# ປະເທດນູແວນເຊລັງ

| ນິວ​ຊີ​ແລນ *New Zealand* (ອັງກິດ) *Aotearoa* (ມາວຣີ) |
| --- |
|
ທຸງຊາດ

ເຄື່ອງໝາຍຊາດ

 |
| **ເພງຊາດ:ກັອດດີເຟນດ໌ນິວຊີແລນ* "ພຣະເຈົ້າຈົ່ງປົກປ້ອງນິວຊີແລນ"

---

ກັອດເຊບເດິຄິງ1  |
|  |
| ເມືອງຫຼວງ | ເວລລິງຕັນ ﻿ / ﻿ |
| ເມືອງໃຫຍ່ທີ່ສຸດ | ອັອກແລນ2,3 |
| ພາສາລັດຖະການ | ພາສາອັງກິດ ພາສາມາວຣີ
ພາສາມື4 |
| ການປົກຄອງ | ລັດດຽວ ລະບົບລັດຖະສະພາ ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ |
|  |
| • ກະສັດ  | ສົມເດັດພຣະເຈົ້າຊາລສ໌ທີ່ 3 |
| • ຜູ້ສຳເລັດລັດຖະການ  | ຊິນດີ້ ຄິໂຣ |
| • ນາ​ຍົກ​ລັດ​ຖະ​ມົນ​ຕີ  | ຈາຊິນດາ ອາຣ໌ເດີຣ໌ນ |
|  |
| ສະພານິຕິບັນຍັດ | ລັດຖະສະພາ (ສະພາຜູ້ແທນລາຊະດອນ) |
| ເອກະລາດ ຈາກ ສະຫະຣາຊອານາຈັກ |
|  |
| • ປະເທດໃນເຄືອຈັກກະພົບ  | 26 ກັນຍາ 19075 |
|  |
| • ແຫຼ່ງນ້ຳ (%) | 1.6 |
| ປະຊາກອນ |
| • ມິຖຸນາ 2026 ປະມານ |  5,195,590 (121) |
| • ສຳມະໂນປະຊາກອນ 2018 | 4,699,755 |
| GDP (ອຳນາດຊື້) | 2020 (ປະມານ) |
| • ລວມ |  $205.541 ຕື້ |
| • ຕໍ່ຫົວ |  $41,072 (29) |
| GDP (ລາຄາຕະຫຼາດ) | 2563 (ປະມານ) |
| • ລວມ |  $193.545 ຕື້ |
| • ຕໍ່ຫົວ |  $38,675 (23) |
| ຈີນີ (2562) |  33.9 ປານກາງ |
| HDI (2019) |  0.931 ສູງຫຼາຍ · 14 |
| ສະກຸນເງິນ | ໂລລານິວຊີແລນ (NZD) |
| ເຂດເວລາ | UTC+12 (NZST6) |
| • ລະດູຮ້ອນ (ເວລາອອມແສງ) | UTC+13 (NZDT (ກັນຍາ - ເມສາ)) |
| ຂັບລົດດ້ານ | ຊ້າຍມື |
| ລະຫັດໂທລະສັບ | 64 |
| ລະຫັດອິນເຕີເນັດ | .nz |

**ນິວຊີແລນດ໌** (New Zealand) ຫຼື Aotearoa ໝາຍເຖິງດີນແດນເມຖະຍາວ ສີຂາວ ຫຼື Niu Tirenio ເຊິ່ງເປັນການທັບສັບຈາກພາສາອັງກິດ ແມ່ນປະເທດເກາະເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ມະຫາສະໜຸດປາຊີຟິກ ທາງຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ແລະ ປະກອບດ້ວຍ 2 ເກາະໃຫຍ່ແມ່ນ ເກາະເໜືອ ແລະ ເກາະໃຕ້ ນອກນັ້ນ ກໍ່ຍັງມີເກາະນ້ອຍ ໆ ອີກ ແລະ ມີນະຄອນຫຼວງຊື່ເວວລິງຕັນ. ນູແວນ​ເຊລັງແມ່ນປະເທດທີ່ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກປະເທດອື່ນຫຼາຍທີ່ສຸດ ປະເທດທີ່ຢູ່ໃກ້ທີ່ສຸດແມ່ນອົດສະຕາລີ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອຂອງເກາະໃຫຍ່ 2.000 ກິໂລແມັດ ໂດຍມີທະເລແທສມັນຂັ້ນກາງ ແຜ່ນດິນທີ່ຕິດທາງດ້ານໃຕ້ແມ່ນທະວີບອັງຕາກຕິກ ແລະທາງເໜືອນູແວນກາເລໂດນີ ຟີຈີແລະຕົງກາ.

