ສ່ວນໃຫຍ່ (81%) ພັດທະນາອາການບໍ່ຮຸນແຮງເຖິງປານກາງ (ຈົນເປັນ ປອດອັກເສບ ບໍ່ຮຸນແຮງ), ໃນຂະນະທີ່ 14% ພັດທະນາອາການຮ້າຍແຮງ (dyspnea, hypoxia, ມີ 50% lung involvement ໃນການບົ່ງມະຕິທາງພາບ), ແລະ 5% ປະສົບກັບອາການທີ່ວິກິດ (ຫາຍໃຈຊຸດໂຊມ, ຊ໋ອກ, ຫຼື ມີ ຄວາມຜິດປົກກະຕິຫຼາຍດ້ານ). ຜູ້ສູງອາຍຸ ມີຄວາມສ່ຽງສູງຕໍ່ການພັດທະນາອາການຮຸນແຮງ. ບາງຄົນສືບຕໍ່ປະສົບກັບຜົນກະທົບທີ່ຫຼາກຫຼາຍ (COVID ໄລຍະຍາວ) ເປັນເວລາຫຼາຍເດືອນຫຼັງຈາກການຟື້ນຟູ, ແລະມີການສັງເກດເຫັນຄວາມເສຍຫາຍຕໍ່ອະໄວຍະວະ. ການສຶກສາຫຼາຍປີ ກຳລັງ ດຳເນີນຢູ່ເພື່ອສືບຫາຜົນກະທົບໄລຍະຍາວຂອງພະຍາດດັ່ງກ່າວ.

## ອ້າງອິງ

ແມ່ແບບ:ລາຍການອ້າງອິງ