Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ເຈນ ກູດດອລ໌

| ຂໍ້ມູນນັກວິທະຍາສາດ |
| --- |
|  |
| ຊື່ | ເຈນ ກູດດອລ໌ |
| ຊື່ເບື້ອງຕົ້ນ |  |
| ວັນເດືອນປີເກີດ | 3 ເມສາ ຄ.ສ. 1934(1934-04-03) |
| ສະຖານທີ່ເກີດ | ລອນດອນ ອັງກິດ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ |
| ວັນເສຍຊີວິດ | 1 ຕຸລາ ຄ.ສ. 2025 (91 ປີ) |
| ສະຖານທີ່ເສຍຊີວິດ | ລອສແອນເຈລິສ ລັດແຄລິຟໍເນຍ ສະຫະລັດ |
| ສັນຊາດ |  |
| ຂອບເຂດການຄົ້ນຄ້ວາ |  |
| ສະຖານທີ່ທຸລະກຳ / ຮັບວຽກ |  |
| ການສຶກສາທີ່ສຳເລັດ | * ວິທະຍາໄລ ນິວແຮມ, ເຄມບຣິດຈ໌
* ວິທະຍາໄລດາຣວິນ ເຄມບຣິດຈ໌
 |
| ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນ | ການສຶກສາຄົ້ນຄວ້າຊີມແປນຊີ ການອະນຸລັກ ສະຫວັດດີການສັດ |
| ລາງວັນ |  |
| ເວັບໄຊ/ອີເມວ |  |

**ເດມ ວາເລຣີ ເຈນ ໂມຣີສ ກູດດອລ໌ (Dame Valerie Jane Morris Goodall)** ( née Morris-Goodall ; 3 ເດືອນເມສາ 1934  1 ເດືອນ​ຕຸ​ລາ 2025​) ເປັນນັກຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບລິງ ຊາວອັງກິດ ແລະ ​ນັກມາ​ນຸດວິທະຍາ​ ​. ຖືວ່າເປັນຜູ້ບຸກເບີກທາງດ້ານພຶດຕິກຳວິທະຍາຂອງໄພຣເມດ, ແລະຖືກພັນລະນາໂດຍສື່ຕີພິມວ່າເປັນ "ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານ ຊິມປາຊີ ທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງໂລກ", ນາງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີທີ່ສຸດເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າຫົກທົດສະວັດກ່ຽວກັບ ການຄົ້ນຄວ້າ ພາກສະໜາມກ່ຽວກັບຊີວິດສັງຄົມ ແລະຄອບຄົວຂອງລິງຊິມປານຊີ ໃນ ຊຸມຊົນ Kasakela chimpanzee ທີ່ ອຸທະຍານແຫ່ງຊາດ Gombe Stream ໃນປະເທດ Tanzania. ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1960, ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນໍາຂອງນັກຊ່ຽວຊານດ້ານສັດຕະວະແພດ Louis Leakey, ການຄົ້ນຄວ້າຂອງ ນາງກູດດອລ໌ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າລິງຊິມປາຊີມີຄຸນລັກສະນະຫລາກໆຫຼາຍຢ່າງກັບມະນຸດ, ເຊັ່ນ ການໃຊ້ເຄື່ອງມື, ມີອາລົມທີ່ສັບສົນ, ສ້າງ ຄວາມຜູກພັນທາງສັງຄົມ ທີ່ຍືນຍົງ, ມີສ່ວນຮ່ວມໃນສົງຄາມແບບດຈັດຕັ້ງ, ແລະການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ຈາກຮຸ່ນສູ່ຮຸ່ນ ເຊິ່ງໄດ້ນິຍາທັດສະນະດັ້ງເດີມຄືນກ່ຽວກັບວ່າມະນຸດແຕກຕ່າງຈາກສັດປະເພດອື່ນໆ.