ນູແວນ​ເຊລັງເຄີຍເປັນຫົງເມືອງຂອງອັງກິດດ້ວຍສົນທິສັນຍາ ໄວທັງກິ (Treaty of Waitangi) ເມື່ອປີ ຄ.ສ. 1840 ເຊິ່ງສັນຍາໄວ້ວ່າຈະໃຫ້ອິສະລະພາບໃນການປົກຄອງຕົນເອງ (complete chieftainship/tino rangatiratanga) ແກ່ຊາວມາວຣີຜູ້ເປັນຊາວພື້ນເມືອງຂອງປະເທດ. ໃນປະຈຸບັນຄວາມໝາຍທີ່ແນ່ນອນຂອງສົນທິສັນຍານີ້ຍັງຄົງແມ່ນຂໍ້ຜິດພາດ ແລະຍັງຄົງເປັນເລື່ອງທີ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດການແບ່ງແຍກແລະຄວາມບໍ່ພໍໃຈ ແຕ່ປີ ຄ.ສ. 1840 ນູແວນ​ເຊລັງໄດ້ພັດທະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈົນເປັນປະເທດອິດສະລະທີ່ມີລັດທະສະພາໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ ແລະຢູ່ພາຍໃຕ້ພະມະຫາກະສັດຂອງກະສັດແຫ່ງນູແວນ​ເຊລັງ ເຊິ່ງເປັນພະມະຫາກະສັດພະອົງດຽວກັບປະເທດອື່ນໃນເຄືອຈັກກະພົບ. ນູແວນ​ເຊລັງຮັບຜິດຊອບການຕ່າງປະເທດຂອງໝູ່ເກາະຄຸກແລະນີອູອີ ເຊິ່ງປົກຄອງຕົນເອງ ແລະປົກຄອງ ໂຕເກເລົາເປັນເມືອງຂື້ນ.

ເນື້ອທີ່ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງນູແວນ​ເຊລັງມີພູມອາກາດອົບອຸ່ນ ແລະພູມິປະເທດມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍແລະສວຍງານ ເສດຖະກິດຂອງນູແວນ​ເຊລັງເນັ້ນການຄ້າ ໂດຍມີພື້ນຖານຈາກກະສິກຳ ຊາວນູແວນ​ເຊລັງໂດຍທົ່ວໄປມັກການເດີນທາງ ແລະສະໜັບສະໜູນການຮ່ວມມືກັນລະຫວ່າງປະເທດແລະສິ່ງແວດລ້ອມ ກິດຈະກຳພາຍນອກ ແມ່ນກິດຈະກຳທີ່ນິຍົມກັນໂດຍສະເພາະກິລາຕ່າງໆຄື ຣັບບີ້ ຄຣິກເກັດ ແລະເບສບອນ ລວມເຖິງກິລາເອັສຕຣີມສະປອດແລະການຍ່າງມາຣາທອນ.

## ຊື່ປະເທດ

ຄຳວ່າ ນູແວນເຊລັງ ໃນພາສາອັງກິດແມ່ນ New Zealand "ນິວຊີແລນ". ຄຳໃນພາສາລາວມາຈາກຊື່ປະເທດໃນພາສາຝະລັ່ງແມ່ນ Nouvelle-Zélande ເຊິ່ງແປວ່າ "ເຊລັງໃໝ່" (ນູແວນ "Nouvelle" ແປວ່າ ໃໝ່) ສ່ວນຄຳວ່າ ເຊລັງ (Zélande) ມາຈາກຄຳວ່າ Zeeland ໃນພາສາໂຮນລັງ ເຊິ່ງເປັນແຂວງໜຶ່ງຂອງປະເທດໂຮນລັງ ເຫດທີ່ມີຊື່ກ່ຽວຂ້ອງກັບແຂວງຂອງໂຮນລັງກໍຍ້ອນວ່ານັກສຳຫຼວດຊາວໂຮນລັງຊື່ວ່າ Abel Tasman ເປັນຊາວຕາເວັນຜູ້ທຳອິດທີ່ຄົ້ນພົບນູແວນເຊລັງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ນັກສຳຫຼວດຊາວອັງກິດຊື່ ເຈມ ຄຸກ (James Cook) ກໍໄດ້ປ່ຽນການສະກົດແບບໂຮນລັງໃຫ້ເຂົ້າກັບການສະກົດແບບພາສາອັງກິດ.

## ປະຫວັດສາດ

## ການເມືອງ

### ລັດຖະບານ

## ສະພາບແວດລ້ອມ

### ພູມສາດ

### ອາກາດ

## ເສດຖະກິດ

## ປະຊາກອນສາດ

ປະເທດນູແວນເຊລັງມີປະຊາກອນປະມານ 4,401,916 ຄົນ (ກວດສອບເມື່ອປີ ຄ.ສ. 2014).

### ເຊື້ອຊາດແລະການອົບພະຍົບ

### ພາສາ

ຊາວນູແວນເຊລັງສ່ວນຫຼາຍເວົ້າພາສາອັງກິດເປັນພາສາແມ່ ໂດຍເປັນພາສາທີ່ເວົ້າໂດຍ 98% ຂອງປະຊາກອນປະເທດ. ພາສາອັງກິດສຳນຽງນູແວນເຊລັງມີລັກສະນະຄ້າຍຄຶງກັບພາສາອັງກິດສຳນຽງອົດສະຕາລີ ຍ້ອນວ່າທັງສອງມີປະຫວັດຄວາມເປັນມາທີ່ໃກ້ຄຽງກັນ.

ນອກຈາກພາສາອັງກິດ ພາສາທີ່ເວົ້າອີກພາສານຶ່ງແມ່ນພາສາມາວຣີ ແມ່ນພາສາຂອງຊາວພື້ນເມືອງມາວຣີ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຢູ່ອາໄສກ່ອນທີ່ຊາວອັງກິດອົບພະຍົບມາຢູ່ນູແວນເຊລັງ. ມີຊາວພື້ນເມືອງມາວຣີທັງໝົດ 599,000 ຄົນ ແຕ່ມີຜູ້ເວົ້າພາສາມາວຣີປະມານ 148,000 ພາຍໃນປະເທດ (ປີ ຄ.ສ. 2013) ແລະ ມີ 100,000 ຄົນທີ່ອ້າງວ່າຕົນຟັງອອກແຕ່ເວົ້າບໍ່ໄດ້ (ປີ ຄ.ສ. 1995).

### ການສຶກສາ

### ສາສະໜາ

## ວັດທະນະທຳ

ວັດທະນະທຳຂອງປະເທດນູແວນເຊລັງສ່ວນຫຼາຍມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກຮີດຄອງປະເພນີຂອງຊາວອັງກິດແລະຊາວເອີລົບອື່ນ ໆ ເຊິ່ງປະສົມປະສານດ້ວຍປະເພນີຂອງຊາວມາວລີແລະຊາວໂປລີເນຊີ.

### ສິລະປະ

### ວັນນະກຳ

### ສື່ແລະບັນເທີງ

### ກິລາ

## ອ້າງອີງ