ໃນປີ 1965 Goodall ໄດ້ຮັບປະລິນຍາເອກດ້ານສຶກສາກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳຂອງສັດຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Cambridge . ໃນຊຸມປີ 1960 Goodall ໄດ້ຕີພິມຫລາຍບົດຄວາມກ່ຽວກັບການຄົ້ນຄວ້າຂອງນາງຢູ່ໃນປະເທດ Tanzania, ລວມທັງຊຸດຂອງບົດຄວາມໃນວາລະສານ *National Geographic*. ປຶ້ມຫົວທໍາອິດຂອງນາງ ການສຶກສາທີ່ຍາວນານ, In *Shadow of Man* (1971), ຕໍ່ມາໄດ້ຖືກແປເປັນ 48 ພາສາ. ນາງໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ສະຖາບັນ Jane Goodall ໃນ 1977 ເພື່ອສົ່ງເສີມ ການອະນຸລັກສັດປ່າ, ຕາມດ້ວຍໂປຣແກຣມຊາວຫນຸ່ມ Roots &amp; Shoots ໃນປີ 1991, ເຊິ່ງໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ເປັນເຄືອຂ່າຍທົ່ວໂລກ. Goodall ຍັງ​ໄດ້​ສ້າງ​ຕັ້ງ ​ເຂດ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ສັດປ່າ ​ແລະ ​ໂຄງການ ​ປູກ​ປ່າ​ຄືນ​ໃໝ່ ​ໃນ​ອາ​ຟຣິກາ ​ແລະ ​ໄດ້​ເຄມເປນສຳລັບ ​ການ​ປະຕິບັດຕໍ່ສັດ​ທີ່ມີ​ຈັນຍາ​ບັນ ​ໃນ ​ການ​ທົດ​ລອງ​ສັດ, ການ​ລ້ຽງ​ສັດ ​ແລະ ການ​ຈັບ​ສັດ. Goodall ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ເປັນ ​ຜູ້​ສົ່ງ​ສານ​ສັນ​ຕິ​ພາບ​ຂອງ​ສະ​ຫະ​ປະ​ຊາ​ຊາດ ​ໃນ​ປີ 2002, ແລະ​ໄດ້​ແນະ​ນໍາ​ອົງ​ການ​ຕ່າງໆ​ເຊັ່ນ Save the Chimps ແລະ ​ສະ​ມາ​ຄົມ​ສໍາ​ລັບ​ການ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ​ສາ​ເຄືອ​ຂ່າຍ​ໃຕ້​ດິນ .

ຕະຫຼອດອາຊີບຂອງນາງ Goodall ຂຽນປື້ມ 32 ເຫຼັ້ມ, ໃນນັ້ນ 15 ເຫຼັ້ມແມ່ນສໍາລັບເດັກນ້ອຍ, ແລະເປັນຫົວຂໍ້ຂອງຮູບເງົາຫຼາຍກວ່າ 40 ເລື່ອງ. ນາງຍັງຄົງເປັນຄູສອນຢ່າງຫ້າວຫັນ, ເດີນທາງຢ່າງກວ້າງຂວາງເພື່ອສົ່ງເສີມການອະນຸລັກ ແລະ ການປະຕິບັດດ້ານສະພາບອາກາດ . Goodall ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ກຽດ​ຕິ​ຍົດ​ຂອງ ​ສະ​ພາ​ອະ​ນາ​ຄົດ​ໂລກ. ພ້ອມກັບກຽດສັກສີອື່ນໆ, ນາງເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບ ຫຼຽນ Hubbard ຂອງ ສະມາຄົມ National Geographic Society, ລາງວັນ Kyoto, ລາງວັນ Templeton ແລະ ຫຼຽນປະທານາທິບໍດີ ສະຫະລັດ. ໃນ​ປີ 2003 ນາງ​ໄດ້​ຖືກ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ໃຫ້​ເປັນ ​ຜູ້​ບັນ​ຊາ​ການ​ອົງ​ການ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ຂອງ​ຈັກ​ກະ​ພັດ​ອັງ​ກິດ ​ໂດຍ Queen Elizabeth II . ນາງ Goodall ໄດ້ຮັບໃຊ້ຢູ່ໃນຄະນະບໍລິຫານງານຂອງ Nonhuman Rights Project ຕັ້ງແຕ່ປີ 2022 ຈົນເຖິງເວລານາງເສຍຊີວິດ.